Doğu Avrupa yuvaya dönüyor

Bugün üç Doğu Avrupa ülkesi NATO''ya dahil oluyor. Polonya, Çek Cumhuriyeti ve Macaristan, ABD''de, Missouri Independence''de, kendilerini Kuzey Atlantik Paktı üyesi yapacak anlaşmayı imzalayacaklar. Financial Times, buna, "Atlantikten çok uzaklarda da olsalar" diye yorum getiriyor. Şuna Amerika Paktı desek belki de daha doğru olacak. Çünkü İkinci Dünya Savaşı sonunda ABD, "kurtarıcı" rolüyle Avrupa''ya elini uzatmış ve bugünlere kadar gelen koruyucu kimliğini başlatmıştı.

Bugün imzalanması beklenen anlaşma, Polonya Dışişleri Bakanı''nın deyişiyle, İkinci Dünya Savaşı''nın gerçek sonu anlamına geliyor. Ona göre Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti gibi ülkeler İkinci Dünya Savaşı sonrasındaki paylaşımda, "yanlış tarafta" kalmışlardı. Onların yeri, Avrupa ailesi olmalıydı.

Eski Varşova Paktı ülkeleri, 1990''larda bu paktın yıkılmasından bu yana belirsizlik içinde bulunuyordu. Artık kurtuluyorlar. Bundan böyle bu ülkelerin askeri stratejileri ve kararları, eğitim ve silah standartları, NATO tarafından belirlenecek. İşte iş bu noktadan sonra daha bir heyecanlı hale geliyor. Batılı strateji çevrelerinden çok önce büyük şirketler, bu iştah kabartıcı pastaya uzanmaya başladılar bile.

Çiçeği burnunda üyelerin elinde, çoğu çalışmaz halde ya da yenilenmeye muhtaç. Sovyet silah sistemleri bulunuyor. Polonya''nın mütevazi savunma bütçesi, 3 Milyar Dolar civarında.

NATO sistemine geçiş için bütçenin yüzde 11.5 kadarını harcamayı planlıyor. Mesela Sovyet MİG''leri modernize edilecek veya yenileri alınacak. Bunun için Amerikan Boeing ve British Aerospace firmaları ateşli bir rekabete girdiler bile. Batılı firmalar yeni üyelere bir de isim bulmuşlar: Büyük ödül! Bir anda önlerinde kendilerine bağlı büyük bir pazar açılıyor.

NATO bu ülkelere şimdiden 1.5 Milyar Dolarlık bir güvenlik yatırımı fonu ayırmış. Kredi işlerine bulaşanlar bilirler: Fondan yararlanan ülkelerin eline para geçmez. Para, Batılı şirketlere gider, bu ülkelere, uzun vadeli borçlar kalır.

Çek Cumhuriyeti ve Polonya, Batılı büyük şirketlerin hedeflerinin başında geliyor. Biraz önce adını andıklarımızın yanında Daimler Chrysler Aeorspace, Dassault, Lockeed ve Saab kendilerine yer açma yarışına çoktan girdi. Çekler şimdiden 1.6 Milyar Dolar değerinde 36 adet savaş uçağı için ihale veriyor. Bunun için ABD, İngiliz, Fransız şirketleri kapışacak. Polonya ise geçen Şubat ayında Daimler-Chrysler ile 22 MİG-29''un NATO standartlarına göre modernize edilmesi için anlaşma imzaladı. Batıda yayınlanan ekonomik raporlar, şirketlerin bu silah pazarında kurdukları bağlantılarla ilgili haberlerle dolu. Anlayacağınız Sovyetlerin mirası mezada çıkmış durumda.

Polonya Dışişleri Bakanı, sıranın Baltık devletleri, Slovakya ve Bulgaristan''a da gelmesi gerektiğini açıklıyor. Hatırlayacak olursak, listedeki bütün bu devletlerle, Avrupa Birliği üyelik listesindekiler örtüşüyor. Belli ki Avrupa evinde bir şeyler değişiyor.

İkinci Dünya Savaşı''ndan sonraki paylaşım Türkiye''nin çok işine yaramışa benziyor. O günün şartlarında Sovyetler''e karşı Türkiye''nin NATO''ya alınması büyük önem taşıyordu. Fakat İkinci Dünya Savaşı statüsü artık değişiyor. Bunun en belirgin göstergesi. Avrupa Birliği''nin Türkiye''nin başvurusunu askıya alarak, ailenin Doğu Avrupa''da kalan üyelerine öncelik tanıması.

Avrupa bir yandan evi genişletiyor, öte yandan kendine yeni iş alanları açıyor. Bugünlerin Batı medyasında İngiltere Başbakanı''nın bir çağrısı da dikkat çekiciydi: Avrupa''nın askeri rolü genişletilmeli. Yani ABD''nin yükü paylaşılmalı.

Avrupa eski statüleri kaldırıyor, kendine yeni bir yön çiziyor. Kosova''da bize duyarsızlık gibi gelen şey bu gelişmelerle doğrudan bağlantılı. Miloseviç ne yaparsa yapsın, Sırbistan''ın da nihayette Avrupa evinin bir parçası olduğunu düşünmekte fayda var.

Bunu zaman gösteriyor, gösterecektir.