Varlık Vergisi geç de olsa tartışılıyor

Cumhuriyetin 76. yılında, Osmanlı'nın "Tebay-ı Sadıka" olarak nitelediği gayri müslim vatandaşlara, II. Meşrutiyet'le başlayan Cumhuriyet'in ilk yarısında doruğa ulaşan bir polikanın sonucunda uygulanan ekonomik ve kültürel baskılar tartışılıyor. Konuyu ülke gündemine taşıyan ve pandoranın kapağını aralayan ise, 36. Antalya Altın Portakal Film Festivali'nde en iyi film ödülü de dahil beş dalda ödül alan, en iyi yabancı film dalında Oscar ve Altın Küre aday adayı olan Salkım Hanımın Taneleri filmi oldu. Tomris Giritlioğlu'nun yönettiği, Etyen Mahçupyan'ın Yılmaz Karakoyunlu'nun aynı adlı romanından sinemaya uyarladığı Salkım Hanımın Taneleri, Varlık Vergisi etrafında, sermayenin devlet zoruyla el değiştirişini beyaz perdeye aktararak toplumsal hafızada unutulmaya bırakılmış bu uygulamayı, 57 yıl aradan sonra tartışmaya açmayı başardı.

Ulus-devlet olma amacı güden, "tek dil-tek ülke-tek hars" düsturunca hareket eden Cumhuriyet, başından itibaren iktisadi alanda da bir Türkleştirme politikası güttü. Yeni Cumhuriyet, Osmanlı Devleti'nden etnik farklılıklar gösteren bir yapının yanı sıra Milli İktisat Politikası'nı da devr almıştı. Dil, din, cinsiyet, ırk gibi farklı mensubiyetlerden oluşan ülke nüfusunu birbirine eşitleyen ve haklarını güvence altına alan 1924 Anayasası bile, Ticaret ve sanayinin dolayısıyla sermayenin neredeyse tamamının gayri müslim vatandaşların elinde toplanmış olması gerçeğini ve bunu Müslüman Türklere yayma politikasını geçersiz kılmaya yetmedi. Önce, 1923 yılında yabancı sermayeli ticari müesseselerde istihdam edilen azınlıkların sayılarıyla ilgili bir kota konuldu. (Kota öncesinde bu işyerlerinde çalışanların % 90'ı gayri müslim ve yabancı uyruklu idi. Kota % 50 oranında Türk (Müslüman) çalıştırılması zorunluluğu getirdi.) Sonra, Rüştü Saraçoğlu hükümeti tarafından 11 Kasım 1942'de Varlık Vergisi yürürlüğe sokuldu. II. Dünya Savaşı döneminin buhranlı günleriydi. Ekmeğin % 284, şekerin % 1107 arttığı, karaborsacılığın piyasayı ele geçirdiği, ülke gelirinin yarısının milli savunmaya gittiği, verimli işgücünün yarısının silah altında olduğu ve batıdan esen sert milliyetçilik rüzgarının ülkede etkili olduğu bir dönemdi. İktisadi Türkleştirme hareketi istenildiği ölçüde hedefine ulaşamadığı yani, ticari ve sınayi hayata hakim ve azınlıkların yerini almış bir Müslüman Türk burjuvazisi yaratılamadığı için, Varlık Vergisi'yle 'zor' kullanılarak arzulanan sonucun çabuklaştırılması sağlandı. Vergi tutarını denkleştirmeye çalışan gayrimüslim mükelleflerin satışa çıkardığı mal-mülk, ederlerinin çok altındaki rakamlarla Müslüman-Türkler tarafından satın alındı. Sermaye transferini amaçlayan bu uygulama sonucunda, istenen vergiyi ödeyemediği için Aşkale'deki çalışma kamplarına gönderilen gayri müslimlerden (resmi rakamlara göre 1400, kamplarda yaşayanlara göre 5-6 bin kişi) 21'i orada hayatını kaybetti.

Salkım Hanım'la gündeme gelen Varlık Vergisi'nden sonra bakalım, aynı türküyü söyleyen insanların ülkesinde yaşanan 6-7 Eylül Olayları ve Ermeni Tehrici gibi yakın dönem tarihimizin azınlık politikasından kaynaklanan diğer önemli olaylar da gündeme gelecek mi? ------- Geri OKU ------------------