Sanatçı da bilimadamı gibi gözlem yaparak bilgi üretir. Ayrı yollardan aynı yere vardıkları çok görülmüştür.
Altını çizmeden alt satıra geçmeyelim: Sanatçılar bilimadamlarından daha çok gözlem yaparlar. Bilimadamı genelde mesai saatleri içinde, sınırlı bir sahada, laboratuarda veya sahada çalışırken, sanatçı adeta her zaman ve her yerde gözlem halindedir.
Sanatçı veya bilimadamı, gözlemlerinin ve tecrübelerinin neticesinde, gördüklerinden hareketle şeyler arasında ilişki kurar. Kur(gula)manın sonu yok, kurama kadar gider bu yol.
Bilimadamının teorisi, ressamın resmidir, şairin şiiridir, yönetmenin filmidir, romancının romanıdır. Göremediğimiz o büyük resimdir, hayatın özeti, dünyanın temsilidir.
Bilimadamı da sanatçı da, gerçeklerden yola çıkarak hikaye anlatır bize. Bilim ve sanat kardeştir, babaları korku, anaları merak duygusudur. Kardeş olabilirler, ama birbirlerine benzemezler, anlaşamazlar. Biri akıllı usludur, diğeri duygusaldır.
Şiir anlaşılmazdır da, prospektüs anlaşılır mıdır?
Dostoyevski''nin insan hakkındaki bildikleri, Freud''dan daha mı azdır?
Mevlana Celaleddin-i Rumi''nin toplum hakkındaki bildikleri, Emile Durkheim''dan daha mı azdır?
Nuri Pakdil''in Batı hakkındaki bilgisi, Edward Said''in bilgisinden daha mı azdır?
''Ressam bu resminde ne anlatmak istemiş'' sorusu, ''bu profesör ne demek istiyor'' sorusu gibi ölümsüzdür, hep sorulacaktır. Her biri kendi sınırları içinde, kendi diliyle konuşur. Anlamadıklarımızı anlatmaya, göremediklerimizi göstermeye, bakış açımızı değiştirmeye çalışırlar. Klişeleri ödünç alarak söylersek: Sanatçı ayna, bilimadamı mikroskop tutar; göremediklerimizi göstermek için.
Oysa... Göremediğini gösteremez insan. Anlamadığını anlatamaz. Hissetmediğini hissettiremez. İnsan gözleriyle bakar, kavramlarla görür.
Aynı şeylere o kadar bakmamıza rağmen, aynı şeyler göremememizin, yanlış anlamamızın, meseleyi yalın bir dille anlatamamamızın, anlaşamamızın nedeni budur.
Türk sinemasında "toplumsal gerçekçilik" nasıl bir hurafeyse, "beyaz sinema" da bir hurafedir; samimi bir imadır, çırpınmadır. Sol kültürde şekillenmiş bir sanatçı Anadolu''ya baktığında, "töre cinayetleri" görürken, İslami kültürde şekillenmiş bir sanatçı, "cahiliye adetleri" görür. Bir basamak daha yukarıya çıkıp soralım: Türkiye''de laikler ve İslamcılar bir camiye baktığında, ne görebilirler?
Büyük ihtimalle laiklikten gayrı pek bir şey göremezler. O camilerde omuz omuza saf tutmuş sanatı ve (b)ilimi göremezler. Çünkü artık laikler de İslamcılar da camilere laiklik kavramıyla bakıyorlar.
Cami, artık herkes için "dini sembol" olmuş, camileri var eden kavramından eser kalmamış. Camiler, artık bize bilgi veren bir sanat-ilim eseri değil. Unuttuklarımızı hatırlamanın, göremediklerimizi görmenin değil, gösterinin aracı olmuştur.
Camiler için verilen kavga, laiklik kavramının sınırları içinde cereyan ediyor. Camilere "dini sembol" olarak bakıyor, az veya çok görünmesi için kavga ediyorlar. Oysa az veya çok görünmeleri bir şeyi değiştirmeyecek, biz yine bildiğimizi görmeye devam edeceğiz. Bakışımızı, kavramlarımızı değiştirmediğimiz için. Sembolik savaşlardan korkanlar, sembolik barışlarla yetinsinler, biz Mostar''ı ve Üsküp''ü ziyaret edelim. Mostar ve Üsküp şehirlerini ziyaret eden yolcuları, şehrin tepesine dikilmiş devasa haçlar karşılar. Balkanlardaki kof milliyetçiliğin eseridir bunlar.
Bu kaba meydan okumanın karşısındaysa, bütün zarafetiyle yamaçtaki camiler dikilirler. O zarif minareler ve kubbeler, her zamanki gibi tahriklere kapılmadan, bildiğini okumaya devam ederler; ezanlarla sizi selamlarlar. Gözünüze, gönlünüze ve kulağınıza hitap ederler.
Yanında bir minaresinin olması, ''laiklik kavgalarının eseri'' olan bu apartmanları ve gökdelenleri cami yapmaya yetmez. Mescid olarak kalacaklar. İstanbul''un siluetinde yer bulamadıkları için Selimiye Camiini Edirne''ye yapanların torunları, yüksek yüksek tepelere camiler kondurarak veya kondurmayarak, teselli arıyorlar. Her gün yüz binlerce insan Boğaz Köprüsü''nden geçerken tarihi yarımadaya bakıyor, fakat o büyük rezaleti göremiyor, o gökdelenin orada ne aradığını soramıyor olabilir mi?
Olabilir.
Çünkü insan gözleriyle bakar, kavramlarla görür. Çamlıca tepesindeki camiinin örtemeyeceği soruyu sorarak bitirelim:
Süleymaniye Camiinin arkasındaki gökdeleni görmemek için, daha ne kadar ''alçalma''mız gerekiyor?
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.