Türkiye"nin Güvenlik Konseyi üyeliği...

Türkiye''nin Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi''nin geçici üyeliğine devletlerin büyük çoğunluğunun oyuyla seçilmesi haklı olarak hepimizi sevindirmiş ve gururlandırmıştır. Türkiye''nin uluslar arası camiada geldiği yeri ve etkinliği ortaya koyması bakımından önemli bir gelişme olduğunda şüphe yoktur.

Hatırlanacağı gibi Birleşmiş Milletler Teşkilatı, İkinci Dünya Savaşı sonrasında kurulan dünya sisteminin en önemli örgütü olarak ortaya çıkmış ve o günden bu yana önemli hizmetler görmüştür. Ancak kuruluşundaki bir takım yanlışlıklar ve aradan geçen bunca zaman zarfında meydana gelen önemli gelişmeler nedeniyle ciddi bir zaaf içine düştüğü ve kendisinden beklenen işlevleri yerine getirme noktasında başarısız bir görünüm ortaya koyduğu da gerçektir. Birinci Dünya Savaşı sonunda kurulan dünya sisteminin temel örgütü Milletler Cemiyeti idi.

Her bir dünya savaşı sonunda savaşın galipleri tarafından kurulan dünya sisteminin devamını sağlamak ve ortaya çıkacak anlaşmazlıkları ortadan kaldıracak bir örgütlenmeye gidilmektedir. Milletler Cemiyeti sisteminin kurucu aktörlerinin başında İngiltere ve Fransa gibi Birinci Dünya Savaşı''nın galiplerinin gelmesi şaşırtıcı değil. Buna benzer şekilde Birleşmiş Milletler sisteminin kurucu aktörleri de İkinci Dünya Savaşı''nın galip devletleri olan Amerika Birleşik Devletleri, İngiltere, Fransa, Sovyetler Birliği gibi devletler olmuştur. Dünya savaşları sonunda ortaya çıkan uluslararası durum, genel olarak galip devletlerin muzaffer konumunu sürdürmeye hizmet edecek bir yapının tesisi gerekmektedir. Milletler Cemiyeti olsun Birleşmiş Milletler olsun temelde savaşın muzaffer devletlerinin konumunu güçlendirmeye, kendilerine yönelecek tehditleri gayri meşru ilan etmeye ve herkesin bulunduğu yerde durmasına hizmet edecek bir sistem kurulmasına yönelik girişimlerdir. Savaş sonrasında muzaffer devletler için mevcut konumlarının sürdürülmesi temel amaç iken savaşın mağlupları için kendi aleyhlerine olan durumun bir biçimde telafi edilmesi, eski kayıplarının karşılanması ve onur kırıcı durumun ortadan kaldırılması başlıca amaçtır.

Milletler Cemiyeti sistemi iki dünya savaşı arasında başarılı olamamış ve savaşların önüne geçememiştir. Kısa ömürlü olan bu sistem Japonya, İtalya ve Almanya''nın mevcut durumu değiştirmeye yönelik eylemlerini önleyememiştir. Bu tecrübe İkinci Dünya Savaşı''nın muzafferleri tarafından kurulan Birleşmiş Milletler sisteminin kuruluşunda önemli rol oynamış ve devletler arasında tehdit ve saldırıları önleyecek Güvenlik Konseyi adıyla özel bir organ oluşturularak çok geniş yetkilerle donatılmıştır. İlginçtir Güvenlik Konseyi, tehdit ve saldırıları önleme gibi son derece önemli bir görevle sorumlu tutulurken üyelikleri konusunda farklı bir sistem geliştirilerek daimi ve geçici diye iki tür üyelik söz konusu olmuştur. Buna göre savaşın galibi Amerika Birleşik Devletleri, Sovyetler Birliği, İngiltere, Fransa ve Çin Halk Cumhuriyeti daimi üye olarak belirlenirken on üye de iki yıllık sürelerle değişecek nitelikte geçici üye olarak belirlenmiştir. Bu durumda Birleşmiş Milletler Teşkilatı Güvenlik Konseyi''nin beş daimi, on da geçici üyesi bulunmaktadır. Daimi üyelerin değişmesi söz konusu değildir ve ellerinde bulundurdukları son derece etkin yetkilerle sistemin kendi lehlerine çalışmasını sağlamaktadırlar. Bu ülkelerin hem bir konunun gündeme alınmasında, hem de gündeme alınıp oylanmasında “veto” niteliğinde yetkileri bulunmaktadır. Yani bu ülkelerin hepsinin olumlu oy vermesi durumunda ancak bir konu gündeme alınabilmekte ve yine gündeme alınan bir konu hakkında herhangi bir karar alınabilmektedir. Daimi üyelerden herhangi biri aksi yönde, olumsuz oy kullanırsa diğer tüm üyeler aynı yönde oy kullansalar bile bunun bir anlamı olmamakta ve herhangi bir karar alınamamaktadır.

İki yıllık sürelerle değişen geçici ülkeler, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu tarafından coğrafi esasa göre belirlenmektedir. Buna göre Türkiye Avrupa havzasından seçilecek ülkeler arasında yer almış ve rakiplerini geride bırakarak 151 gibi oldukça yüksek bir oyla iki yıllık bir süre için geçici üyeliğe seçilmiştir. Daimi üyelerle kıyaslandığında Türkiye''nin Güvenlik Konseyi''nde etkinliğinin sınırlı olacağını söylemek mümkün. Ancak unutmamak gerekir ki Güvenlik Konseyi''nde bir kararın alınabilmesi için sadece daimi üyelerin aynı yönde oy kullanmaları yeterli değildir. Geçici ülkelerden bir bölümünün de daimi ülkeler yönünde oy kullanmaları gerekmektedir. Herhangi bir konuda karar için en az dokuz üyenin olumlu oyu gerektiğinden geçici ülkelerin oyu da önemli hale gelmektedir. Bu bakımdan önümüzdeki iki yıl zarfında Güvenlik Konseyi''nin gündemine gelecek dünyada güvenliği tehdit eden gelişmelerle ilgili olaylarda Türkiye''nin takınacağı tavır ve oyu önemli hale gelmiş bulunmaktadır. Türkiye sadece kendisini doğrudan ilgilendiren konularla değil dünya sistemini ilgilendiren, dünyanın barış ve güvenliğini tehdit eden her türlü küresel sorunla yakından ilgilenmek ve belli tavırlar takınmak durumunda olacaktır.

Güvenlik Konseyi üyeliğinin sembolik anlamı ve sistem içinde ifade ettiği değer son derece büyüktür ve Türkiye''nin giderek artan bölgesel ve küresel vizyonuna uygun bir gelişmedir. Emeği geçenleri kutlamak en basit görevimizdir.