Türkiye"nin hayali: Avrupa"nın hayali

İtalyan ve Belçika Parlamentolarının ardından Fransız Parlamentosu da, tartışmalı "Ermeni Soykırımı" yasasını onayladı. Türkiye''nin AB''ye katılım sürecinin resmen olmasa bile fiilen başladığı bir zaman diliminde böylesi bir "kart"ın devreye girdirilmesi, Avrupalıların Türkiye''nin AB üyeliğine hiç de sıcak bakmadıklarını gösteriyor. Avrupalıları ilgilendirmeyen bir "sorun"dan yola çıkılarak Türkiye''ye karşı başlatılan "Türkiye karşıtı" bu hareketin zamanla diğer Avrupa ülkelerine de yayılacağını tahmin etmek hiç de zor değil.

Avrupa''lı devletlerin Türkiye''ye karşı takındıkları bu tavrın nedenlerini çok iyi analiz etmediğimiz sürece, Avrupa ile olan ilişkilerimiz konusunda kendi çıkarlarımızı koruyabilecek, tutarlı, sağlıklı ve sonuç getirici politikalar geliştirebilmemizin mümkün olamayacağını artık anlamamız gerekiyor.

Her şeyden önce bir gerçeğin farkına varmak zorundayız: Bizim Avrupa ile ilişkilerimiz konusunda geliştirdiğimiz söylemler, hem son derece naif, tutarsız; hem de uzun vadede Türkiye''nin ulusal, bölgesel ve uluslararası çıkarlarını zedeleyecek nitelikte.

Türkiye, bugüne kadar Avrupa''yı, Avrupalılaşmayı, Avrupalıları bile güldürecek kadar fetişleştirdi: Avrupa''ya karşı tek taraflı bir platonik aşk ilan ettik. Avrupalıyız, Avrupalılaşıyoruz dedik durduk; ama Avrupalıların bizi asla Avrupalı olarak görmek istemediklerini, kabul etmediklerini bir türlü kabul etmeye bile yanaşmadık.

Avrupa, Avrupalı değerler, kurumlar vesaire bizim hep hayalimiz oldu. Ama Avrupalılar, (Osmanlı döneminde olduğu gibi olmasa bile) bizi hep hayaletleri olarak gördüler. Türkiye''nin Avrupa''ya karşı tek taraflı ilan ettiği platonik aşk, Avrupalıları hiçbir zaman heyecanlandırmadı: Avrupalılar, bu platonik aşk''ın asla gerçek aşk''a dönüşemeyeceğini çok iyi biliyorlar/dı: Çünkü bu aşkın, gerçek aşka dönüşmesini mümkün kılabilecek somut temelleri yok/tu: Yaşanmış koskoca bir tarih var/dı. Türkiye, bu tarihsel rolünü inkar ettiğini söyledikçe, Avrupalılar, Türkiye''ye hem gülüyorlar; hem de daha fazla kuşkuyla bakıyorlar/dı.

Türkiye, Avrupalı olduğunu söylüyor/du ama Türkiye''de yaşananlar, Türkiye''nin asgari düzeyde bile olsa Avrupalılaşmayı başaramadığını gösteriyor/du.

Öte yakıcı bir gerçek var/dı: Avrupalılar, Türkiye''nin gerçekten Avrupalılaşmasını istiyorlar mıydı?

Bu sorunun cevabı, tek kelimeyle "hayır"dı/r! Evet Avrupalılar, Türkiye''de demokrasi, insan hak ve özgürlükleri, hukukun üstünlüğü gibi Avrupa kökenli kavram ve kurumların hakim olmasını, hayata geçirilmesini asla istemiyorlar/dı. Çünkü Türkiye''de demokrasinin, insan haklarının, hukukun üstünlüğünün gerçekten hakim olması demek, Türk toplumunun toplumsal ve kültürel dinamiklerinin Türkiye''nin siyasi, ekonomik ve kültürel iktidar aygıtlarını, önceliklerini, çıkarlarını ve duyarlıklarını Avrupalıların aleyhlerine sonuçlanacak şekilde tanımlayabilecek, belirleyebilecek ve yönlendirebilecek bir rol üstlenmeye başlaması demekti.

Başka bir ifadeyle, Türkiye''nin Avrupalılaşması demek, sonuç itibariyle toplumsal iradenin siyasi, kültürel ve ekonomik iktidar aygıtlarına yansıması, hakim olması, her bakımdan güçlenmesi ve dolayısıyla Türkiye''nin Avrupa''nın yörüngesinden çıkma ihtimalinin büyük ölçüde artması demek/ti. Bu tabansız, naif ve soyut Avrupa hayali, toplumsal dinamiklerin harekete geçmesine zemin hazırlayacağı için, Avrupalılar Türkiye''nin bu hayalinin gerçekten hayata geçirilmesi halinde kendileri için hayalete dönüşeceğini adları gibi biliyorlar.

İşin traji-komik tarafı, Türkiye''deki elitler, yani siyasi güç ve ekonomik çıkar odakları da, Türkiye''de toplumsal dinamiklerin Türkiye''nin geleceğini belirleyebilecek bir konuma gelmesinden korkuyorlar! 28 Şubat, işte bu traji-komik durumun bir başka adıdır.

Türkiye, AB''ye girse de, girmese de kendi toplumsal dinamiklerini bastırmasının bu ülkeye ve topluma pahalıya patlayacağını kavramalı ve iki önemli adımı atma cesaretini gösterebilmeli: Birincisi Avrupa ile rasyonel ve karşılıklı çıkara dayalı ilişkiler kurmanın yollarını araştırmalı. İkincisi de, Türkiye''de toplumsal ve kültürel dinamiklerden ürkmek, bu dinamikleri bastırmak yerine bu dinamikleri harekete geçirerek, ülkede demokrasinin, hukukun üstünlüğünün, insan hak ve özgürlüklerinin hakim olmasını sağlayacak bir yola girmeli. Bu durum, Türkiye''nin birikimini, enerjisini, zengin tarihsel deneyimini yeniden harekete geçirmesini ve dolayısıyla her bakımdan büyümesini mümkün kılacak ve Avrupalıların Türkiye''ye karşı takındıkları ve de takınacakları olumsuz, kuşkucu ve hasmane tavırları etkisiz hale getirebilmesini de olanaklı hale getirecektir.

Aksi takdirde, Avrupalıların Türkiye''yi (daima bir hayalet olarak görerek) zor durumda bırakacak, hatta uzun vadede hareket ve hayat alanlarını daraltacak manevralarını önleyebilmemiz bile son derece zor olacaktır.