Rektörler seçimle mi atamayla mı gelmeli

Ankara Üniversitesi''ne intisap ettiğim yıllarda Rektör Prof. Dr. Tarık Somer''di. Kendisini hiç görmedim. Oradan Cumhuriyet Üniversitesi''ne naklen atanmamda da Rektör Prof. Dr. Muvaffak Akman''dı. Ne yazık ki mensubu olduğum bu üniversitenin rektörünü de göremedim. Aslında öğretim elemanı olduğum sürece rektörlerle hiç muhatap olamadım. Sonraki yıllarda anladım ki mevcut yasa gereği rektörlerin sıradan bir öğretim elemanı ile ilgilenmesi olası ve olağan değildi.

Bir rektörle ilk tanışmam Gaziosmanpaşa Üniversitesi''nde (Tokat) yardımcı doçent kadrosuna atanmam sürecinde oldu. Dahası doğrudan kendisi ile değil, fakültemiz dekanı aracılığıyla bir iletişimdi bu. Sebebi ise öğretim üyesi olunca oy kullanma hakkım doğacaktı ve oyumu kime verecektim. Kendisine oy verdirmek için akademisleryenden istifa dilekçesi alma başta olmak üzere, benzeri her şeyi uygulamak mubahtı gücü elinde bulunduran rektör için. O''nun için bilimin, bilimselliğin, akademik çalışmanın ne önemi vardı? Varsa yoksa tekrar seçilmek ve saltanatını sürdürmek.

Üniversite yönetimlerinde rektörlerin yetkileri 4936 sayılı Üniversiteler Kanunu''ndan itibaren artmış ve pek çok görev rektörlere verilmiştir. Bu durum, 1982 ihtilalinde çıkarılan YÖK Yasası''yla daha da pekiştirilmiştir. Halen yürürlükte olan yasa ve yönetmenliklere göre üniversitelerin hükümranı yalnızca rektördür diyebiliriz. Ne yazık ki bu güce sahip rektörden akademik verimlilik adına hesap soran merci ise maalesef yoktur.

Yeni YÖK yasa taslağıyla ilgili bir şeyler yazmak için kalemi elime aldığımda ilk bunları hatırladım. Öyle ki bu taslakta da bazı farklı alternatifler sunulmakla birlikte rektörlerin tekrar seçimle göreve gelmesi önerilmektedir. Rektör olabilmek için seçime hazırlanmak düşüncesi bilim insanı için akılda yer etmeyecek kadar öneme sahip olmalıdır. Ancak gerçek yazılandan çok farklı olmakta, rektörlük seçimlerinden fililen en az altı ay önce çalışmalara başlanılmaktadır. Rektörlük seçim kampanyaları bazen çok fazla abartılabilmektedir. Örneğin, bir seyahatim sırasında Sivas Cumhuriyet Üniversitesi''nde yapılan son seçimlerde bir rektör adayının şehir içindeki bilboardlara reklam verdiğini gördüm.

Yaşanılan geçmiş yıllar gösterdi ki üniversitelerimizde yapılan rektörlük seçimleri beraberinde büyük sıkıntıları getirmektedir. Öğretim üyeleri arasında husumet oluşmakta, hatta düşmanlık bile yaşanabilmektedir. Rektör seçimleri, üniversitenin sosyal barışına engel olmaktadır. Ne yazık ki bazı rektörler sadece kendisine oy verenleri ekipleri olarak görmekte ve akademisyenlerin gerçek birikimini değerlendirememektedir.

Rektörlük seçimlerinden sonra yapılan atamalarda/görevlendirmelerde bazen ehliyet ve liyakatten daha ziyade, oy verenler ve vermeyenler yaklaşımı esas alınmaktadır. Sonuçta da akademik ve idari açıdan yüksek birikim ve kapasiteye sahip öğretim elemanları değerlendirilememektedir. Üniversitelerimizde her rektörlük seçimi öncesi sadece bu konuya odaklanılması şüphesiz akademisyenlerimizin verimliliğini de etkilemektedir. Ayrıca seçim sürecince yaşanan pazarlıkların akademisyenlerin onurunu rencide ettiği de aşikardır.

Rektörlük seçimlerinde yaşanılanlar ilime, bilime ve üniversitenin ruhuna aykırıdır. Kaldı ki halen yürürlükte olan seçim sisteminde üniversitelerde oy vermek için kurulan sandık yalnızca temayül yoklaması olup göstermelik bir tercihten ibarettir.

Yeni çıkarılacak yükseköğretim yasasında şayet seçim yapılması önerilecekse oy kullanma hakkı sadece öğretim üyelerinin olmamalıdır. Üniversitelerde araştırma görevlileri, idari personel, hatta öğrencilerin de oy kullanma hakkı olmalıdır. Bununla birlikte öğrenciler dahil, üniversitede yapılacak geniş paydaşlı bir seçimin büyük sıkıntıları beraberinde getireceği de göz ardı edilmemelidir.

Sonuç olarak valilerini atayan bir ülkede rektörler seçimle gelmemelidir. Sayın Cumhurbaşkanlarımız / Başkanlarımız adaylar arasından nitelikli bilim insanlarını rektör olarak atayabilmelidir.