Devletin sakıncalılar listesinden en geniş "kamu"sal alan sinemaya

1982 Adıyaman''ında tanık olduğu olayları, trajikomik olarak anlattığı ilk filmi Beynelmilel ile fırtına gibi girdi sinema sektörüne. 12 Eylül''ün hışmını öncesiyle sonrasıyla yaşayan birisinin kaleminden ve perspektifinden dökülen naif filmi izleyenler bir film daha yapsa da izlesek dedi. Çok bekletmedi Sırrı Süreyya Önder. ''İki cihanda elim yakalarında, hakkımı helal etmiyorum'' dediği cuntacılarla sinema vasıtasıyla hesaplaşmaya devam ediyor.

1978 yılında Adıyaman Lisesi''nde öğrenci iken Maraş katliamını protesto ettiği için hapse girer. Çıktığında büyük bir azim örneği göstererek A.Ü. Siyasal Bilgiler Fakültesini kazanır. 12 Eylül''ü başkentte karşılar. İlk tutuklama furyası, tekrar hapishane günleri. Uzunca süren bir yargılama süreci sonunda 12 yıl hapse mahkûm edilir. 105 günlük sorgunun 30 günü yoğun işkence. 38 gün açlık grevi. Hacı olan mütedeyyin anne sitem eder oğluna ''onlar için günlerce aç kaldın bir gün Allah''ın orucunu tutmuyorsun'' diye.

''İnsanlık onuru''nun en kıymetli değer olduğunu ve olumsuz koşullarda bile ayakta kalabilmeyi öğretir mahpusluk günleri.

Hapishaneden çıktıktan sonra yarım kalan üniversite eğitimini tamamlayamaz. İş bulma konusu başlı başına bir sıkıntı. Fotoğraf çıraklığı, oto tamirciliği, kamyon- otobüs şoförlüğü, pazarlamacılık, pavyonda saz çalmak, Orta Asya Türk Devletlerinde inşaat işçiliği. 10 yıl süren yoksulluk günlerinde çok sevdiği sinemadan da uzak kalır. İzleyemediği zamanları okuyarak telafi eder. Türkiye''nin 100 yıllık panoramasını anlatan bir roman yazmak ister: O tozlu yollar bu çamurları getirdi.

2003 yılında Yılmaz Güney''in Duvar filminin gösterildiği Beyoğlu sinemasında bir ilan görür: Senaryo yazmak ister misiniz? Soruyu direkt muhatap alan ve romanı bir türlü bitiremeyen Sırrı Süreyya Önder, soluğu senarist Barış Pirhasan''ın yanında alır. Senaryo yazmak istemediğini söylemek için. Neden sorusuna cevabı: ''valla biraz öfkeliyim''.

Senaryo yazmak için iyi bir sebeptir öfke. Hele birde Sırrı Süreyya Önder gibi anlatacak hikâyeleriniz varsa. Ama bir farkla Onun öfkesinde şiddet yok. Onun öfkesinde öfke yok. Onun öfkesinde vicdan, adalet, erdem, insan olmanın onuru var. Onun öfkesinde itiraz var. Söyleyecek söz var.

Sinema için aranan kan bulunmuştur. 42 yaşında öğrenci olur sinemaya. Senaryosunu yazıp yönettiği ilk filmiyle de Türk sinemasının gözdesi. Arka planda inanılmaz bir hayat hikayesi, yaşanmışlık ama daha da önemlisi o hayatı özümsemiş, insanlığını kaybetmemiş gerçek bir insan.

Sıkı bir izleyici, merak eden, çok yönlü okuyan biri. Yedi yaşından itibaren başlayan okuma sürecine Risale-i Nur külliyatını ilave eder.

Gündelik hayatın kodlarını çözmeye kararlı. İnsan olduğunun farkında, kim olduğunun ayırdında. Yaşadıklarına rağmen serinkanlı duruşunu muhafaza eden, teslim olmayan, yenilmeyen biri.

