İki bakış, bir görüş
Hüseyin DurukanYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 07/03/1999, Pazar • Yeni Şafak Haber Merkezi
Celal Nuri ve Cenab Şehabeddin Almanya''yı aşağı-yukarı aynı yıllarda ziyaret eden ve gözlemlerini yazıya döken iki yazarımızdır. Her ikisinin de gezdiği yerler hakkındaki duyuşları, gözlemleri, izlenimleri birbiriyle paralellik arzeder.
Celal Nuri 1913 yılında yazdığı bir yazıda (Kutup Musahabeleri, Mavi Yayıncılık, İstanbul 1997) "Fransa mazi, İngiltere hâl, Almanya istikbâldir" dedikten sonra, Cermen kavminin üzerinde durulması gereken bir kavim olduğunu, otuz-kırk yıl sonra bütün Avrupa''nın ve ona tebean Zühre ile Merih arasında devreden bütün yıldızların Cermen nüfuzu altında kalacağını iddia eder. "Düşünüyorum: Şimdiki nisbet dairesinde Almanya ilerleyecek olursa, acaba onbeş sene sonra (rakamla da tekrar ediyorum: 10-15) âlemde Cermen ırkından başkası için bir meydan-ı rüçhan tefevvuk kalacak mı?" Bu bir hayret ve şaşkınlığın eseridir. Daha sonra yazar, Almanya''nın iş hacmi ve ticarî hareketlilik karşısında da şaşkınlığını saklayamıyor: "Aman Yarabbi! Bu ne heybet ve haşmet!.. Bunlar da adam, biz Türkler de adam. Biz bir Haliç İdaresi''ni işletemiyoruz da Banko dö Roma''yı kapatıyoruz, bunlar kainatın en muazzam gemilerini inşa edip okyanusları, iki İngiliz şirketi ile, tabt-ı inhisara alıyorlar."
Bu satırları okuduktan sonra birinci ve ikinci dünya savaşlarında Almanya''nın gücünün belini doğrultamıyacak derecede sistem tarafından neden kırıldığını daha iyi anlıyoruz. Bugün Avrupa''nın başını çeken Birleşmiş Milletler''de veto hakkı elde etmek isteyen Almanya aynı seviyeye bir daha mı gelmiştir? Feyezan halindeki nehirler gibi, feyezan zamanında milletlerin de etrafa yayılması tabiidir, diyen Celal Nuri Almanlar hakkındaki şaşkınlığını şu satırlarla sürdürüyor: "Almanya şâyân-ı takdir ve hayrettir. Biz dört nala inhitata gittiğimiz gibi, Almanya da dört nala, mübalağa etmiyorsam sekiz nala teali ve terakkiye gidiyor. Servet tezâyüd ettikçe ahali inceliyor, inceldikçe bahtiyar oluyor."
Aynı konuda Cenab Şehabeddin''in görüşleri de (Cenab Şehabeddin''in Avrupa Mektupları, Akademi Kitabevi, İzmir 1997) enteresandır. "Ooh, Almanya..." diye başlayan yazar, bu ülkeyi mektep, kışla, fabrika ve bankadan müteşekkil dört şubeli bir daire olarak niteler. Bu dört şube birbirine açılır ve birbiri için çalışır: Ve hepsinin müdürü fendir.
"Asr-ı hazırda dimağ-ı beşer için neleri bilmek mümkünse Alman o malumat sermayesini elde etti" diyen Cenab Şehabeddin''in şu tesbitleri Celal Nuri''yi ne kadar haklı çıkarıyor: Egerçi bir Alman ötekine yol vermez; fakat hiçbir Alman ötekinin yolunu kesmez: Ufak dereler büyük nehire su taşıdığı gibi efradın mesai katreleri milletin seyl-i faaliyetini vücuda getirir ve bu seyl-i muazzam bir Mississippi veya bir Volga gibi kâh sükut içinde süzülerek ve kâh köpürerek ve gürüldeyerek yürür, ilerler ve... önüne geçeni ezer!
"Alman vazifesini yapar, fakat ondan ziyade bir şey yapmaz" diyen Cenap Şehabeddin''e göre bu ırk dünyaya hüküm ve itaat istidadıyla gelmiştir. Hilkaten âmir ve hilkaten memurdur. Gördükleri karşısında ince ruhlu şairimiz de, en az Celal N uri kadar şaşkındır: "Bu sür''at-i terakkinin şimdiye kadar tarih-i medeniyette bir misli daha görülmemiştir. İnsanlar ilk defa olarak Almanya''da bu dev adımı atıyorlar."
Gâvur yapısı
Çocukluk yıllarımda Almanya''da işçi olarak çalışan amcamın yıllarca kendisinin giydiği elbiseleri eskitemediği ya da eskimediği için dedeme, diğer amcalarıma verdiğini ve onların da aynı elbiseyi birkaç yıl daha kullandıklarını hatırlıyorum. Ve amcam dedeme Almanya''dan "Made in Germany" markalı bağ budama makası, kerpeten, pense, ayakkabı, şemsiye vs. getirirdi. Eskiyinceye kadar değil, kayboluncaya kadar kullanılırdı.
Gâvur mallarının niçin sağlam yapıldığına dair düşünce zihnimi o yıllardan beri tırmalar dururdu. Gâvurlar kolay kolay eskimez bir kumaştan diktikleri için mi yaptıkları elbiseler, ürettikleri diğer mallar uzun süre gidiyor, diye düşündüğüm olmuştur. Bu da okul kitaplarında okuduğumuz ve bize öğretilen "Türk, övün, güven, çalış!" sloganıyla çelişiyordu.
Bereket, imdadıma yıllar sonra eski şairlerimizin mısraları yetişti: Gâvur yapılarının sağlam olduğuna dair Türkler arasında öteden beri yaygın olan bir söz varmış. Mesela 15. yüzyıl şairlerinden Necâtî''nin bir mısraı "Çün bilürsin muhkem olur kâfir itdüği bina" şeklindedir. Aynı söz, ondan yaklaşık birbuçuk asır sonra yaşamış bir başka şair olan Nâilî''de, "Kâfir binasıdır der ü divarı saht olur" biçiminde görülür. Onun için yaşadığımız yüzyılın başında bile Mehmed Akif de, "Bir yıkık köprü için Belçika''dan kalfa" getirmiyor mu?
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.