Tersane ölümleri: Tek yol Sosyalizm mi?

Sınırötesi Kara Harekatı; Tuzla Tersaneleri''nde yaşanan işçi ölümlerini gündemin geri sıralarına itmiş olsa da; mesele sönmüş değil. Bundan sonra gelmesi olası tek bir ölüm haberinin bile, artık hem medya, hem sendikalar, hem de işçiler tarafından ''infial'' sebebi haline gelebileceği bir öfke eşiğinde beklemeye alınmış, duruyor sadece.

Doğrusu; bir İçmeler Köprüsü''nün hemen üstünde dökük kıyafetleri, kavruk yüzleriyle bekleşen işsizlere bakıp, bir de Class 1 Offshore''lar, David Coulthard gibi pilotlara sipariş yatlar, radara yakalanmayan gizli Sat çıkarma tekneleri yapan tersanelere baktığınızda; bu öfkenin sebebini; az çok anlayabiliyorsunuz aslında: Tersanelerde çalışan işçi profili de, bunlardan farklı değildir ve ölenin yerine yenisi muhakkak gelir.

Ucuz işgücü, eğitimsizlik, sağlıksız koşullar ve sözgelimi taşeronlaşma...

Taşeronla çalışmak; -her bir tersanede kadrolu biner işçi çalıştığını varsayıp, bunların maaşları üzerinden prim ödemesinin her ay bir teknenin üretim ücretine denk gelecek meblağa ulaştığını hesaplarsak anlayacağımız üzere- çok daha avantajlı ve maliyetsizdi. Hem, Türkiye''de taşeron şirketlerle çalışan ilk işveren de Torlak ya da benzerleri değildi.

Doğrudur, şirketler bu ölümlerin imajlarına verdiği zararın, fazladan üç beş milyardan çok daha fazlasına malolacağını tahmin edememiştir. Meseleye kamuoyu vicdanını yaralaması cenahından baktığınızda insan hayatı var masada çünkü; bahtsız aileler, yetim çocuklar, dul kadınlar…

Öbür taraftan; telafisi mümkünsüz bir güven kaybı. “Susuzluğun hiçbirşey, imajın herşey” olduğu bir dünyada ''insanların öldüğü yer'' olarak anılmak, az şey mi? Doğrusu bu minvalde Tuzla''daki şirketlerin daha fazla denetime tabi tutulması gerektiğini söylemek, insan onuru ve hayatına kıymet veren herkesin boynunun borcu. Ancak abartmamak; işçi ölümlerinden ''solculuk'' çıkarmanın; bu trajedileri özelleştirme karşıtlığına tahvil etmenin ucuz demagoji olacağı ve çözüme hiçbir katkı sağlamayacağını da ıskalamamak gerekiyor. Özelleştirmeyi, çeşitli bağlamlarda eleştirebilir, bunu her türlü platform üzerinden ifade de edebiliriz; ama tersanedeki işçilerin patır patır ölmesi; “Özelleştirmeye neden karşı olmalıyız” gibi bir başlığın gerekçeleri arasında en üst sıralarda yer almıyor. Evet, tersanelerin yetkilileri; işçi geminin ambarına düştüğünde ya da elektrik akımına kapıldığında, “Biz ona baret vermiştik; emniyet kemerini tak demiştik, kurallara uymamış..” deyip topu taca atmanın ölümleri sona erdirmeyeceğini idrak edebilmeli. Sorumluluğu üzerinden atarak işin içinden sıyrılmak, çabucak avantajlı görünür ama uzun vadede daha çok paraya, çok saygınlığa malolur. Tıpkı şimdi olduğu gibi: Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanı Faruk Çelik; iş yoğunluğunun, alan darlığının, eğitim yetersizliğinin ve alt işveren gibi ana sorunların bir yumak oluşturduğunu, tersanelerde tam 588 eksikliğin saptandığını ve şirketlere 1.9 milyon YTL idari para cezası kesildiğini ifade etti. Düşünsenize; belki bu paranın yarısıyla yapılacak yatırımlarla işçi ölümleri sıfırlanamasa bile azaltılır; üstüne üstlük örselenmiş şirket itibarı da cepte kalırdı. Gerçi bundan sonrasına bakmakta fayda var artık; konuyla ilgili olarak Tuzla Belediye Başkanı Mehmet Demirci de, ''bundan sonra''nın önemli olduğunu düşünüyor ve çözüm için çeşitli öneriler sunuyor. Bana sorarsanız bunlar içinde en güzeli ''belediye olarak işçilerin eğitimine nasıl bir katkıda bulunabiliriz''in peşine düşmüş olmaları. Gerçekten de bundan sonrasına bakmakta fayda var artık. Ve elbette o bakış açısını da sağlam tutmakta. İşçi ölümleri patlak vermeye başladığından bu yana; birilerinin diline dolanan “Tek yol sosyalist düzen” terennümünün en fazla tatlı bir nostalji olduğunu anlamakta. Tamam; para, kapitalizmin vicdanı, merhameti ve dini olmayan amentüsüdür biliriz. Ama aynı paranın insanlığa, adalet duygusuna, vicdana sadakatle kazanılabilirliği, tasarruf edilebilirliği de vakidir. Evet, yeryüzünde ''zenginlerin sayısı az, yoksullarınki çoktur''… Ama sömürüsüz toplum için, “Ya barbarlık ya sosyalizm” şıklarından da ibaret olmayabilir elimizdeki çoktan seçmeli liste. Bazen bunun dışında da bir yol bulunabilir, vicdanla halledilebilir bütün mesele.