Toplumsal bir hesaplaşma için daha çok 12 Eylül filmi çekilmesi gerektiğine inanıyor. Herkesi 12 Eylülünü çekmeye davet ediyor. Bir nevi ruh çağırma seansı gibi. Tedavi olmanın ilk şartı 12 Eylülle hesaplaşmak.

12 Eylül ertesi arandığı için Adıyaman''a bir kez gidebilir sadece. Yerel müzisyenlerden oluşturulan bando, absürt bir üniforma. Üniformayı giyince kendilerini cuntanın uzantısı hissedip kentle hesaplaşmaya girdiklerine kare kare şahit olur. Bu şahit oluş Beynelmilel''i doğurur.

Altın Koza''da ilk filmiyle ödülleri toplarken; ödülünü, Çukurova''nın pamuğu kadar beyaz olan, tonlarca bombayla ülkelerine demokrasi götürülen, Ortadoğu''nun tüm çocuklarına armağan eder. İstanbul Film Festivali''nde aldığı ödülü ise anlattığı dönemde hayatını, sevdiklerini, sağlığını kaybedenlere.

Hapisten çıktıktan sonra kaldığı İstanbul Tepebaşı''nda tanır ''emanetçi anne'' Mehtap''ı. 12 Eylül ertesi kocası siyasi suçlu olarak içerde tutulan, kardeşi işkencede öldürüldükten sonra beşinci kattan atılarak intihar süsü verilen bir kadının, İtalya''ya kaçmadan önce kızını ''emanetçi anne''ye bırakmasıyla başlar O… Çocukları. Teması bol, vurgusu zayıf, hızlı bir finalle ayakları yere basmayan, darbe eleştirisinden ve 12 Eylül hesaplaşmasından uzak, olgunlaşmamış bir film. 12 Eylül sonrası gündelik hayata sinen korkunun esamesi okunmuyor filmde. İçinde ''gerçek hayat'', sistem eleştirisi olan hikâyelerini kendi sinematografisiyle taşımalı beyaz perdeye Sırrı Süreyya Önder. Aksi takdirde yaşananların sebebini ''kötü babalara'' yükleyen adı başına dert olan film çıkıyor ortaya.

O şimdi yeni bir film hazırlığında. 1987 yılında TRT belgeselinde gördüğü Berlin Duvarı''na ev yapan Yozgatlı''nın hikayesini anlatacak. Göçmen olmanın dünyanın derdi olduğunun bilinciyle. Hala duran o evde çekecek, Bir Türk Dünyaya Kederdir filmini. Yıkılması en zor duvarlar zihinlerde olandır temasıyla çekeceği filmin adı büyük ihtimal Sıfır Noktası olacak. Adı ne olursa olsun, anlattığı kimin hikayesi olursa olsun insanın hikayesi olacak. Bir müezzinin 12 Eylül''e şahit oluşu, Said Nursi''nin hayatını anlatacağı film gelecek projeleri arasında.

Anlattığı hikayelerin 12 Eylül öncesi ve sonrasında geçmesi tesadüf değil. Bilinçli bir tercih. Çünkü o bugün yaşanılan sıkıntıların tohumlarının o günden devralındığına inanıyor. Darbenin her türden acısını yaşayan bir insan olmasına rağmen kişisel trajedisini öncelemekten yana değil. Irak''ta ölen çocuklar, terörist sanmıştık diyerek kurşun yağdırılan çocuklar canını fazlasıyla acıtıyor. Başkasının acısına bakanlardan değil o. Yüreğinde hissedenlerden.

Sırrı Süreyya Önder 12 Eylülle hesaplaşan filmlere imza atarken, hesaplaşılacak yeni gelişmelere ev sahipliği yapıyor Türkiye. Yaşananlar tarih olmadan, etkileri toplumu esir almadan, objektif bir bakış açısı ve sanatçı duyarlılığına ihtiyacı var yerli sinemanın.