Bizi 80 değil bir 80 uzattı

Merkez Bankası önceki gün döviz alım miktarını arttırdığını açıkladı. Banka Ağustos 2009''da opsiyonla birlikte günlük 60 milyon dolar seviyesine kadar döviz alım ihalelerine başlamıştı. Bu ihalelere rağmen dolar bir yıl öncesine göre TL karşısında değer kaybetmeye devam etti. Hem de küresel düzeyde değer kazanmasına rağmen.

Merkez Bankası''nın döviz 23 Mayıs 2008''de 78 milyar 314 milyon dolar ile en yüksek seviyeyi görmüştü. Küresel kriz esnasında ise 24 Ekim 2008''de başlayan döviz satım ihalelerin de etkisi ile rezerv 24 Nisan 2009''da 62 milyar 414 milyon dolara kadar gerilemişti.

Merkez Bankası 2006 yılından 2009 yılına kadar tüm döviz ihalelerinde döviz likiditesine bağlı olarak derinliğin kaybolmasını engellemek ve aşırı oynaklığın önüne geçmek amacı ile müdahalelerde bulunduğunu açıklıyor. Yani döviz piyasasına müdahalelerin öncelikle bir rezerv hareketi olduğunu söyleyemeyiz. Hatta bir fiyat düzeyi hedefi olduğunu da söyleyemeyiz ki Merkez Bankası ısrarla ''derinlik'' diyor.

Şimdi çok basit bir soru soralım: Bir havuzda su derinliğini artırmak istiyorsunuz. Ve havuza su dolduracak musluğu açıyorsunuz. Sizler hem derinlik deyip hem de aynı derinliğe ters olarak aksi istikametteki muslukları da kullanır mısınız?

Mesela havuz su dolsun diye musluğu açtığınız zaman aynı anda havuzun su tahliye vanasını da açar mısınız? Veya ''bu havuzda su çok birikti dediğiniz zaman tahliye vanasını açıp su miktarını azaltırken aynı anda su musluğunu da açar mısınız?''

Bizim Merkez Bankası bir taraftan derinlik bol oldu, biraz döviz miktarını azaltalım diye piyasadan döviz alırken neden döviz rezervinin artmadığını anlamış olduk. Meğerse piyasadan bir elle toplanan dövizler diğer elden ihtiyaç sahibi ithalatçılara, borç ödeyen bankalara veya diğer borçlu özel sektöre veriliyormuş.

Oysa Başbakan Erdoğan özel sektör borçlarına karşılık ''onların meselesi, nasıl borçlanıyorlarsa öyle öderler. Artık eski dönem kapandı yok öyle hazineye yüklemeler'' diyordu.

Başbakan Erdoğan aslında Merkez Bankasının 2006''da birden 400 baz puanlık faiz artırımı ile ülke ekonomisini tıkayarak özel sektörü dış borca mahkum etmesinin riskini üstlenmek istememişti. Durmuş Yılmaz Merkez Bankası Başkanlığına geçer geçmez faiz indirimine gidip ardından şok bir faiz artırımı ile herkesi şaşırtmıştı.

Nitekim Ekonomiden Sorumlu Başbakan Yardımcısı ve Devlet Bakanı olan Ali Babacan''da ekonomi şefleri ile yaptığı toplantıda bizlere "yıllık dış ticaret hacmi 300 milyar dolara gelmiş, milli geliri 700 milyar dolara dayanmış bir ülke olarak 70 milyar dolarlık rezervi az buluyoruz" demişti.

Amma hem Başbakan hem de Ali Babacan''a rağmen Merkez Bankası rezervi neden artamıyordu. Son bir yılda kamu borç ödememiş, hatta net dış borçlanmışken bile neden rezerv artamıyor?

Şimdi gelelim asıl soruya: Merkez Bankası bir eliyle aldığı dövizi öbür eliyle veriyorsa günlük alımını 80 milyona veya 180 milyona çıkarmasının ne farkı olabilir? Veya Merkez Bankası''na "döviz alım miktarını artır ve fiyatlar dengelensin" demenin bir dayanağı olabilir mi?

Ben dış ticareti enerji hariç izlemeyi tercih ediyorum. Yani ithalattan enerji faturasını bir bakıma zorunlu olduğu için çıkarıp öyle karşılaştırıyorum. Türkiye petrol ve doğalgaza çok yüksek miktarda fatura ödediği için artan fiyatlarla beraber sanayisindeki gelişmeyi yansıtamıyordu.

Kriz öncesi aylık 8 milyar dolara kadar çıkan dış ticaret açığı geçtiğimiz Haziran ayında 5,6 milyar dolar ile yeniden başını kaldırdı. Fakat 2008 yılı Ağustos ayında 19,3 milyar dolarlık ithalatın 3,8 milyar doları enerjiye gitmişti. Net ithalat 15,5 milyar dolardı ve ihracat ise 11 milyar dolar ile yüzde 71''ini karşılayabiliyordu.

Haziran 2010''da ise 15,2 milyar dolarlık ithalatın 3,5 milyar doları enerjiye gitmişti. 11,7 milyar dolarlık net ithalatın yüzde 82''si kadar 9,6 milyar dolar ihracat yapıldı. Kısaca dış açık yeniden artarken enerji hariç dış denge krizdeki yüzde 100''e yaklaşan karşılama oranından uzaklaşarak yeniden yüzde 85''lerin altına iniyor.

İhracatçıların sesi çok çıkmasına rağmen kur düzeyinden asıl nemayı ithalatçılar almaktadır. İthalatçıların döviz ihtiyacının da sorunsuz karşılanıyor olması bu kısır döngüde kurbanın belli olduğunu gösteriyor.

Artan ithalat= artan vergi=sağlam bütçe= düşük enflasyon= düşük kur.

Veya

Düşük kur=artan ithalat=çöken imalat=az istihdam= işsizlik.