260 trilyon ve 249 trilyon "miktar önemli değil"

André Gorz''un 70''li yılların sonunda yayınladığı "Ekoloji ve Politika" başlıklı kitabı büyük ilgi görmüştü. Çevreciliğin hızla yükselen bir hareket haline geldiği bu yıllarda, kapitalizmin ve sosyalizmin kolkola savundukları "daha fazla üretim" hedefine bağlanan umutlar ciddi bir sarsıntı geçirmiş, gelişmiş ve geri kalmış ülkelerin doğal kaynakları ne ölçüde kullandıkları karşılaştırmalı olarak gözden geçirilerek kimin elinin kimin ekmeğinde olduğu rakamlarla ifşa edilmeye başlanmıştı. Peş peşe yayınlanan çalışmalar göstermişti ki, gelişmiş ülkelerin savurganlığı, herşeyden önce gelişmemiş ülkelerdeki insanları açlığa itmekteydi. Zengin ülkelerdeki hayvanlar dünya tahıl üretiminin 1/3''ünü tüketmekte, Normandiya''daki ineklerin satın alma güçleri yoksul ülkelerin köylülerininkinden kat be kat fazlaydı.

André Gorz''un şu uyarısı da önemliydi: Gelecekte yoksul ülkelerdeki insanların "başlarına" ABD''de olduğu kadar et, demir, çimento ve otomobil düşebileceğini sanmak boş bir hayaldir. Eğer dünyadaki bütün aileler Amerikalı bir ailenin sahip olduğu otomobil sayısına kavuşabilseler yeryüzünde asfaltlanmamış yer kalmaz, dünyadaki bütün insanlar gelişmiş ülkelerdekiler kadar et tüketmeye kalksalar başka yıldızlardan soya fasülyesi ithal etmek gerekirdi! Gorz, gelişmiş ülkelerin dünyanın doğal kaynaklarını nasıl bir savurganlıkla kullandığını ifşa ederken basın sektöründen de söz ediyor ve New York Times''in bir pazar sayısının ne kadar hektar Kanada ormanını ortadan kaldırdığının da hesabını yapıyordu. Şimdi düşünüyorum da, Gorz, imkan bulup da bizim "ağır" gazetelerin pazar sayılarına göz atabilseydi acaba ne düşünürdü?

Radikal, "ağır" gazetelerimizden birisi değil. Hafta sonu verdiği iki nitelikli eki saymazsak 24 sayfalık orta boy bir gazete. 24 sayfalık gazetenin bir bölümü zaten haklı olarak reklamlara ayrılıyor; köşe yazıları, kampanyalar derken haber için elde kalan sayfa adeti zaten sayılı. 24 Mayıs tarihli Radikal''i gözden geçirirken bir an için 24 sayfalık gazetenin karşılıklı iki sayfasının bomboş olduğunu farkederek şaşırdım. "Bir an için" diyorum, çünkü gözlüklerimi takınca kısa sürede, işin aslını anladım. Bu iki "bomboş" sayfa aslında bomboş değildi; her bir sayfada küçük puntoyla dizilmiş şu satırlar yer alıyordu: "Günün en önemli ekonomi haberi: Garanti Bankası ödenmiş sermayesini 260 trilyona çıkardı."; "Türk bankacılığının en büyük 2 sermayesinden biri Garanti''de." Gerçekten okura "aman ne iyi!" dedirtecek türden "Günün en önemli ekonomik haberi"; "Türk bankacılığının en büyük 2 sermayesinden biri"nin "Garanti''de" olması Radikal okurları için ayrıca çok sevindirici! Bu "haber"in Garanti için "en önemli" haber olduğundan kuşkumuz yok, ama bizim (yani Radikal okurlarının) kaybolan iki sayfamızın hiç mi haber değeri yok? 24 sayfalık Radikal için ödeme yapan biz okurların eline niçin 22 sayfalık gazete sıkıştırılsın? "Parasıyla değil mi? İsterse bastırır parayı gazetenin 20 sayfasını kapatır ve hatta isterse her sayfaya bir "C" koymakla da yetinebilir, parasını sen mi veriyorsun?" diyenler olabilir. Madem ki "Türk" bankacılığının en büyük iki sermayesinden biri", o yapmayacak da ben mi yapacağım, değil mi ya?

Garanti ile Radikal''in büyük ağabeyi Hürriyet''te de karşılaştım. Ancak orada o kadar göze batmıyordu. Hürriyet hem daha "ağır" (42 sayfa), hem de zaten sayfalarının hilafsız yarısı başta "Mufassal Osmanlı Tarihi" olmak üzere reklamlara ayrıldığından, Garanti pek göze batmıyordu. Düşünüyorum da, Garanti''yi izleyerek diğer büyük sermayeler de benzer şekilde birer ikişer gazete sayfası kapatsalar ortaya ne kadar sorunsuz (en azından, ekonomik ve ifade özgürlüğü sorunlarını bertaraf etmiş) bir Türk basını çıkar. Artık ben de iyice ikna oldum, bu "serbest piyasa ekonomisi" bayağı rahatlatıcı bir şey! André Gorz bu işe ne derdi acaba dersiniz?

