Kitap ayırır, hayat birleştirir

Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Araştırmaları Merkezi iki ciltlik bir İlmihal yayımladı. On kişilik bir telif heyetiyle üç kişilik bir ilmî müşavere ve redaksiyon heyetinin eseri olan bu İlmihal''in birinci cildi "İman ve İbadetler", ikinci cildi "İslâm ve Toplum" adını taşıyor.

Yaklaşan kurban bayramına hazırlık olsun ve bu yıl koparılan tartışmalara nasıl bakmamız gerektiğine dair bir fikir verir düşüncesiyle bu İlmihal''e bakmak ihtiyacını hissettim.

Birinci ciltte Bayram Namazı bahsinde şu bilgiyi de okudum: "Bayram namazına giderken yolda tekbir getirilir. Bu tekbirler ramazan bayramında sessiz, kurban bayramında ise açıktan yapılır. Camiye varıldıktan sonra her ikisinde de namaz vaktine kadar hep birlikte tekbir alınır. Camide vaaz ediliyorsa oturup sessizce dinlenir."

Burada ''açıktan tekbir'' dikkatimi çekti.

Kurban bayramının gereklerinden biri olan "Teşrik Tekbirleri" de üç paragrafla anlatılmış. Buradan öğrendiğime göre İmam Ebu Yusuf ve Muhammed''e göre bu tekbirlerin arife günü sabah namazından başlayıp bayramın dördüncü günü ikindi namazına kadar 23 vakit, her farz namazın selâmından sonra söylenmesi vacip imiş. Ebu Hanife''ye göre teşrik tekbirleri arife günü sabah namazından bayramın birinci günü ikindi namazına dek sekiz vakte mahsus imiş.

Teşrik tekbirleri, Şafii ve Hanbeli mezhebine göre sünnet, Maliki mezhebine göre ise mendup imiş. (s. 307-308).

Ülkemizdeki yaygın uygulamaya bakılırsa bu konuda "İmameyn"in görüşünü tercih ettiğimiz anlaşılıyor.

İlmihal''in İman ve İbadetler cildinin Hac bahsinde Hac ve Umre ile ilgili kurbanlardan söz ediliyor ama hacca gitmeyen zengin Müslümanların ibadeti olan kurbandan söz edilmiyor.

O kurban İlmihal''in on birinci bölümü olarak, İslam ve Toplum adını taşıyan ikinci cildin başında karşımıza çıkıyor. Burada kurbanın sözlük anlamından tarihi geçmişine, dinî hükmünden çeşitlerine, kesim işleminden etinin taksimine kadar gerekli bilgiler veriliyor. Yahudi ve Hıristiyanlara da kesim işleminin yaptırılabileceği belirtildikten sonra şu satırlar yar alıyor:

"Kurban sahibinin kesim esnasında orada hazır bulunması müstehaptır. Hayvan yere yatırılırken Kur''an''dan ''Yüzümü gökleri ve yeri yaratan Allah''a, O''nun birliğine inanarak çevirdim. Ben müşriklerden değilim." (el-En''Âm 6/79), "Benim namazım, ibadetim (kurbanım), hayatım ve ölümüm âlemlerin rabbi olan Allah içindir. O''nun ortağı yoktur. Bana böyle emrolundu ve ben Allah''a teslim olanların ilkiyim." (el-En''âm 6/162-162) meâllerindeki âyetleri okur. (163 yerine 162 bir kez daha yazılmış) "Ey Allahım, dostun İbrahim''den ve habibin Muhammed''den kabul buyurduğun gibi benden de kabul buyur" şeklinde veya benzer tarzda dua eder. Daha sonra da tekbir ve tehlil getirir." (s. 8-9).

Burada kurban kesenlerin ''şükür'' olsun diye iki rekat namaz kılmalarından söz edilmiyor. Birinci ciltte nafile namazlar bahsinde de böyle bir namaza yer verilmemiş. Oysa benim aile çevremde çocukluğumdan beri böyle bir ''nafile namaz'' uygulaması sanki kurban ibadetinin ayrılmaz bir parçası gibi yaşanagelmiştir.

Bu ilmihalin değerli yazarları, bu uygulamadan habersiz olabilirler mi? Bu konuda bir bilgi verilmeyişi bana eksiklik gibi göründü. İlmihal''in ilmî müşavere ve redaksiyon heyetinin başında bulunan Hayreddin Karaman hocamız bu konuda bir açıklama yaparsa memnun olurum.

Hepinizin kurban bayramını kutlarım.