Barışa giden yol Laçın’dan geçer

Azerbaycan-Ermenistan arasında normalleşmenin ve bölgesel barışın en önemli boyutlarından biri Karabağ’da yaşayan Ermenilerin Azerbaycan’a entegrasyon sürecinin başarıyla tamamlanmasıdır. Laçın yolu, Karabağ Ermenilerinin Azerbaycan’a yeniden entegrasyonuna giden yoldur. Radikal Ermeniler için ise bu yol yayılmacı politikaya, onların ifadesi ile “Miatsum”a gider. Ermenilerin yaşadığı toprakları Ermenistan’a birleştirmek anlamına gelen Miatsum ideali, Enosis ideali ile kiyasalanırsa daha rahat anlaşılabilir.

YENİ SAVAŞ HAZIRLIĞI MI?

1923 yılında Karabağ’da Sovyetler Birliği baskısı ile Dağlık Karabağ Özerk Bölgesi oluşturulduğu zaman Laçın yolu Karabağ`la Ermenistan’ı birleştiren yol olmuştur. Bu yol Sovyetler döneminde Ermenistan’dan Karabağ’a önce radikal düşüncelerin, sonra savaşçı ve silahların taşındığı yol olmuştur. 1992’nin Mayıs ayında Şuşa’dan sonra, Laçın’ın da işgal edilmesi ile birlikte Ermenistan’dan silah ve asker bu yolla Karabağ’a aktarılmıştır. Dolayısıyla Laçın yolu Karabağ’daki terrör örgütleri ile Ermenistan arasındaki en önemli kapı olmuştur. Kısacası bu yol son 30 yılda 40 binden fazla insanın ölümüne ve 1 milyondan fazla insanın kendi torpaklarından kovulmasına neden olan iki savaşın yolu olmuştur.

10 Kasım 2020’de imzalanan üçlü bildiride de belirtildiği üzere bu yolun Karabağ’da yaşayan Ermenilerin insani ihtiyaçlarını karşılamak için açık kalması kararlaştırılmış fakat geçen 2.5 yıl zarfında bu yolu Ermeniler silah ve radikal düşüncelerin taşınması amacıyla kullanılmasını sürdürmüştür. Ermeni tarafının “Karabağ’da kendi kimliğimizi korumak için önemlidir” tezi ise aslında, Ermenistan ve Ermeni diasporası ile ilişkilerini devam ettirmek yoluyla yeni savaşa hazırlanmak anlamına gelmektedir.

Öncelikle bu yolun insani amaçla kullanılması kararlaştırılmasına rağmen Rus barış birlikleri eşliğinde Ermenistan’dan bölgeye silah taşındığı görüntüler ile kanıtlandı. Rusya’da yaşayan Ermeni oligark Ruben Vardanyan bu yolu kullanarak Karabağ’a girdi. Vardanyan daha sonrakı süreçte Karabağ Ermenilerinin Azerbaycan’a entegre olmasını geçiktiren en büyük engel oldu. Aralık 2021’de Fransa seçimlerinde radikal adaylardan Valeri Pekres bu yolu kullanarak Hankendi’ye geçti ve buradakı Rus barış birlikleri hiçbir önlem almadılar. Kasım 2022’de İran Devrim Muhafızları üyesi olan 27 kişi bu yol üzerinden Karabağ’a geçti. Azerbaycan tarafı İran büyükelçisini çağırarak açıklama talep etti fakat İran’dan hiçbir açıklama yapılmadı. Aynı zamanda bu yol Azerbaycan’ın Karabağ`dakı doğal kaynaklarının kaçırılması için kullanılmaktaydı ki, 2022’nin Aralık ayından itibaren Azerbaycanlı çevreciler tarafından başlatılan gösteriler ile bu engellenmiş oldu.

UAD’IN AZERBAYCAN LEHİNE KARARI

Çevrecilerin gösterisinden sonra Ermeni tarafı, yolun Azerbaycan tarafından insani yardımlara kapatıldığı iddiası ile, Uluslarası Adalet Mahkemesi’ne (UAD) muracaat etti. UAD 22 Şubat kararında yolun insani yardım için açık olması ve Azerbaycan’ın bunu sağlaması gerektiği kararını verdi. Ermeni tarafı bu kararı kendi lehine yorumlasa da aslında, UAD yolun sadece insani yardımlar için kullanılabileceği kararını vermiş ve Azerbaycan’ın bu yol üzerindeki egemenliğini tanımıştır. Yolun Ermenistan tarafından varılan anlaşmalara aykırı bir şekilde kullanılması sonucu Azerbaycan tarafı Ermenistan’dan Laçın’a girişte gümrük noktası koymak zorunda kaldı.

