Romanlar; edebiyatın en önemli türleri arasında olmakla beraber okuyucuya yeni ufuk açmanın dışında bir propaganda aracı olarak rol oynayabilirler. Bilhassa tarihi konuları merkeze alan eserlerde yazarın karaktere söylettiği veyahut yaşattıkları, hem propaganda işlevi görmek de hem de alternatif bir tarih yazımı olarak karşımıza çıkmaktadır. Bunlardan birisi de M. Cemal Kuntay’ın Üç İstanbul adlı eseridir.
Tarihin Şahidi Olmak
Mithat Cemal Kuntay; Türkiye Cumhuriyeti’ni kuran paşalarla takriben aynı dönemde dünya gelmiş ve yaşamıştır. II. Abdülhamid Han’ın kurduğu okullarda yetişmiş, onun döneminden sonra İttihat ve Terakki dönemine şahitlik etmiş yine Mütareke ile beraber Milli Mücadele dönemini de görmüş, geçirmiş bir isimdir. Kuntay, vatanseverlik konulu şiirleriyle bilinse de Üç İstanbul adlı romanıyla büyük bir ün kazanmıştır. Romanında sırasıyla II. Abdülhamid Han, İttihat ve Terakki (Meşrutiyet) ile Mütareke dönemlerinin İstanbul’unda yaşananları anlatır. Yazar, şüphe yok ki gerek yeninin cazipliği gerekse de ‘son’ dönemde yeniye ayak uydurmanın zaruriyetinden mülhem ilk iki devreyi dolaylı veyahut dolaysız olarak tahfif etmektedir. Bu tespiti göstermek adına roman yoluyla propagandaya ve alternatif tarih yazımına örnek bir kısmını ele alalım.
Gerçek Bilgi Tarihtedir
Sondan başlamak gerekirse; veriler ele alınıp bakıldığında ‘miktar’ yani kilometre olarak en fazla toprak kaybı gerçekten de II. Abdülhamid Han’ın devr-i saltanatında gerçekleşir. Ancak o tahta geçtiğinde; Osmanlı Devleti 1699 Karlofça Antlaşması’ndan beri süregelen ‘kutsal ittifak’ın yani Avrupalı devletler ile Rusya’nın amansız saldırılarına karşı direnirken toprak kaybetmiş, kaybettiği topraklarla beraber otoritesini, gelirleriyle beraber yitirmiş; iktisadi ve sosyal sebeplerden dolayı içişlerine karışılabilir bir hale gelmiştir. O tarihte kim sultan olursa olsun ateşten bir gömleği giyecek, tabir-i caizse cehennem ateşinde kaynamış bir tahta oturacaktır. Bu gerçekleri ihmal etmek tarihi bilgiyi yorumlayacak kabiliyetten uzaklıkla eş değerdir.
Bu bakımdan mezkur romanı okuyup II. Abdülhamid Han’a muarız olmak veyahut beslenen sempatiyi daha da ileriye taşımak tarihin senkronize edilmiş haline ‘kanmak’ ve romandaki alternatif tarih yazımına itimat etmek olacaktır. M. Cemal Kuntay’ın her ne kadar şahit olduğu bir dönem olsa da II. Abdülhamid Han’ı böylesine başarısız ve liyakatsiz görmesi; gerek tahtta 33 yıl kalmış olma gerçeğine gerekse de muhalifleri tarafından dahi takdirle karşılanan siyasi dehasına mesnetsiz bir hakaret olabilecektir. Kısacası romandan tarih öğrenilmez anca tarihe merak duyulabilir.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.