Engellendikçe gürleşen olgu: Aşk ya da Tahir ile Zühre

Tahir''in de, Zühre''nin de hayatiyet bulmalarının kökeninde birer elma yer alıyor. Padişah ile vezirinin çocukları olmadığından, bir bilge kişi, onlara birer elma verir ve bu elmaları ikiye bölerek yarısını kendilerinin, yarısını da eşlerinin yemesini söyler. Denilen yapılır ve onların da çocukları olur: Padişaha bir kız, vezirine de bir oğul.. Kızın adını Zühre, oğlanın adını da Tahir koyarlar. Çocuklar bir arada büyürler. Erişkin yaşa gelirler. Bir gün, ağaç altında, su kenarında otururlarken Tahir uyuyakalır. Zühre Tahir''in yanağına bir öpücük kondurur. Tahir bu öpücüğün etkisiyle uyanır, içindeki aşk ateşi de böylece kıvılcımlanmış olur. Zühre''ye ilânı aşkta bulunur. Zühre, Tahir''e onların kardeş olduğunu ileri sürerek ilân edilen aşkı geri çevirmek ister. Tahir''in, "bu yoldaki" ilk engeli, böylece Zühre tarafından oluşturulmuş olur. Fakat Tahir, kendisinin vezirin çocuğu olduğunu belirterek kardeşlik iddiasını çürütür. Böylece Tahir ile Zühre, birbirlerine sadık kalacaklarına ilişkin söz verirler.

Padişahın kötü kalpli kölesi, Tahir ile Zühre arasında gelişen aşkı sultan hanıma gammazlar. Durumdan padişahın da haberi olur. Padişah durumu olgunlukla karşılar ve kızını Tahir''e vermek ister. Ancak sultan hanım buna karşı çıkar, Tahir''in kızlarının dengi olmadığını, kızlarının denginin ancak bir şehzade olacağını söyler. Tahir''i zındana attırır. Zühre de bir köşkte hapis tutulur. Böylece tarafların arasındaki aşk iyice büyür, ateşlenir, alevlenir, dayanılmaz hallere girer. Tahir bu ateşle bir "Ah!" çeker, dua eder, duası kabul olunur, yardımına bir yağız at gönderilir, Tahir bu ata binip Zühre''nin mahpus bulunduğu köşke gider, onu da kurtarır. Sevgililer buluşur. Ancak köle, padişaha haber verir. Tahir''in üstüne bin kişilik bir asker gönderilir. Tahir onlarla yiğitçe dövüşürse de, sonunda öldürülür. Ölürken son feryadı: "Zühre!" olur. Pencereden olanları seyreden Zühre, oradan Tahir''in üstüne atılır, o da: "Tahir!" diye feryad eder. İki sevgili oracıkta can verir. Mezarları yan yana yapılır. Bu mezarın üstünde kan kırmızısı bir gül açmış, bu gül hiç solmazmış ve gül kokularının en güzeli o gülden yayılırmış.

Bu halk hikâyesinde işlenmiş olan âşıklar arasındaki denksizlik teması, daha sonraları nerdeyse bir şemaya dönüştürülmüş, Holivut filmlerine, oradan da tekrar Yeşilçam''a geçerek sayısız aşk hikâyesine konu olmuştur.

Aşıklar arasına engel olarak yerleştirilen bu "denklik"–"denksizlik" motifi, âşıkların başa çıkmasını gerektiren, bir bakıma onların aşkına denektaşı oluşturan bir engel olarak karşımıza çıkar. Tahir ile Zühre hikâyesindeki denksizlik tarafların sosyal statüsü olarak ortaya çıkıyor. (Bu hikâyenin Türkçe''deki başka varyasyonlarının birinde, hanım sultanın da Tahir''e âşık olduğu ve kızının Tahir''le evlenmesine bu yüzden mani olduğu teması işleniyormuş: Doç. Dr. Fikret Türkmen, Tahir ile Zühre, Kültür Bakanlığı Yay. Ank. 1983, s.42).

Bir konumuza dönersek: Hikâyenin her safhasında, âşıklar arasındaki engel izale olmaya yüz tutmuşken, yeni bir engel ortaya çıkar. Âşıklar, yılmadan bu engelin üstesinden gelmeye çabalar. Her defasında o engelin üstesinden gelinir, fakat bu defa karşılarında bir başka engel belirir. Böylece onların kavuşmaları asla mümkün olmaz. Bir şey daha belirginleşir: âşıkların karşısına çıkan her engel, onların aşkını körükler, kavileştirir, imtihandan geçirmiş olur. Âşıkların buluşmasının sürekli engellenmesiyle de, bu hikaye(ler)de, kavuşmayla aşkın yan yana gelmeyeceğine ilişkin bir olgunun altı çizilir. Çünkü kavuşma halinde, aşk ilişkisi, sanki sıradan bir ilişkiye dönüşecekmiş gibi davranılır; aşk ilişkisi, sıradan ilişkiye feda edilmek istenmez; acı da olsa aşkın varlığının muhafaza edilmesinden yana çıkılır. Ve en önemlisi kavuşamama ile ortaya çıkan akıbet, âşıklar arasında oluşan maniaların belirgin hale gelmesini sağlar. Bu tür engelli durumlarsa aşk ilişkisinin bel kemiğini oluşturur.