Avrupa, Müslümanlar üzerinden din ile tekrar yüzleşiyor

Prof. Dr. Talip Küçükcan, Batı'daki gelişmelere sosyolojik olarak bakıldığında aslında Avrupalıların Müslümanlar üzerinden din ile tekrar yüzleşmeye başladıklarını, kendi dini kökenlerini tekrar keşfetmeye doğru yürüdüklerini söylemenin mümkün olduğunu dile getirdi.

Siyaset, Ekonomi ve Toplum Araştırmaları Vakfı'nın sitesinde yayınlanan “Batı'nın hoşgörüsü İslam'la sınanıyor” başlıklı yazısında bu konuya değinen Prof. Dr. Talip Küçükcan, 11 Eylül Batı-İslam ilişkilerinde bir kırılma noktası olduğunu ve, Batılıların özellikle de Avrupa'nın çoğulculuk, çok kültürlülük ve hoşgörü anlayışının Müslüman topluluklar ile testten geçmeye başladığını yazdı.

Küçükcen, Pew Research Center, European Union Agency for Fundamental Rights ve Human Rights First gibi güvenilir kuruluşların araştırmalarını kaynak göstererek, Batı'daki Müslümanlara yönelik ayrımcılık ve hoşgörüsüzlüğün arttığını dile getirdi.

Eşit vatandaşlık, çoğulculuk ve farklı dini değerlere saygı yerine “kültürcü” bir yaklaşımın ortaya çıktığını savunan Küçükcan, Müslüman toplulukların bir güvenlik tehdidi olarak algılandığını belirtti.

İslam dünyasının Batılı ülkeler tarafından sömürge olarak yönetildiği, iktidar ilişkilerinde kendilerinin egemen olduğu dönemlerin büyük oranda geride kaldığı bir dönemde yaşadığımıza dikkat çeken Küçükcan, “Ortaçağ'da kiliselerin siyaset, ekonomi ve eğitim üzerinde dominant olduğu dönemleri geride bırakan Avrupa ülkelerinin çoğunda seküler, rasyonel ve bireysel kültür egemen oldu. Ancak Müslümanların Avrupa'ya yerleşmesi, inançlarını korumaları ve kimliklerini canlı tutmak için kurumsallaştırmaları, günlük yaşantılarına inançlarının gereğini yansıtmaları kaygıyla karşılanmaya başlandı” diye konuştu.

Küçükcan bunun nedenini ise şöyle açıkladı:

“Çünkü Avrupa büyük oranda sekülerleşmiş, yani hem kurumsal olarak din ve kilise birbirinden ayrılarak farklı alanlarda işlevler üstlenmiş hem de bireysel anlamda dindarlık düzeyleri azalmış yani kilise üyelikleri azalmış, Tanrı inancı zayıflamış, dini pratikleri yerine getirme oranları gerilemiştir. Bütün bunların sonucu olarak dinin toplumsal hayat üzerinde etkisi nerdeyse sıfırlanmış ve dinin kamusal alandaki talepleri zemin kaybetmiştir.”

Müslümanların Avrupa'nın çeperinden merkezine yerleşmelerinin ve dini/kültürel kimliklerini sahiplenmelerinin seküler Avrupa'yı kaygılandırmaya başladığını belirten Küçükcan, aşırı sağ başta olmak üzere bazı kesimlerin Avrupa'nın İslam kültürünün işgaline uğradığını ve Müslüman göçmenler tarafından sömürgeleştirildiklerini iddia etmeye başladığını söyledi.

Küçünkcan, “Modernleşmeyi zorunlu olarak dinden kopuş olarak okuma biçimi yavaş yavaş terk edilse de özellikle Batı Avrupa'daki hakim düşünce bu olduğu için Müslümanların inançlarını görünür biçimde yaşamaları ve kurumsallaştırma girişimleri seküler Batı düşüncesi tarafından bir tehdit olarak algılanmaktadır” dedi.

