TBMM Suça Sürüklenen Çocuklara İlişkin Araştırma Komisyonu’nda, çocukların ceza sorumluluğu ve yargılama süreçlerine ilişkin ‘İngiltere modeli’ örnek gösterildi.
Toplantıda İbn Haldun Üniversitesi Hukuk Fakültesi tarafından hazırlanan sunumda, çocukların suça karışmasıyla mücadelede İngiltere’de uygulanan model anlatıldı.
CEZA SORUMLULUĞU 10 YAŞ
İngiliz hukukunda ceza sorumluluğu yaşı 10 olarak kabul edilirken, mahkeme sürecine geçmeden önce “diversiyon” adı verilen koruyucu ve onarıcı programlar devreye alınıyor. Bu modelde çocuklara hapis ya da klasik cezalardan önce rehberlik, eğitim programları, toplum hizmeti ve onarıcı adalet uygulamaları sunuluyor. Amaç cezalandırmak değil, çocuğun davranışını düzeltmek ve yeniden topluma kazandırmak. Ancak cinsel saldırı, ağır yaralama ve yağma gibi ağır suçlar bu kapsamın dışında tutuluyor. Diversiyon sürecinde çocuklardan mağdurdan özür dilemeleri, zararı karşılamaları ya da kamu yararına çalışmalara katılmaları istenebiliyor. İngiliz sisteminin dikkat çeken yönlerinden biri de ebeveynlerin sürece doğrudan dahil edilmesi. 16 yaş altındaki bir çocuğun suça karışması halinde ailelere çeşitli yükümlülükler getirilebiliyor. Çocuğun belirli saatlerde evde bulunmasını sağlamak, danışmanlık programlarına katılmak ve belirlenen kurallara uymak bunlar arasında yer alıyor. Yükümlülüklerin ihlali halinde ebeveynlere bin sterline kadar para cezası uygulanabiliyor.
YAŞA GÖRE SİSTEM
Komisyonda ayrıca yaş aralıklarına göre kademeli yaptırım sistemi önerisi de gündeme geldi. İbn Haldun Üniversitesi’nden Dr. Öğretim Üyesi Saliha Merve Kaya, 12-15 ve 15-18 yaş grubunda doğrudan ceza yerine gelişim süreçlerini dikkate alan, rehabilitasyon odaklı modellerin tartışılması gerektiğini vurguladı. Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Dairesi Başkanı Meral Gökkaya ise çocukların erken yaşta yargı sürecine girmesinin etkilerine dikkat çekerek, “Bir kere yargılandığı zaman bu korkuyu yenmiş oluyorlar” dedi.
