Siyasal katılım, AK Parti ve Gülen cemaati

Siyasal iktidar ve Gülen cemaati arasındaki ilişkilerin gerginliği dershanelerin kapatılması sorunuyla beraber daha da derinleşti. Bütün toplumsal kesimler dershanelerin kapatılması etrafında büyük bir tartışma, kutuplaşma ve gerilme yaşamaktadır. Herkes bu sorunun haklılığı ve haksızlığı etrafında konuşuyor. Liderler bu olgu etrafında açıklamalarda bulunuyor. Gülen Cemaatinin medya ağı, bu girişimi 'baskın' ve 'darbe' olarak tanımlarken, Fethullah Gülen Hoca da 'aşırı yorumlar'da bulundu.

Bütün gerilimlerin asıl kaynağını Ak Parti ve Gülen Cemaati arasındaki ilişkilerin niteliğinde aramak gerekir. Ya da siyaset ve cemaat ilişkilerinin sınırları, tarzları, nitelikleri ve bağlamlarına bakmakta fayda vardır. Çünkü bugün dershaneler etrafında yürüyen bu tartışmalar daha önce MİT Müsteşarı'nın sorgulanması, Gezi olayları vb. olgularında da yaşanmıştı. Bu gidişle daha yeni tartışma alanlarının ortaya çıkacağı da ortada. Bundan dolayı Ak Parti/siyaset ve Gülen Cemaati/ dini toplulukların ilişkilerindeki dönüşümler ve sınırlar üzerinde durmamız zorunludur. Devlette, siyasette ya da hükümette cemaatlerin temsil durumlarını konuşmalıyız. Demokrasi ile yönetilen bir rejimde cemaatlerin varlığı nereye oturur, bunu belirlememiz gerekir. Buna mukabil, hükümetlerin ya da siyasetlerin sivil toplumsal alan üzerindeki etkileri ya da kontrolleri nereye kadar uzanabileceğini netleştirmemizin de zamanı gelmiştir.

Gülen cemaati ve Ak Parti siyaseti, 2011 yıllarının ortalarına kadar ortak bir Türkiye tahayyülü etrafında seferber oldular. AB ile entegrasyon, çetelerle mücadele, özgürleşme ve demokratikleşme gibi girişimlerde Ak Parti siyasal aktör olarak öncülük yaparken, cemaat de medya ağları ve entelektüelleri seferber eden organizasyonlarıyla buna büyük bir dinamizm sağlıyordu. Ancak Gülen cemaatinin bu konularla ilgili yaklaşımları ile hükümetin yaklaşımları arasında farklılaşmalar oluşmaya başlayınca yeni mesafeler ortaya çıktı. Mavi Marmara ile somutlaşan Ortadoğu siyaseti ve Çözüm Süreciyle uygulanan stratejilerde bu açıkça görüldü.

Cemaat kamuoyu üzerinde siyaset üretme kapasitesini son on yılda oldukça üst düzeye çıkardı. Eğitim faaliyetlerinden öte medya ağlarıyla kamuoyunu seferber etmek suretiyle çalışmalarını derinleştirdi. Gülen'in, hareketin bir lideri olarak Türkiye'nin siyasi meseleleri üzerine çeşitli açıklamalarda bulunması, yorumlar yapması ve beyanlar ortaya koyması bunun en önemli göstergeleri arasında yer alıyor. Nitekim Türkiye'de yaşanan her konu ile ilgili Fethullah Gülen Hoca çeşitli basın açıklamalarında bulundu. Böylelikle Gülen ve hareketi, Türkiye'nin siyasi meseleleri konusunda önemli bir aktör konumuna geldi.

Gülen'in bu kamuoyu üzerinde yaptığı açıklamalar, elbette belli bir siyasete tekabül ediyor. Çünkü söz konusu sorunların karara bağlanmasında belli bir kamuoyu oluşturuluyor ve bu da siyasetin resmi üreticisi olan hükümet üzerinde bir baskı meydana getiriyor. Böylece Gülen Hareketi sadece eğitim ile ilgilenen bir hizmet hareketi olmanın ötesinde sivil kamuoyu üzerine siyaset üreten önemli bir aktördür de. Bu aktörlük, hükümetin ön gördüğü, ürettiği ve pratize ettiği siyasal yaklaşımlarla uyum içinde olduğu zaman her hangi bir sorun oluşturmadı. Nitekim 2012 yıllarına kadar böyle devam etti. Ancak bu siyaset üretme kapasitesi, hükümetle rekabete dönüşünce, onun kimi projeleriyle çatışınca ve hatta siyasal alan üzerinde 'hükümete rağmen' bir girişim teamüllerine dönüşünce (MİT Müsteşarı'na yönelik girişimler) büyük tartışma ortaya çıktı. Çünkü siyasal alanın yönetimi, dizaynı, üretimi ve paylaşımı devlet düzeyinde hükümetlere aittir. Bütün hükümetler bu konuda 'kıskançtır', rakip tanımak istemezler ve siyasal oyunun pratiğine dahil olmadan 'siyaset yapma' arayışına hoş bakmazlar. Ak Parti hükümeti de böyle tepki verdi/ veriyor.

Gülen cemaatinin hem medya ağları hem de Gülen'in karizmatik liderliğiyle sivil kamuoyu üzerinde siyasal tahayyüller üretiminde bulunması ve bunların hükümetle çatışan(farklılaşan ve rakip olma özelliği içeren) boyutlar taşıması siyaset ve dini sivil toplum arasındaki ilişkilerin sınırlarını belirsizliğe yol açmaktadır. Eğer Gülen cemaati, salt düzeyde bir STK değil de toplumsal dünyayı ıslah ve ihyaya yönelen ekonomik, eğitsel, medyatik ve akademik bir hareket ise bu hareketin siyaset ile ilişkilerinin sınırlarını tanımlamak ve politik alan üzerindeki iddialarını netleştirmek yükümlülüğü bulunmaktadır. Çünkü politik alanı yönetmek, dizayn etmek ve orada üretimde bulunmak demokrasilerde ancak siyasal partiler koridoruyla meşruluk kazanır.

Müzakereci demokrasi, sivil toplumun siyaseti konuşması, tartışması ve bununla ilgili baskı grubu rolünü de oynaması anlamına gelir. Bu bakış açısıyla hareket edersek, elbette Gülen cemaatinin toplumsal bağlamda çeşitli politikalar konusunda baskı grubu oluşturması oldukça doğal bir davranıştır. Ancak bu baskı grubu misyonu, bir politik propaganda ve yine politik örgütsel ilişkiler ağıyla bütünleşirse 'doğrudan siyasete' dahil olma arayışını ifade eder. Hatta siyasal oyuna dahil olmadan(siyasal parti olmayarak) siyaset yapma çabasını temsil eder. Bu tutum her zaman siyasal alanı ürkütür, şüpheye sokar ve çatışmacı rekabete yol verir.

Çeşitli okulları, medya ağları, ekonomik örgütlenmeleri ve akademik çevreleriyle genişleyen Gülen cemaati, artık toplumsal 'ıslah ve ihya' mı, yoksa 'siyasal rol ve girişim' mi sorularına kendi açısından bir cevap bulmak zorundadır. Çünkü gelinen nokta budur. Buna karar verecek de yine Gülen cemaatinin kendisidir. (Gelecek hafta: Sosyal İktidar, Ak Parti ve Cemaatler).