Gelirde kayıplar başladı bütçede kriz ortaya çıktı

Küresel finansal krizle birlikte Türkiye ekonomisinde yaşanan daralma, vergi gelirlerini de olumsuz etkilemeye başladı. Kasım ayında merkezi yönetim bütçesinde 18 milyar YTL gelire karşılık, 21.4 milyar YTL gider gerçekleşti. Bu rakamlara göre geçen ay 3,4 milyar YTL'lik açık oluştu. Kasım ayında bütçe gelirleri geçen yılın aynı ayına göre yüzde 4,1 oranında gerilerken, giderler ise 2007'nin aynı ayına göre yüzde 32,0 oranında artış gösterdi. Bütçe giderlerindeki artışta personel giderleri yüzde 14,5 oranında gerçekleşirken, mal ve hizmet alımları sadece yüzde 4,8 yükseldi. Transfer harcamalarının da yüzde 6,3 oranındaki artışla sınırlandırılması bütçe açığını azalttı.

Kasım ayında bütçe gelirlerinin yüzde 91,2'sini oluşturan vergi gelirlerinde krizin etkisi görülmeye başlandı. Vergi gelirleri sadece Kasım ayında yüzde 6.0 oranında geriledi. Vergi dışı gelirlerde de yüzde 3,9 oranında gerileme yaşanması ile toplam gelirlerde yüzde 4,1 düşüş oldu.

Maliye Bakanlığı Gelir Politikaları Genel Müdürlüğünün “Vergi Analizlerine” göre, krizin vergi gelirlerine etkisi Ekim ayında çok az hissedildi. Söz konusu ayda gelir vergisi tahsilatı 2007 yılının Kasım ayına göre 213 milyon YTL, dahilde alınan KDV tahsilatı 325 milyon YTL, ithalde alınan TDV tahsilatı 384 milyon YTL, Özel Tüketim Vergisi (ÖTV) tahsilatı da 341 milyon YTL azaldı. Bu şekilde gelir vergisindeki yüzde 6,45, dahilde alınan KDV'de yüzde 21,06, ithalde alınan KDV'de yüzde 15,76, ÖTV'de ise yüzde 8,86 oranında düşüş yaşandı. MTV'deki düşüş yüzde 21,2'yi bulurken, Özel İletişim Vergisi (ÖİB) gelirleri yüzde 3,37 oranında geriledi.

Türkiye İşveren Sendikaları Konfederasyonunca (TİSK) hazırlanan rapora göre, geçen yıl, işverenin ödediği her 100 YTL'den ancak 53,4 YTL'si işçinin cebine girdi. Alınan bilgiye göre, TİSK, istihdam üzerindeki vergi yüküne dikkati çekmek amacıyla rapor hazırladı. Rapora göre, işverenin ödediği her 100 YTL'nin 39,4 YTL'si devlete gitti, 7,2 YTL'si ise kıdem tazminatı, ihbar tazminatı ve benzeri ödemelere ayrıldı. Bu nedenle, işverenin işçi çalıştırmak için ödediği her 100 YTL'den geriye kalan 53,4 YTL'si işçinin cebine girdi. Raporda, “Devletin istihdam üzerinden aldığı vergi ve primlerin yükü, işçi ve işveren açısından çok ağır olmuş, devlet 2007 yılında işçinin gelirine yansımayan 46,6 YTL'nin 39,4 YTL'sine el koymuştur” denildi.

Krizden en fazla etkilenen sektörler arasında yer alan otomotiv sektörü, vergi gelirlerinde de en fazla düşüşün görüldüğü sektör oldu. MTV'nin yanı sıra motorlu taşıtlardan alınan ÖTV'deki düşüş de geçen ay, bir önceki yılın aynı ayına göre yüzde 54,29'a ulaştı. Bu vergi geçen yıl 468 milyon YTL seviyesinde yer alırken, bu yıl 214 miilyon YTL'ye geriledi. 2007 Kasım ayında bir önceki yılın aynı ayına göre, motorlu taşıtlardan tahsil edilen ÖTV yüzde 30,91 oranında artarken, bu sene yüzde 54'ü aşan bir gerilemenin ortaya çıkması, sektörün krizden nasıl etkilendiğini gözler önüne serdi. Geçen yıl kasım ayında, 2006'nın aynı ayına göre yüzde 39,39 oranında tahsilat artışı yaşanan kurumlar vergisinde ise artış oranı 2008'in kasım ayında yüzde 7,46'ya düştü. Beyana dayanan kurumlar vergisi tahsilatı yüzde 255 oranında gerilerken, kurumlar vergisi tevkifatı ve geçici vergi ise geçen yıla göre yükseldi. Beyana dayanan gelir vergisinde yüzde 59,48, basit usuldeki gelir vergisinde ise yüzde 35,42'lik bir azalma görüldü.