Deprem, elektrik ve ekonomi güvenliği

Bugünkü yazı başlığımıza bakarak elektriğin ekonomi güvenliği ve ulusal güvenlikle ilgisinin ne olduğunu düşünüyor olabilirsiniz. Oysa enerji arz güvenliği ekonomi güvenliğinin temel unsurlarından birisidir. Dahası son dönemdeki küresel gelişmelerle ekonomi ana gündem maddesi haline geldiği için ulusal güvenlik ile ekonomi güvenliği arasındaki korelasyon da gün geçtikçe artmaktadır.

SİSTEM OTURMASI NE DEMEK?

“Sistem oturması” teknik bir kavram. Elektrik enerjisinin şebekeden tümüyle yok olması anlamına geliyor. Böylesi bir durumun gerçekleşmesi bir şebekenin başına gelebilecek en kötü senaryolar arasında yer alıyor. Çünkü tüm elektrik sisteminin çökmesi neticesinde sistemin yeniden aktif hale getirilmesi uzun zaman ve emek gerektiren bir süreç. Sistem yeniden aktif hale gelene kadar yaşanacak kayıp ve kaostan hiç bahsetmiyorum bile.

6 ŞUBAT DEPREMİ SONRASI ŞEBEKEDE NE OLDU?

Merkez üssü Kahramanmaraş Pazarcık olan ve 04.17’de gerçekleşen depremin ardından elektrik tüketiminde %12’lere varan ani bir düşüş yaşandı. Bu, arz-talep dengesinin kritik derecede önemli olduğu Türkiye gibi büyük ölçekteki bir elektrik sistemi için ciddi bir oran.

Böylesine ani ve bu ölçekteki bir elektrik kesintisi, elektrik iletim sistemlerinde büyük bir dalgalanmaya yol açar. Türkiye elektrik iletim sistemi, bu dalgalanmaya karşı 6 Şubat 2023 günü kendini koruyamasaydı, bütün ülkede elektrik kesintisine yol açabilen bir teknik aksaklıkla karşı karşıya kalabilirdik.

O GECE SİSTEM OTURMASI GERÇEKLEŞSEYDİ NE OLURDU?

Depremin hemen ardından ortaya çıkan dalgalanma ile beraber eğer 6 Şubat günü sistem oturması gerçekleşmiş olsaydı, Türkiye’nin geri kalanını da karanlığa boğarak kurtarma çalışmalarını olumsuz etkileyebilecek ve can kayıplarını daha da artırabilecek ilave bir felaketle daha karşı karşıya kalabilirdik.

TEİAŞ’IN HAKKINI TESLİM EDELİM

Kısa adı TEİAŞ olan Türkiye Elektrik İletim AŞ., üretilen elektrik enerjisinin tüketim merkezlerine sürekli, dengeli ve güvenilir bir şekilde yüksek gerilim hat ve trafoları üzerinden iletilmesi görevini yürütüyor. TEİAŞ yalnızca elektriğin iletilmesinden değil aynı zamanda arz ve talebi bütünlüklü değerlendiren planlama ve denetimden de sorumlu kurum. Bu bakımdan TEİAŞ, Türkiye elektrik sistemini anlık kontrol ederek, üretimin anlık olarak talebi karşılamaya yeterli olup olmadığını denetliyor. Yani deprem gecesi ilave bir teknik felaketin önüne Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı’na bağlı faaliyet gösteren TEİAŞ ve TEİAŞ’ta görev yapan Türk mühendisleri geçmiş oldu.

ENERJİ ARZ GÜVENLİĞİ VE EKONOMİ GÜVENLİĞİ

Elektrik iletim sisteminin işletilmesindeki en küçük aksama telafisi yüksek maliyetli elektrik kesintilerine ve dolayısıyla ciddi zararlarla sonuçlanabilir. Kahramanmaraş merkezli böylesi büyük bir deprem sonrası yaşanabilecek uzun süreli bir elektrik kesintisi tüm Türkiye’yi büyük bir paniğe de sürükleyebilirdi.

Diğer yandan, elektrik sisteminin sürekli ve hassas bir şekilde dengede tutulması, şebekedeki gerilim ve frekansın ideal değerlerde korunmasını gerektiriyor. Böylelikle üretim de dahil olmak üzere elektrik enerjisine bağlı tüm sistemlerin sürdürülebilirliği sağlanmış oluyor. Bu bakımdan bir ülkenin elektrik arz güvenliğinin teminat altına alınması aynı zamanda ekonomi güvenliği için de kritik önemi haiz bir durum. Türkiye gibi bölgesindeki en büyük elektrik piyasalarından birine sahip bir ülke açısından elektrik arz güvenliğinin önemi elbette daha da fazla.