Kürtlerden size ekmek yok

Bugünlerde yaşadığımız süreci anlamak için yakın geçmişi, diğer bir ifadeyle cumhuriyet tarihini Müslümanlar, özellikle Kürtler açısından yeniden hatırlamakta fayda var.

Öncesi var ama cumhuriyetle birlikte ülkeyi idare etmeye başlayan zamanın tek partisi CHP iktidarı binlerce yıldır aynı mecrada akan bir nehrin akışını tersine çevirmeye çalışan bir ''toplum mühendisliği'' işlevini gördü. Bunun, bu mecranın kıyılarında yeşeren medeniyeti ölümcül bir çoraklığa terk etmek anlamına geldiğini görmüyordu ya da görmek istemiyordu. Ülkenin sosyal dokusunda tamiri zor gedikler açtı. Radikal müdahalelerle sosyal hayatı allak bullak etti. Kılık kıyafetten tutun alfabeye kadar her şeyi değiştirdi. Türkiye halklarının geçmişleriyle tüm bağlarını koparmaya yönelik akıl almaz bir hoyratlıktı bu. Modern zamanların en cüretkar değiştirme hareketiydi bu.

Aynı dönemlerde Batı medeniyetini benimseme kararı almış hiçbir Doğu toplumu bu denli cesur davranamamıştı. Ne Japonlar, ne Çinliler, ne Ruslar ve hatta ne de on yıllarca sömürge olmuş Hintliler. Batı medeniyetinin etkisiyle kendinden geçmiş tek parti kadroları modern, Batılı bir toplum kurmayı kafalarına koymuşlardı. Bunda kararlıydılar. Tek parti döneminde gerçekleştirilen bütün uygulamalar Batılılaşma projesine engel görülen İslam''ın ve tek uluslu devlet hedefine ayak bağı olacakları düşünülen Kürtlerin mümkünse ortadan kaldırılması, değilse, zamanla tükenmek üzere dar bir alana hapsedilmesine yönelikti. Derken İslam taşra kasabalarına, Kürtlük de Kürt coğrafyasının köylerine itildi. Şehirlerde, özellikle Avrupa''ya gösterilen birer vitrin mesabesindeki metropollerde görünür olmaları engellendi.

Dindarlar şehirlere girmek, okula gitmek, memur olmak, kamusal alanda görünmek istiyorlarsa, kadın iseler dini çağrıştıran başörtüsünden, çarşaftan, erkek iseler yine dindarlığı çağrıştıran sarıktan, takkeden, sakaldan, hatta tespihten sıyrılmalıydılar. Buna rağmen mesela bir Müslüman erkek veya kadın barikatları aşarak kente ulaşacak olursa başkalarını özendirecek bir konumda olmalarına imkan verilmez, okulda, devlet dairesinde, hastanede ancak hizmetçi olmasına izin verilirdi. Kürt ise kapıcı, bekçi olurdu. Hatta teşvik bile edilirdi. Bununla vermek istedikleri mesaj şuydu: Dindarlık gericiliktir. Dindar kalırsan en fazla temizlikçi, hademe olabilirsin. Kürtlük de pis, cahil, kaba olmaktır. Şehirde Kürt olarak kalırsan gelebileceğin en yüksek mevki kapıcılık, hamallıktır.

Tek parti döneminin stratejisi şuydu: Şehirlerde Kürt olarak yaşamaya imkan verilmeyecek. Kürt kalmak isteyenler ise köylerde standartların çok altında bir hayat sürmek zorunda kalacaklar. Mesela yollar yapılmayacak, su, elektrik verilmeyecekti. Bu nedenle köyden kente kaçışlar başlayacak ve insanlar normal insani bir hayat için poşilerini çıkardıkları gibi şehrin kapısında Kürtlüklerinden de sıyrılacaklardı. Bunun için de mesela Erciş, Elazığ ve Erzincan gibi rehabilitasyon merkezi daha doğrusu ikna odası işlevini görecek cazibe merkezleri oluşturulacak (İsmet İnönü''nün buna ilişkin demeci var) ve buralarda Kürt olarak yaşamaya imkan bırakılmayacak. Anlayacağınız üniversitelere başörtülü girmek isteyen kızları bu kararlarından vazgeçirmek için 28 Şubat sürecinde tek parti zihniyetinin devreye soktuğu ''ikna odaları'' otuzlu kırklı yıllarda ''ikna şehirleri'' şeklinde devreye sokulmuştu. Devir değişir ama zihniyet değişmez.