Fransa'da başörtüsü başta olmak üzere okullarda dini sembollerin yasaklanması, Danimarka'daki karikatür krizi, İsviçre'deki minare yasağı, pek çok ülkede İslam karşıtı söylemleri ile ön plana çıkan aşırı sağcı ve ırkçı partilerin yükselişi aslında Avrupalıların bu kaygılarının siyasi ve kültürel yansımaları olarak okunması gerektiğini söyleyen Küçükcan, “İşte söz konusu kaygı ve korkular Avrupa'da bazı ülkelerin dini çoğulculuk, din ve vicdan hürriyeti gibi evrensel hukukta yer alan bazı ilkeleri görmezden gelecek şekilde Müslümanları devlet eliyle idare etme ve yönetme girişimlerine sahne oldukları gözlenmektedir” diye konuştu.

Küçükcan, Müslüman toplulukların geldikleri ülkeler, ait oldukları mezhepler ve dini geleneklerin tüm farklılıklar ile yansıdığı Avrupa ülkelerinde son dönemlerde acaba Müslüman toplulukları nasıl yönetiriz sorusunun daha sesli olarak sorulmaya başlandığının altını çizdi.

Küçükcan, önceleri Müslümanları muhatap almayan, onları sorunları ile baş başa bırakan siyasi elitin artık kendi vatandaşları olan bu toplulukların uyumu, kontrolü, denetimi ve dış etkilerden korunması için neler yapılabilir kabilinden stratejik sorulara cevap aramaya başladıklarını belirtti.

Küçükcan, Müslümanların tek çatı altında toplanması gibi aslında Avrupa'nın dini ve kültürel çoğulculuk anlayışına, farklıklara saygı ve hoşgörü tecrübesine ters düşen politikalar geliştirilmeye çalışıldığına dikkat çekerek ülkelerden buna örnekler gösterdi:

Almanya Federal İçişleri Bakanlığı'nın girişimi ile bu ülkedeki bütün Müslüman grupların (Türkler, Araplar, Boşnaklar, Aleviler, Sünniler vb.) temsilcilerinden oluşan bir Almanya İslam Konferansı (Die Deutsche Islam Konferenz) başlatılmıştır. İlki 2006 yılında toplanan konferansın amacı “Alman devleti ile Müslümanlar arasında uzun vadeli diyalog başlatmak, birlikte yaşamaya ilişkin sorunlara ortak çözümler bulmak, entegrasyona katkıda bulunmak” olarak açıklanmıştı. Almanya, bir taraftan İslam'ı bir din olarak resmen tanımaya yanaşmamakta, öte yandan dolaylı da olsa devletin baskısı ile Müslümanları ortak bir çatı altında birleştirmeye çalışmaktadır. Almanya İslam Konferansı'nda hangi kuruluşların temsil edileceğine bile devlet karar vermektedir. Türkiye'de olsa bu girişim, devletin dine müdahalesi olarak görülür ve kıyasıya eleştirildi.

Müslümanları devlet gücüyle birleştirme girişiminin bir başka örneği Fransa'da yaşandı ama istenilen sonuca ulaşılamadı. Nicolas Sarkozy'in İçişleri Bakanlığı döneminde oluşumuna büyük destek verdiği Fransa Müslümanlar Konseyi (Conseil Français du Culte Musulman) 2003 yılında kuruldu. Fransız hükümetinin İslam ve Müslümanlar söz konusu olduğunda muhatap almayı amaçladığı Konsey beklenildiği kadar etkin olamadı. Devlet müdahalesi sivil toplum ve çoğulculuğun ruhuna aykırı olmasına rağmen Fransa inatla Müslümanları tek çatı altında birleştirmeye, bir başka deyişle Hıristiyan ve Yahudi cemaatleri gibi onları “resmi” kalıplara sokmaya çalışmıştır. Ancak bunu başaramamıştır. Aslında Fransa'nın yaptığı da Almanya'nın yaptığı gibi dine, Müslümanların iç işlerine müdahaledir ve bunun laiklikle bağdaştırılması mümkün değildir.”

Batı'daki gelişmelere sosyolojik olarak bakıldığında aslında Avrupalıların Müslümanlar üzerinden din ile tekrar yüzleşmeye başladıklarını, kendi dini kökenlerini tekrar keşfetmeye doğru yürüdüklerini söylemenin mümkün olduğunu dile getiren Küçükcan, “Bu nedenle Batı'nın geleceğini Müslüman toplulukları parantez içine alarak tahayyül etmek mümkün değildir” diye konuştu.