Kültür ve Sanayileşme

Kültür ve Sanayileşme" benim ilki 1977''de yayınlanan konuşmalarımın toplandığı kitabımın adıdır.

Bugünlerde daha sonra yapılan konuşmalarımın da ilavesiyle kitabın üçüncü baskısını hazırlıyorum.

Kültüre, ekonomiye, sanayileşmeye, bilime ve teknolojiye ilişkin sorunlar medeniyetimizle çok yakından ilgili olduğu için, ikibinli yıllarda da tartışılacak.

Sanayileşmeyle hız ve yoğunluk kazanan değişim, toplumların ekonomik, sosyal, siyasal ve kültürel yapılarında köklü dönüşümlere yol açtı.

Sanayileşen toplumun odak noktasında fabrika çevresinde yoğunlaşan iş ve yaşama düzeni yer aldığı için, eğitimden sağlığa kadar her alana fabrika düzeni egemen oldu.

Sanayileşmeyle gelen yaşama ve düşünme biçimi, herşeyin kendisinden beklendiği vazgeçilmez bir paradigma olarak bütün dünyaya kabul ettirildi.

Sözkonusu paradigmanın mottosunu oluşturmak, Yirminci Yüzyıl''ın ilk yarısında, İngiliz iktisatçı J. M. Keynes''e düştü.

O, "En azından daha bir yüzyıl boyunca, kendimizi ve başkalarını, iyinin kötü, kötünün ise iyi olduğunu inandırmalıyız. Çünkü kötü işe yarar, iyi ise yaramaz. Açgözlülük, tefecilik ve çıkarcılık, daha bir süre ilahlarımız olmaya devam etmeli" diyordu.

Sanayileşme olgusu Türkiye''de Tanzimat''tan bu yana tartışılmaktadır. Tanzimat hareketi, bir yönüyle dünyadaki sanayileşmeye ayak uydurma gayreti olarak görülebilir. Ancak sanayileşmede başarılı olmanın kaynağı Batı kültürü içinde aranmıştır.

Sanayileşmeyi Batı kültürü içinde aramak, yenilgiyi peşin olarak kabul etmek anlamına gelir. Çünkü Batı''da ortaya çıkan sanayileşme, Keynes''in formule ettiği kültür ya da paradigmanın, ekonomik yapıdaki yansımasıdır.

Türkiye''de verilmesi gereken savaş, dün olduğu gibi, bugün de sanayileşme savaşı değildir. Sağlıklı bir sanayileşme için, verilmesi gereken savaş, Batı''nın açgözlülüğüne karşı, ciddi bir tokgözlülük savaşıdır. Bu ise, bir kültür, bir medeniyet savaşıdır.

Medeniyete dönük ciddi bir savaş vermeden, sanayileşmede başarılı olmak mümkün değildir. Her alanda olduğu gibi, sanayileşmede de köklü bir zihniyet, köklü bir paradigma değişikliğine ihtiyaç vardır.

Sanayi toplumunun tek boyutlu değerleri, bugünün çok boyutlu sorunlarını çözemez.

Hiç bir alanda dünün başarısı, yarının da başarısının garantisi olmayacaktır.

Artık hammadde kaynakları, sermaye ve ordu bir güç kaynağı olmaktan çıkmıştır.

Çağdaş gücün kaynağında kültür ve medeniyet vardır.

Dünyada sanayiler değil, kültürler savaşıyor.