Bu durum Kürtleri bir tercih yapmaya zorladı. Şehirlerde insanca ama Türk olarak yaşamak ya da köylerde asgari hayat standartlarından tümden yoksun ama Kürt olarak yaşamak. Kürtler ikinci şıkkı tercih ettiler ve deyim yerindeyse şehre küstüler. Çok mecbur kalınca da şöyle bir uğrayıp geçtiler. Belki kendilerini ele veren görüntüde bazı değişikliklere gittiler. Şahit olduğum için biliyorum, daha yetmişli yıllara kadar Kürtler bazı işleri için Erciş''e gittikleri zaman Erciş''in girişinde geleneksel poşilerini çıkarır şapka giyer ve şehre öyle girerlerdi.

Milli Şef''in önderliğindeki tek parti devleti bu uygulamanın başarısından emindi oysa. Neticede mağaralara sığınan ''asi Kürtler''in çevreyle bağları kesildiğinde açlığa dayanamayıp teslim olduklarını Dersim ve Gelîyê Zîlan tecrübeleri sayesinde bilen bir askerdi İnönü. Sosyal anlamda köylerde açlığa mahkum edilen Kürtler de bir süre sonra dayanamayacak, Kürtlükten nedamet gösterip Türk olarak şehre ineceklerdi. Fakat bunun tam tersi oldu. Kürt inadı, en az Kürt dağları kadar sağlam kültürü, folkloru Milli Şef''in oyununu bozdu. Kendileri için bir tür özerk alan oluşturdular ve şehirle ilişkilerini en alt düzeye indirdiler. Özerkliklerinden ödün vermemek için de ellerinden geldiğince yollarını şehre uğratmadılar.

Ve sonra Menderes''le birlikte çarşıda, pazarda Kürtçe üzerindeki baskı hafifledi. Resmi kurumlarda, okullarda ise tek parti dönemindeki baskılar devam etti, Kürtlerin de köylere tutunmaları. Menderes dönemi, Kürtlerin dilleri üzerindeki baskı görece gevşemiş olarak şehirlere girmelerine imkan veriyordu. Ama Kürtlerin Kürtçe kıskançlığı bu süreçte de devam etti. Şehirlerde mevsimlik kalmayı, sonra öz benliklerini doyasıya yaşadıkları köylerine dönmeyi yeğlediler.

Kürtlerin şehirle mevsimlik ilişkileri uzun sürmedi. Ekonomik sebepler ağır bastı ve yetmişlerden sonra batı kesimlerine yoğun bir göç başladı. Bu sefer kalıcıydılar. Şehrin köyleri mesabesindeki gecekondular onlara köylerindeki kadar olmasa da bir özerk alan sağlıyordu. Biraz da gelir düzeyi nedeniyle gecekondulara tutundular. Ama zaman içinde Kürtçe konuşmayı azalttılar, en azından çocuklarıyla Kürtçe konuşmamaya başladılar, yeni göç yerlerinde Kürtçe açısından bir gelecek görmedikleri için. Kürtçe''yi unutuyorlardı, ama alış veriş karlı görünüyordu. Bu arada devlet de uyanmıştı. Kürtçe''yi ve Kürtlüğü köylerin beslediğini gördü. Tek parti döneminde Kürtçe''yi ve Kürtlüğü unutturmak için Kürtleri köylerde ablukaya alan devlet, bu sefer aynı amaçla kentlere akın etmeye teşvik ediyordu.

PKK''nin başlattığı silahlı çatışma sürecinde yaklaşık dört bin köyün devlet tarafından boşaltılması da biraz da bu yüzdendi. 28 Şubat sürecinde üç beş marjinal grubu bahane ederek güya irticanın kaynağı gördüğü İHL''leri kapatması gibi PKK''yi bahane ederek adeta Kürt köylerini kapatıyordu devlet.

AK Parti iktidarı Kürtlüğü, Kürtçe''yi hedef alan her iki uygulamayı da elinin tersiyle itti. Ne tek parti dönemindeki gibi Kürtlüğü yok etmek için köylere itmeyi ne de sonraki yıllarda şehirlerde onları ötekileştirmeyi kabul etti. Kürtleri Kürt olarak kabul ettiğini gösterdi. Mesela Kürtlerin şehirlerde Kürtçe yaşamalarının imkanlarını geliştiriyor. Şehirlerde Kürtçe ile yaşamaya henüz yeterli olmamakla birlikte, üniversitelerde Kürtçe bölümleri açmakla, okullarda Kürtçeyi seçmeli ders yapmakla alan açacağını gösteriyor. Gezi Parkı olaylarından, 17 Aralık darbe sürecine kadar Kürtlerin takındığı tavır ise Ak Parti iktidarının başlattığı bu sürece bigane kalmadıklarını göstermektedir.

Kürtler hem Gezicileri hem de onlarla aynı paralele düşen 17 Aralıkçıları kültürel kodlarından tanıyor. Ve ''başka kapıya'' diyor.