Milyonlarca kişiyi ilgilendiriyor: SSK ve Bağ-Kur'lu fark etmiyor çift maaş hesaplara yatıyor

Mirası reddeden ölen yakınının borçlarını ödeme yükümlülüğünden kurtulurken yetim aylığı almaya devam ediyor. Sosyal Sigortalar Kanunu'na göre ölüm yani dul ve yetim aylığı ölen sigortalının hak sahiplerine istekte bulunmaları halinde bağlanıyor. Yargı kararıyla mirasçı olmaktan çıkarılan kişilere ise gelir veya aylık ödenmiyor. Emekli aylık ve ödenekleri nafaka borcu dışında haczedilemiyor. Malullük başvuru için işten ayrılmak gerekmiyor.

Çıraklık ve staj dönemine ait sigorta günleri emeklilikte dikkate alınmıyor. Ancak doğumdan önce çıraklık, stajyerlik nedeniyle yapılan sigorta başlangıç olarak kabul ediliyor. Emekli aylığında beklenmedik bir kesintiyle karşılaşanlar e-devlet üzerinden nedenini öğrenebilir. Kesintinin nedeni ve ayrıntısı öğrenildikten sonra SGK'ya dilekçe ile başvurarak kesintiye itiraz edilebilir. İsteğe bağlı sigortalılar da malulen emekli olabilir.

Sosyal güvenlik ve çalışma hayatında merak edilen bazı soruların yanıtları şöyle:

1-Reddi mirasta bulunanların dul, yetim aylığı kesilir mi?

Mirasın reddi durumunda ölen yakının mirasından yararlanılmadığı gibi borçlarını ödeme yükümlülüğü de sona erer. Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu'na göre ölüm yani dul ve yetim aylığı ölen sigortalının hak sahiplerine yazılı talep bulunmaları halinde bağlanır. Yasada mirası reddedenlere ölüm aylığı bağlanmayacağına yönelik bir hüküm bulunmuyor. Mirası reddeden eş veya çocuklara (ölen kişinin sigorta süresi, prim gün sayısı yeterliyse) miras reddedilse bile dul, yetim aylığı bağlanır.

2-Mirastan çıkarılana da aylık bağlanır mı?

Yargı kararıyla mirasçı olmaktan çıkarılan kişilere gelir veya aylık ödemesi yapılamıyor. Ödenmiş bulunan aylıklar da geri alınıyor. Sosyal Sigortalar ve Emekli Sandığı Kanuna göre hak sahibine karşı ağır bir suç işlediği veya buna karşı aile hukukundan doğan yükümlülüğü yerine getirmediği gerekçesiyle ölüme bağlı bir tasarrufla mirastan çıkarılanlara dul ve yetim aylığı bağlanamıyor.

4-Emekli aylığında kesintilere itiraz edilebilir mi?

Emekli aylıklarında muayene, reçete ve ilaç katılım payları nedeniyle kesintiler olabilmekte. Emekli aylığındaki kesintiyi e-devlet üzerinden aylık bilgisi bölümüne girerek kontrol etmek mümkün. Bir yanlışlık olduğunu düşünüyorsanız Sosyal Güvenlik Kurumu'na itiraz ederek düzeltilmesini talep edebilirsiniz. Ancak emekli aylığınızın her ay yatan tutardan daha düşük olması durumunda sosyal güvenlik il müdürlüğü ya da merkezinden bilgi alınabilir.

5- Sosyal Güvenlik Kurumu emekli aylığından yapılan yersiz ve haksız kesintileri iade eder mi?

Kurum tarafından yapılan incelemede kesintinin haksız olduğu tespit edilirse iade edilir. Ancak kesintinin yerinde olduğu kanaatine varılırsa itiraz reddedilir. İtirazın reddi durumunda kesintinin haksız olarak yapıldığını düşünen çalışan iş mahkemesine başvurabilir.

6-Malulen emeklilik başvurusu için işten ayrılmak gerekiyor mu?

Malulen emeklilik için çalışma gücünde en az yüzde 60 kayıp olduğuna dair sağlık raporu alınması gerekiyor. Bunun için yaşanan il veya ilçedeki SGK merkezlerine başvurulması ve yetkili hastanelere sevk edilmeleri gerekiyor. Çalışandan sevk talebinde bulunulduğu tarihte sigortalılığını sonlandırması şartı aranmıyor. Malulen emeklilik için işten ayrılmadan başvuru yapılabilir. Bu konuda Bağ-Kur, Tarım sigortası ayırımı bulunmuyor. İsteğe bağlı sigortalılar da malulen emekli olabiliyor.

7-Emeklilikte yaşı bekleyenler sağlık hizmetinden nasıl yararlanabilir?

Emeklilik için yaşı bekleyenler ve bakmakla yükümlü olunan kişi kapsamında eş çocuk üzerinden sağlık yardımı alma hakkı olmayanlar gelir testi yaptırabilir. Gelir testi sonucunda aile içinde kişi başına düşen aylık geliri brüt asgari ücretin üçte birinden az çıkanlar prim ödemeden sağlık hizmetinden yararlanabilir. Geliri bu oranın üzerinde çıkanlar gelecek yıl için aylık 161,55 lira ödeyerek sağlık hizmetinden yararlanabilir.

8-Staj, çıraklık sigorta başlangıcı emeklilikte dikkate alınıyor mu?

Çıraklık, stajyerlik dönemindeki sigorta başlangıcı emeklilikte dikkate alınmıyor. Emeklilikte uzun vadeli sigorta kolları (malullük, yaşlılık, ölüm sigortası) dikkate alınıyor. Ancak doğum borçlanmasında bu süreler nedeniyle yapılan sigorta başlangıç kabul ediliyor.

9-Emekli çalışanlar kıdem ve ihbar tazminatı alabilir mi?

Emekli aylığına alıp sosyal güvenlik destek primine tabi olarak çalışılabileceği gibi, emekli aylığını kestirip tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışmak da mümkün. Emekli aylığını kestirip tüm sigorta kollarına tabi olarak çalışmaya devam edenler emekli kabul edilmiyor. Dolayısıyla ihbar, kıdem tazminatı hakları devam ediyor. Destek primi ödeyerek çalışmaya devam edenler ise emekli çalışan statüsünde yer alıyor. Kıdem hakkı bulunuyor. Ancak emekliliğe hak kazandığında kıdem tazminatını alıp çalışmaya devam edenler için bu söz konusu değil. Emekliği geldiği için işten ayrılanlar ise ihbar tazminatına hak kazanmıyor.

10- Mahkeme kararıyla yaşını büyüten erken emekli olabilir mi?

Emeklilikte sigorta başlangıç tarihi ile doğum tarihi büyük önem taşıyor. Yasaya göre nüfus kütüğüne ilk olarak yazılan doğum tarihleri esas alınıyor. Dolayısıyla mahkeme kararıyla belirlenen doğum tarihi dikkate alınmıyor.

DUL, YETİM MAAŞI, EMEKLİ AYLIĞI

Sosyal güvenlik sistemi, sigortalının vefatı halinde geride kalanlarını güvence altına alarak emekli aylığı bağlıyor. Buna dul, yetim maaşı veya ölüm aylığı da deniyor.

Üstelik bu haktan, emeklimaaşı almakta olanlar dahi yararlanıyor. Bazı durumlarda iki, hatta üç maaş alma imkanı var. Çoğu kişi, aldığı maaşın kesilebileceği endişesiyle veya bilmediği için ikinci hatta üçüncü maaş hakkını aramıyor.