Bektaş"ı "sokakta" mı bulmuşlardı?

Geçenlerde insan haklarından sorumlu Devlet Bakanı Mehmet Ali İrtemçelik''i, Cumhuriyet gazetesine verdiği bir mülâkat dolayısıyla eleştirmiş ve bu eski büyükelçi yeni siyasetçinin apaçık sorulara bile kırk dereden su getirerek cevap verdiğini ve sonuç olarak kendisini insan haklarından sorumlu bir devlet bakanlığı için fazla "diplomat" bulduğumu söylemiştim. Gazeteci bakana hangi soruyu yöneltse eli boş kalıyordu. "Elma"yı sorduğunda "armut"u, "armut" sorulduğunda "kuşburnu"nu anlatıyordu. Fazla, hem de haddinden fazla "diplomat"tı!

İrtemçelik''e yönelik bu eleştirilerimi yakın çevremden bazı arkadaşlar "abartılı" bulmuşlardı. İçlerinden bazılarına göre İrtemçelik bu tür eleştirileri hiç mi hiç haketmeyen, çok iyi öğrenim görmüş, gerçek bir batılı liberal aydındı. İrtemçelik''in hükümette yer almasının Türkiye için bir şans olduğunu söyleyenler de çıktı. Özet olarak, eleştirmek için yanlış kişiyi seçmiştim. Bu uyarılar karşısında bir ara tereddüte düşmedim değil; memlekette insan hakları deyince yüzünü buruşturan şu kadar siyasetçi varken, iyi niyetle bir şeyler yapmaya çalışan büyükelçi ile uğraşmanın ne alemi vardı. Fakat çok geçmeden, tam da bu ruh halini benimsiyordum ki, arkadaş çevresinden gelen uyarıların doğru olmadığını anladım. Yani yine ben haklıydım! Tereddüt öncesi kafamda oluşturmaya çalıştığım tez, yine doğrulanmıştı. Bu "tez" kısaca şöyle bir şey: Türkiye''de, polis müdürlerini vali ve İçişleri Bakanı (ya da Ulaştırma Bakanı) yapmak nasıl sakıncalıysa (sanırım bunu ispata çalışmak gerekmez; bu apaçık bir hakikat), diplomatları da Dışişleri Bakanı ve insan haklarından sorumlu Devlet Bakanı yapmak aynı derecede uzak durulması gereken bir atamadır.

İsterseniz, bu "tez"imin savunmasını bir başka güne bırakıp, bugün, İrtemçelik''in ne deyip ne yapıp da beni eski kanaatime döndürdüğünü açıklamakla yetineyim:

Bildiğiniz gibi geçen haftalarda ülkemizde arkasında 12 ölü bırakan iki önemli olay oldu. Ulucanlar Cezaevi''ndeki olaylar ve Adana''da polisin bir "hücre evi"ne düzenlediği operasyon. İlk olayın nasıl cereyan ettiği şu ana kadar kamuoyunu ikna edebilecek bir biçimde açıklanmadı. Ortada "saçma"ların öldürdüğü onca kişi olmasına rağmen, bugüne kadar ne tüfekten haber var, ne de tüfeği kullanandan. Olayı inceleyen Ankara Barosu''na bağlı 14 avukatın hazırladığı rapora bakacak olursak neredeyse bir katliam söz konusu. Rapora göre cezaevindeki 10 tutuklu ve hükümlünün çoğu gözetleme kulelerinden açılan ateş sonucunda öldürüldüler. Avukatlar, 3. gözetleme kulesinden sivil giyimli şahıslar tarafından pompalı tüfek (ya da çifte) ile hedef gözetilerek ateş açıldığını iddia ediyorlar. Ayrıca iki kişinin de dövülerek öldürüldüğünü rapor ediyorlar. Şu günlerde Ulucanlar Cezaevi''ni TBMM İnsan Hakları Komisyonu''nun üyeleri de ziyaret ediyor. Bir rapor da onlar hazırlayacak. Pekiyi bu işe insan haklarından sorumlu Devlet Bakanı ne diyor? Konunun bakanlığını ilgilendirmediği söylenemez. Belki atlamış olabilirim, ama benim bildiğim kadarıyla İrtemçelik bugüne kadar bu önemli olay olmamış gibi davrandı. Ne bir açıklama, ne bir yorum...

Gelelim ikinci olaya: Gazeteciler bu olayda İrtemçelik''in peşini bırakmadılar ve kendisinden gönülsüz de olsa bazı açıklamalar koparmayı başardılar. Bakan''ın bu açıklamaları bütününde (ve de parçalarında) nasıl değerlendirilebilir? Bu sorunun yanıtı çok basit: Fazla gönülsüz! Gazeteciler soruyor: "Polis baskınında masum bir insanın öldürüldüğü iddiası var. Bunu nasıl değerlendiriyorsunuz?"

Bakan''ın yanıtı: "Kesinlikle üzerinde ciddiyetle durulması gerekiyor." (!) Herhalde yani... Tabii ki üzerinde ciddiyetle durulması gerekiyor. Evet ama olayın üzerinde ciddiyetle kim duracak? Soruyu soran gazeteciler ve okurlar değil herhalde!

Gazetecilerin ikinci sorusu: "Polislerin açığa alınmamasını nasıl değerlendirdiniz?" Bakan''ın yanıtı: "O bir takdir. El çektirmek, açığa almak; ortada durmadığımızı, bir şüphenin tarafında olduğunuzu gösterir. İz bırakır. İçişleri Bakanı''nın takdiri. Bir şey söylemek istemem." (!) Ama böyle olur mu? Birşey söylememek olur mu? Evet "iz bırakır"; ama daha önce Murat Bektaş''ın telefonu başında bıraktığı "iz" yok mu?

Gazetecilerin üçüncü sorusu: "Herkes ölen Murat Bektaş''ın masum olduğu izlenimine sahip..." Bakan''ın yanıtı: "Ama bu bir izlenim (...) Herkesi yaralayan bir gelişme. Çok ciddiyetle incelendiğini tahmin ediyorum." (!) Yine çok "diplomatça" bir yanıt. Evet, "gelişme" herkesi "yaraladı", ama unutmayalım ki Murat Bektaş''ı öldürdü.

Görülüyor ki İrtemçelik''in insan hakları ihlâllerine bakışı (unutmayın, kendisi bu meseleden sorumlu Devlet Bakanı) gazete okurlarından epeyce farklı. İrtemçelik, sivil toplum örgütlerinin temsilcileriyle yaptığı toplantıdaki konuşmasının da gösterdiği gibi, insan haklarından "genel" olarak söz etmeyi tercih eden birisi. Mevlânâ''dan, Yunus''tan, "Türk, Kürt, Çerkes, Boşnak, Arnavut ve Laz"ın barış içinde birarada yaşamasından, "cumhuriyetimizi demokrasi ile taçlandırmaktan" vb. söz etmeyi çok seviyor. Ama iş "özel"e gelince, başlıyor "diplomatik" dil...

İrtemçelik, sözünü ettiğim son toplantıda Türkiye''nin "sokakta bulunmadığını" da belirtmiş. Pekiyi ya Murat Bektaş? Anası, babası, karısı ve çocuğu Bektaş''ı sokakta mı bulmuşlardı?