Türkiye’de sosyal yardım sisteminde köklü bir dönüşümün kapısını aralayan "Vatandaşlık Maaşı"modeliyle birlikte, dar gelirli hanelere düzenli ve tamamlayıcı gelir desteği sağlanması hedefleniyor. Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve ilgili bakanlıkların açıklamalarına göre süreç iki aşamalı işleyecek. Peki, kimler vatandaşlık maaşı alabilir? Vatandaşlık maaşı ne zaman başlıyor? İşte ayrıntılı bilgiler.
Vatandaşlık Maaşı Nedir?
Vatandaşlık maaşı, hane içindeki toplam geliri asgari yaşam standartlarının altında kalan ailelere, aradaki farkın devlet tarafından ödenmesini öngören bir destek sistemidir. Bu modelde devlet, her hane için bir "asgari gelir eşiği" belirler. Eğer ailenin toplam kazancı bu eşiğin altındaysa, eksik kalan tutar "vatandaşlık maaşı" adı altında aileye ödenerek hane geliri hedeflenen seviyeye tamamlanır.
2026 Takvimi: Ne Zaman Başlıyor?
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz ve ilgili bakanlıkların açıklamalarına göre süreç iki aşamalı işleyecek:
2026 Pilot Uygulama
Türkiye’nin 7 bölgesinden seçilecek, demografik ve ekonomik açıdan farklılık gösteren pilot illerde uygulama ilk kez başlatılacak.
2027 Genel Yayılım
Pilot bölgelerden elde edilen veriler ışığında sistem revize edilecek ve 2027 yılı itibarıyla tüm Türkiye genelinde uygulanmaya başlanacak.
Vatandaşlık maaşı kriterleri neler olacak?
Her bölgenin ayrı ayrı sosyoekonomik haritası çıkarılacak. Konut piyasasından iklim şartlarına, iş gücünden yaş dağılımına kadar birçok parametre incelenecek. Çıkarılan etki analizlerine bakılacak. Bölgelere göre dar gelirlilerin kira, gıda ve enerji gibi alanların hangilerinde desteğe ihtiyacı olduğu belirlenecek.
Kimler vatandaşlık maaşı alabilecek?
Her bölge için ortaya çıkacak ortalama gelirin altında kalan hanelere destek verilecek. Düşük oranda olan tek maaş ile geçinen çok kalabalık haneler de bu destek programından yararlanabilecek.
Destek verilecek hanelerdeki tek maaşlı çalışanın emekli ya da asgari ücretli olması şartı aranmayacak. Örneğin 5 çocuklu ve 60 bin geliri olan bir haneye de destek verilebilecek. Bölgenin ve hanenin şartları gözetilecek. Destekler nakit olarak hesaplara yatırılacak.
Maaş Miktarı Nasıl Hesaplanacak?
Vatandaşlık maaşında sabit bir rakam bulunmuyor. Ödeme miktarı, hanenin ihtiyacına göre değişkenlik gösterecek.
Örnek Senaryo: Devletin hane başına belirlediği alt sınırın 30.000 TL olduğunu varsayalım. Eğer bir ailenin toplam geliri 22.000 TL ise, devlet bu aileye her ay 8.000 TL "vatandaşlık maaşı" ödeyerek geliri 30.000 TL’ye tamamlayacak.
Başvurular Nasıl Yapılacak?
Sistemin devreye girmesiyle birlikte başvuruların e-Devlet üzerinden veya Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’na bağlı Sosyal Yardımlaşma ve Dayanışma Vakıfları (SYDV) aracılığıyla yapılması bekleniyor. Başvuru sırasında hane halkının tüm gelir beyanları incelenecek ve Sosyal Erken Uyarı Sistemi gibi teknolojik altyapılarla hane halkının durumu periyodik olarak denetlenecek.
Sistemin Amacı: Sadece Para Değil, İstihdama Teşvik
Vatandaşlık maaşının en dikkat çeken yönü, hanedeki çalışabilir bireyleri tembelliğe itmemek için istihdamla ilişkilendirilmesi. Model, geliri asgari düzeye tamamlarken, hane içindeki iş gücüne katılabilecek bireyleri İŞKUR aracılığıyla işe yönlendirmeyi ve bu sayede ailenin kalıcı olarak yoksulluktan çıkmasını hedefliyor.