Garanti''nin "ödenmiş 260 trilyon"luk sermayesi bana bir başka haberi hatırlattı. 26 Mayıs tarihli Milliyet''in manşeti, birinci sayfasının yarısı ve bir ekonomi sayfasının tamamı Cavit Çağlar''ın İnterbank''tan büyük miktarda para hortumladığı (hem de özel hesaplarına) iddiasına ayrılmıştı. Gazete boşuna konuşmuyordu, Cavit Çağlar''a gelen "249 trilyon"luk (yazıyla: ikiyüzkırkdokuz TRİLYON) icra takibini manşete taşımıştı. Milliyet''i okuyunca "Vay beee!" demeden edemedim. Sonra aynı tarihli Sabah''ı karıştırmaya başladım. Bir de ne göreyim, Çağlar hükümeti ekonomik sorunlara "ivedilikle" eğilmeye davet etmiyor mu? Çağlar, "Ülke süratle bir sıkıntıya gitmektedir, hükümetin bir an önce kurulup bunu çözümlemesi lazım. Aksi halde Türkiye çok büyük sıkıntıya girer" diyor, kurulacak hükümetin beklentilerini karşılayacağına inandığını ekliyordu. Bu gazeteler ne kadar yanlı yayın yapıyor diye düşündüm: Birisi Çağlar''a gelen icra takibini (hem de iki tam sayfa) öne çıkarırken, diğeri bu değerli iş adamımızın memleket ekonomisi hakkındaki endişelerine yer veriyordu! Tabii ki Sabah gazetesi de "249 trilyon"luk icradan söz ediyordu; ama ne kadar yapıcı ("yıkıcı" değil) bir biçimde. Sabah''ın haberine göre, Çağlar bu "icra takibinin önemli olmadığını" belirtiyor ve "söz konusu borçla ilgili teminatların verildiğini" hatırlatıyordu. Tamı tamına Çağlar şöyle diyordu: "Normal birşey. Adalete intikal etmiş dava. Çözülür, zaten teminat verilmiş. Miktar ise önemli değil, anlaşılır." İşte bu kadar, tabii ki "normal birşey", tabii ki "miktar önemli değil" (altı üstü nedir ki, şunun şurasında 249 trilyon -yazıyla: ikiyüzkırkdokuz TRİLYON- lira gibi bir miktar), tabii ki "anlaşılır." Siz asıl Çağlar''ın uyarısına dikkat edin: "Türkiye''nin esas meselesi ihracatın yüzde 20 azalmasıdır." Ben de "esas mesele"nin bu olduğunu düşünüyorum. Bu arada, Milliyet''in "normal birşey"leri anormal, "önemli değil" miktarları önemli, "anlaşılır" işleri anlaşılmazmış gibi gösteren ve memleketin ekonomik meselelerine çok dar açıdan bakan bir gazete olduğunu düşündüm.

Salı günü yayınlanan yazımın altına eklediğim ve yazının başlığını ("Siz ''negatif''in tadını çıkarın/Biz ''pozitif''le ilgileniriz!") ilişkilendirdiğim not teknik bir nedenle kendine yer bulamamış. Neyse, gecikmiş sayılmayız. Şöyle bir şeydi:

"Küçük bir not da İsmet Berkan''a:

Ben "polemik"i de severim: ancak kavramsal bir düşüncenin taşıyıcısı olan türünü. Adımı anmadan ve söylediklerimi bir yana bırakarak "cahilliğiyle meşhur" gibi doğrudan kişiliğime yönelik satırları ise terbiyesiz bulurum. Bu saatten sonra Berkan''la siyaset ve hukuk felsefesinin temel kavramlarını tartışacak halim tabii ki yok; dersini biraz daha çalışırsa (ki öyle görünüyor!) belki daha sonra. Ben şimdiye kadar kimsenin kişiliğiyle alay etmedim. Ancak "söz" kamusal alana inince tabii ki fikirlerle de alay edilebilir. Berkan''ın kişiliğine yönelik olumlu ya da olumsuz hiçbir kanaatim yok. Köşesinde Ankara''da olup biteni yazmakla yetinse yazılarını da dikkate almam. Ama kendisini tutamayıp, gazetesinin özellikle gençlerden oluşan okurlarını özgürlükler konusunda "hikmet-i hükümet"in bir gazetecisi sıfatıyla aklınca yönlendirmeye girişirse, o "söz" artık -gerektiğinde alay edilmek üzere- ortadadır. Bu tür tartışmalara katılmaması kendi yararına. İşi gücü yok mu? Otursun "negatif özgürlük"ün tadını çıkarsın, "pozitif"le biz ilgileniriz!"