Ülkenin birinde bir Kültür Bakanı varmış...

Herşeyiyle bize çok yakışan bir Kültür Bakanımız var. Bir önceki de -ayrı bir "dünya"dan olduğu iddiasındaysa da- bize çok yakışıyordu. Bir haftadır televizyon ve gazete haberlerinde bir olayı izliyor ve epeyce eğleniyoruz. Ressam Mehmet Güleryüz Danıştay''a açtığı dava sonucu, Kültür Bakanımız''ın yönetmelik değişikliğiyle- ve biraz da Cumhurbaşkanı''nın gönlünü hoş tutmak amacıyla- "Devlet Sanatçısı" olarak ödüllendirdiği pekçok sanatçının bu sıfatlarını kadük duruma düşürdü. Bence de çok iyi yaptı. Güleryüz''ün açıklamalarını televizyon kanallarında ve gazetelerde yakından izledim. Hatta kısa da olsa, konuyu kendisiyle yüz yüze de tartıştım. Bu değerli ressamın asıl altını çizdiği husus, ödüllendirilen sanatçıların kişiliklerinden tamamen bağımsız olarak devletin ödüllendirirken benimsediği "üslup"tu. "Devlet, diyordu Güleryüz, ödüllendirirken de, cezalandırırken de ölçüyü tutturamıyor." Çok haklı. Mesele devletin sanatçıları ödüllendirip ödüllendiremeyeceği meselesi de değil. Bazı ülkelerde devletin bu işi uzun zamandır benimsediği ve de birtakım eleştirilere hedef olsa da ölçüyü mümkün mertebe bozmadan yürüttüğünü biliyoruz. "Devlet Sanatçısı" terimi doğrusu bana da olmaması gereken bir sıfat gibi geliyor. Hele de Türkiye gibi, bir zamanların Sovyetler Birliği''nde olduğu gibi, insana hiç de iyi şeyleri çağrıştırmadığı bir ülkede. Biz biraz da "Devlet" deyince hemen önümüzde olanı hatırladığımızdan dolayı, bağımsız düşünce ve kurumsallaşmanın gereği için "atanmışlık" karşısında hemen "seçilmişlik"i yeğliyoruz. Aynen Yüksek Mahkeme üyelikleri, üniversite rektörlükleri ve RTÜK gibi toplumsal çıkarın savunusunu yapması için düşünülen bazı kurumlara mesela Cumhurbaşkanı tarafından yapılan atamaların yerine "seçim" sisteminin getirilmesini savunduğumuz gibi. Oysa birçok demokratik ülkede de bu veya benzer kurumlara cumhurbaşkanları, Meclis ya da Senato başkanları pekâla atama yapıyor. Burada asıl mesele, her "atanmış"ı mutlak şekilde bir "seçilmiş"le değiştirmek değil, "atama" yapanın ölçüyü kaçırmamasıdır sanıyorum. Aynen "Devlet Sanatçılığı"nda olduğu gibi. Devlet bu sıfatı kullanmayarak bazı sanatçıları niçin ödüllendirmesin? Ama olmuyor, bizde atama birçok yerde olduğu gibi sanatçıyı ödüllendirmek söz konusu olunca da bir türlü ölçü tutturulamıyor.

Mehmet Güleryüz''ün Danıştay''dan çıkarttığı karar söylediğim gibi bir haftadır herkesin dilinde. Ancak bir kurum var ki dilini yutmuş sanki! Sanırsınız ki bu karar onu hiç, ama hiç ilgilendirmiyor. Kültür Bakanlığı''ndan söz ediyorum tabii ki. Neden acaba? Tatilde olduklarından mı? Yoksa şu sıralar çok mu meşguller? Evet şu sıralar çok meşgul olduklarını söyleyebiliriz. Önümdeki gazete haberi Kültür Bakanlığı''nın 495 sayfalık bir "Türk Ordusu" kitabı yayınladığını bildiriyor. Gazeteye göre bu kitapta "askeri kuruluşların tarihçesi, komutanları, şehitlikler, marşlar, anılar" gibi her türlü bilgi yer alıyormuş. "Bu içerikte bir kitap olur mu?" demek tabii ki aklımdan geçmez. Niçin olmasın, bütün bunlar da kültürün bir parçasıdır. Ancak bu içerikte bir kitabın -Genelkurmay Başkanlığı gibi kurumlar dururken- Kültür Bakanlığı Yayınları arasında yer alması benim için yine de yadırgatıcı. Hadi diyelim ki bu da makul. Ya Kültür Bakanı İstemihan Talay''ın kitabın tanıtımı dolayısıyla söylediklerine ne demeli? Şöyle diyor Bakan: "Türkler tarih boyunca ordu(?) millet olarak tanınmışlardır. Türk Ordusu, Türk milletinin kimliği ile özdeştir." Bana sorarsanız bu açıklama üzerinde düşünmemiz gerekir. Herşeyden önce "ordu-millet" gibi bir ifadeyi kullanırken epeyce düşünmeliyiz. Bu ifade bizim de amacımız olduğu söylenen demokratik toplum idealiyle birlikte düşünülemez. Bir "millet"i, daha doğrusu sosyolojik terimle söyleyecek olursak bir "toplum"u "ordu" ile özdeşleştirmek ve sonra demokrasiden filan söz etmek olacak iş değildir. Ordu, kuruluşu, işleyişi, kuralları ve işleviyle bir "toplum"la "Bir" olmaktan çok uzaktır. Bu açıklamayı "skandal" kılan husus ise, tabii ki, bu fazla militarizm kokan cümlelerin bir Kültür Bakanı''nın ağzından çıkmasıdır. Bir bakan (bir Kültür Bakanı) nasıl böyle bir açıklama yapabilir? Bir Kültür Bakanlığı nasıl olur da "kimlik" konusunu "Türk Ordusu, Türk milletinin kimliği ile özdeştir" şeklinde anlayabilir?

Anlaşılıyor ki, Kültür Bakanımız "kültür" konusuna pek aşina değil. Bunun böyle olduğunun bir başka delili daha var. Bakanın Bosna''daki Türk Birliği''nin bir Katolik manastırında bulup Türkiye''ye getirdiği iddia edilen ve Fatih''e maledilen "Ahidname"yi tanıtıcı sözleri de çok yadırgatıcı. "Fatih Sultan Mehmet''in yayınladığı bu ferman, tarihteki ilk insan hakları belgesi"dir diyor. Hani bunu ben söylesem, "Köşe yazarıdır olabilir" diyebilirsiniz, ama bunu söyleyen bir Kültür Bakanı. "Kimliğimize" hayırlı olsun!