Sansürün tarihi de sansürlü
İbrahim Paşalı - PazarYeni Şafak Gazete Yazarı
01:00, 05/02/2012, Pazar • Yeni Şafak Haber Merkezi
Takiye yapıyorlar demek, aslında takiye yapmayı gerektiren şartlar var demektir.
Düşüncelerinden ötürü insanın başı ağrımayacaksa, aşağılanmayacaksa, dışlanmayacaksa, düşman, hain veya nankör muamelesi görmeyecekse, insan niçin olduğundan farklı görünsün, niçin düşüncelerini gizlesin?
Genelleme yapsak başımız ağrımaz: takiye yapanların varlığı, baskı olduğuna delildir. Öyle ya, baskı yoksa takiyeye niçin ihtiyaç olsun?
Medya-iktidar ilişkileri tartışılırken, neredeyse her vesile ile sansür akla gelirken, ilk basın yayın müdürümüzün niçin istifa etmek zorunda kaldığının hatırlanmaması, tuhaf oğlu tuhaftır.
Sansür konusunda hassas olan medyamızın sensörleri, sansüre karşı direnen ilk basın yayın müdürünü –nedense– algılayamamaktadır. Alkışlayamamaktadır.
Cumhuriyet''in kurulduğu "o günkü şartlar"daki sansür söz konusu olduğunda susanların kahir ekseriyeti, ''bugünkü şartlarda'', sansür var diye feryat edenlerdir.
Çelişki deyip geçmeyelim.
"Ortaçağ karanlığı"yla, 1984 romanıyla, Nazi Almanyası filmleriyle, II. Abdülhamid hikâyeleriyle ve 12 Eylül belgeselleriyle yetinmeyelim, sansür sofrasını zenginleştirelim.
Platon''u da sofraya davet edelim; bize ideal devletinde, sanatçılar için niçin sansür istediğini anlatsın.
Kusura bakmayın, bu sandalye boş değil, sahibi var: gazeteci Ahmet Emin Yalman. Yazıları yüzünden Diyarbakır İstiklal Mahkemesi''nde yargılanmaya giderken, yoldan çektiği telgraf unutulmasın:
"Affedilirsem, bir daha gazetecilik yapmayacağıma söz veriyorum."
Onların olmadığı bir sofrada sohbet olmaz, sohbete doymak olmaz… Gazeteleri kapatılan, düşünceleri yüzünden yargılanıp sürgüne gönderilen Refik Halit Karay, Hüseyin Cahit Yalçın ve diğer "sürgün"leri hatırlamayan bir sansür tarihi, sansürlü sansür tarihidir.
Meseleyi kendimize memleket bilmeden, memleket meselelerinin çözümünü bulmak/bilmek ne mümkün.
Gazetelere sansür yapmayı reddettiği için görevinden "affedilen", Cumhuriyet''in ilk basın yayın müdürünün hatıraları, medya-iktidar ilişkilerini ''içeri''den deşifre etmekte, gömleğin ilk düğmesinin nasıl yanlış bağlandığını göstermektedir.
Amerika''da gazetecilik eğitimi aldıktan sonra, idealist duygularla Türkiye''ye geri dönen Zekeriya Sertel Türkiye Cumhuriyetinin ilk basın yayın müdürüydü. "Hatırladıklarım" adını taşıyan hatıratını kaleme aldı, ''kusurlarını'' açık açık anlatmayı unutmadı…
İlk kusuru, Amerika''dan döner dönmez ayağının tozuyla çıktığı Çankaya''daki "sofra"da, Hâkimiyet-i Milliye gazetesinin başına bir komutanın (Recep Peker) görevlendirilmesi hakkındaki samimi düşüncelerini seslendirmesiydi. Falih Rıfkı ve Yakup Kadri gibi o günkü Türkiye''nin önde gelen birçok yazarı, bu durumu "münasip" bulup sesini çıkarmazken, bu genç adam, sadece işin ehline verilmesini, herkesin iyi bildiği işi yapması gerektiğini söylüyordu.
Anlaşılan o ki ''asker desteği'' de beklenen sonucu vermez, halk muhalif İstanbul gazetelerine daha çok teveccüh göstermeye devam eder.
Bu durum karşısında yeni tedbirler kaçınılmaz olacaktır.
Zekeriya Sertel yine kusur edecek, bu defa da sansüre karşı çıkacaktır.
İyi ki devlet büyüklerimiz affetmesini bilen insanlardır.
Zekeriya Sertel bu kusuru (!) yüzünden görevinden "affedilir". Özetlersek: Amerika''da öğrendiklerini hayata geçirmeyi uman ilk basın yayın müdürümüz, kısa sürede istifa etmek zorunda kaldığı, büyük hayal kırıklığı yaşadığı o günleri unutmadı. Türkiye''de sansürün tarihini anlatanlar da onu hatırlamadı.
Buna ister kaderin cilvesi, ister adaletin tecellisi deyin, kararı siz verin.
Yakup Kadri Karaosmanoğlu yıllar sonra sesini çıkaracak, "Politikada 45 Yıl" adlı hatıratında, (uğradığı) sansürden şikâyet edecektir.
O gün "sofra"da gazetenin başına geçirilmesine seslerini çıkarmadıkları komutan (Recep Peker), çok geçmeden Yakup Kadri''nin dergisi Kadro''nun kapanmasına sebep olmuştur. Yakup Kadri mezkûr hatıratında derginin kapanmaması için verdiği mücadeleyi anlatır, gerekçesini şöyle açıklar: "Bende artık kendimi savunma takati kalmamıştı."
Bu da yetmezmiş gibi, Atatürk hakkında yazdığı kitap, yazarının haberi olmadan, o zamanki Cumhurbaşkanı İsmet İnönü''ye ithaf edilmiştir:
"Büyük adama dair bu küçük eserimi O''nu hepimizden ziyade seven, O''nu hepimizden ziyade anlayan ve O''na canıyla başıyla yardım etmiş olan Sayın İsmet İnönü''ye hürmet ve hayranlıkla adıyorum."
Yakup Kadri, Cumhurbaşkanı İsmet İnönü''nün "direktifleriyle" Milli Eğitim Bakanı Hasan li Yücel''in, kitabını "budadığını", "sansür"leyerek yayınladığını anlatır.
Bu satırların yazarının gülmekle ağlamak arasında kararsız kaldığı araf da burası:
Yakup Kadri, kendisinden başka kimseyi düşünmeyen siyaset ve ticaret erbabının suiistimallerini anlatırken, "başıbozuk iş çevrelerinin tesirleri hiç kimsenin gözüne çarpmıyordu," der ve şikâyet eder: "susmaya alışmış olan basın ses çıkarmamakta devam ediyordu."
"Susmaya alışmış basın" bu alışkanlığı nasıl edinmişti?
Yakup Kadri ne yazık ki sorunun cevabını vermiyor.
Ankara''nın "yaban"ı Zekeriya Sertel''in başına gelenleri hatırlamıyor…
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.