Hükümetin ürettiği iktisadî menfaat kimin menfaati?

Falih Rıfkı Atay 1937''de söylediği sözlerde şöyle diyor: ''Bir rejim tarihine ve halk yığınlarına yeni tesis ettiği iktisadi menfaatler ve yeni yarattığı say (emek) ve ahlak kıymetleri ile hesap verir. Birçok ıslahat yaptığına şüphe olmayan Osmanlı İnkılaplarının, onların bazen bütün değerlerini inkâr ettirecek kadar bizi ifrata saptınan kusurları işte bunlardır. Tanzimat''la köyleri zaten bir tarafa bırakınız. Fakat şehirlerde ve birtakım büyük kasabalarda eski iktisadi menfaatler yıkılmışsa da yenileri vücut bulmamıştır. Bulanlar da, Türkten gayrı herkesin işine yaramıştır.''

Falih Rıfkı, ''yeni rejim''in reflekslerini ve gelecek tasavvurunu okumak bakımından derinlemesine bakışlar atmış bir kişiliktir. Yeni rejimin iddiasının nerede ve nasıl temellendiği konusunda son derece kapsayıcı yaklaşımlar geliştirdiği söylenebilir.

Yukarıdaki sözleri ile söylemek istediğinin tarihsel bir arkaplandan bakınca bir ''yeni siyasi iddia''yı taşıma kabiliyetine sahip olduğu ve göründüğünden çok daha etkili bir projeyi dışa vurma kabiliyeti olduğu tesbit edilecektir.

Yeni rejim kendini Osmanlı''dan siyasi olarak koparsa da Cumhuriyet''in iktisadi politikaları eskiden kökten koparak ilerlememiştir. Hatta eskinin radikalleşerek devamı olduğu yönünde pekçok veri bulunmaktadır.

Yalnız ''iktisadi zihniyet'' düzeyinde bir çözümlemenin, Cumhuriyetin ilk iktisat vekillerinden Mustafa Şeref Bey''in iktisadi düzeyde neyin peşinde koşulduğunu açıklaması bakımından önemi büyüktür.

Mustafa Şeref Bey bir konuşmasında, ''devleti millileştirdiklerini'' bundan sonra ise ecnebi unsurun elinde olan iktisadi faaliyetleri yerli unsurlara devretme amacı taşıdıklarını söylemiştir. Hatta Mustafa Şeref Bey''e göre ''bir zamanlar dışlanan, bir zamanlar ise ne olduğu anlaşılamayan milli iktisat kavramı'' yapmak istediklerinin adresi olan bir kavramsallaştırmadır.

İşte kendi ayakları üzerinde duran bir ekonomide yerli burjuvazi yaratmaya çalışan bir iktisadi zihniyet aynı zamanda köylüyü ''çiftçi'' ve ''işçi'' yapma gibi bir iktisadi dönüşümü gerçekleştirmenin gayreti içindeydi. Bütün ömrünü savaşçı olarak geçirmiş bir topluluğu işçi ve çiftçi yapma projesi, belki de görünmeyen en büyük zorluğunu oluşturdu Cumhuriyetin.

Falih Rıfkı''nın sözleri ise bir dönüşüm gerçekleştirmeye çalışan bir siyasi projenin yeni tesis ettiği iktisadi menfaatler ve emek ve ahlak kıymetleri ile hesap vermesi gerektiğini gösteriyor. Cumhuriyet''in ilk iddialarını işaret etmesi bakımından anlamlı bu söz. Şimdi post-modern darbe''den ve bunun çerçevesini oluşturan ''İkinci Kemalist Atılım Projesi''nden bahsediliyor. İstikrar adına bunu temsil ettiği iddia edilen de bir hükümet var ortada...

Dün toplanan ''ekonomik kurul'' ise, bir kere daha 28 Şubat''tan beri varolan yapının hiçbir iktisadi menfaati toplum katmanları lehine üretemediğini ortaya koymuş bulunmaktadır. Toplumsal yaşayışta ciddi alt-üst oluşlar meydana gelmiş ama bunun neticesi toplum lehine değil, ayrıcalıklı bir zümre lehine iktisadi menfaat üretmek olmuştur sadece. Bütün toplum katmanları, yeni iktisadi şekillenmeden, istikrar paketinden ve bu doğrultuda üretilen emek ve ahlak değerlerinden hoşnutsuzdur.

Bir rejimin halka hesap vermesinin ''legal meşruiyeti'' Meclis''teki gelişmelerle sağlanabilir. Hükümet iç tüzük tartışmaları ile Meclis''i kilitleyerek, legal bir meşruiyetin tesisi için bile tartışmaları fiilen kaldırmıştır. Fakat asıl halka hesap verme yöntemi, istikrar adına ve ekonomik programın başarısı uğruna siyaseti kilitleyen Hükümetin, halkın iktisadi menfaatlerini korumada göstereceği başarıda gizlidir. ''Moral meşruiyet''ini buradan alır siyasi iktidar.

Bugünlerde Ankara''da aylar evvel trafik yoğunluğundan dolayı bir-iki saatte ancak içinden geçilebilen ticaret merkezleri, artık beş dakikada geçilebilmektedir; işyerleri kapanmış ve ticari hayat durma noktasına gelmiştir. Çünkü, ürettiği iktisadi menfaat halk lehine çalışmayan bir Hükümet orta yerde durmaktadır. Bunu sallayacak bir muhalefet yoktur. Siyaset adına üretilen emek ve ahlak değerleri ise çürümenin daha da ağırlaşmasından başka bir sonuç doğurmamaktadır. IMF bir sömürge komiserliği gibi davranabileceğini gösteren işaretler vermektedir. Mustafa Şeref Bey Meclis kürsüsünde konuşsa, bugün için ne derdi acaba?