15 Haziran’da Lacin yolundaki gümrük geçit noktasına ateş açan Ermeni tarafı Azerbaycan’lı sınır birliklerini yaraladı. Bu olaydan sonra yol, Ermenistan’dan gelen yardımlara kapandı. Azerbaycan tarafı Ermenistan’dan Karabağ’a yük taşıyan Rus barış birlikleri ve Uluslararası Kızıl Haç Örgütü’ne Ağdam-Hankendi yolunu teklif etti.

Bu olay üzerine Ermenistan ikinci defa UAD’a başvuru yaparak Laçın’dan Azerbaycan kontrol noktasının kaldırılmasını istedi. Ermenistan’ın asıl amacı Laçın’ın UAD kararı ile Azerbaycan’ın egemenliğinden çıkarılması sürecini başlatmak ve sonradan BM Güvenlik Konseyi kararı ile bunu desteklemekti. Fakat UAD, Ermenistan’ın bu defa da talebini karşılamadı ve 22 Şubat kararının geçerli olduğuna karar verdi. Kısacası UAD ikinci defa bu yolun Azerbaycan’a ait olduğuna karar verdi.

Daha sonra Temmuz ayında Laçın’dakı gümrük kontrol noktasında Ermenistan’dan gelen Uluslararası Kızılhaç Örgütü araçlarında kaçak telefon, sigara ve yakıt bulundu. Bu, video görüntülerle Azerbaycan sınır birlikleri tarafından kanıtlandı. Bunun üzerine Örgüt’ün merkezi ofisi açıklama yaparak, bu aracı kullananların onların çalışanı olmadığını belirtti, oysa araçlar Kızılhaç’ın araçları idi.

ENTEGRASYONA KARŞI PROVOKASYON

Laçın yolu etrafında Ermenistan ve ayrılıkçılar için çemberin daralması üzerine Nikol Paşinyan’ın kararı ile Ermenistan, Laçın yolundan Karabağ’a gitmek üzere 400 TIR’lık bir konvoy gönderdi. Bu aslında Ermenistan yönetiminin yeni politik provokosyonu idi, Fransa liderliğinde bazı devletler bu provokosyana alet oldular. Ermenistan’daki yabancı büyükelçilik çalışanları ve AB’nin Ermenistan’daki gözlemcileri bu konvoya destek vermek ve Azerbaycan’a baskı yapmak için konvoyun bulunduğu bölgeye geldilerse de, hiçbir sonuç elde edemediler.

Bu olayların yaşandığı günlerde, Laçın’daki Azerbaycan gümrük kapısında Birinci Karabağ Savaş’ında Karabağ’ın Meşeli köyünde soykırım yapan Ermenilerden biri Vagıf Haçaturov yakalanarak tutuklandı. Laçın yolunda 30 yıl sonra adalet sağlanmış oldu. Azerbaycan savcılığının verdiği bilgilere göre, Birinci Karabağ Savaşı’nda Haçaturyan 25 Azerbaycanlı sivilin öldürülmesi ve 14’nün yaralanması olayına karışanlardandır. Bu adamın tutuklanmasından rahatsız olan Ermeni propagandistler sosyal medyada onu bir kahraman gibi savundular.

Kısacası, yukarıda anlatılanlardan dolayı Güney Kafkasya’da bölgesel barış ve normalleşmenin sağlanması için Laçın yolunun çok önemli bir rolü bulunmaktadır. Karabağ Ermenileri’nin Azerbaycan’a entegre olması için bölgeye yardımlar Ermenistan üzerinden değil, Azerbaycan üzerinden Ağdam-Hankendi yolu ile gitmesi gerekiyor. Bu aynı zamanda Azerbaycan’ın egemenlik hakkıdır. Bunun yanı sıra Azerbaycan’ın Karabağ Ekonomik Bölgesi’nde yaşayan Ermenilere yönelik radikal ideoloji ve silah akışının, yani yeni savaşların önüne geçilmesi için bu konuda Azerbaycan’ın haklı taleplerinin karşılanması şarttır.