Atatürk'e milli mücadele görevini İstanbul verdi

Birinci Dünya savaşında yenilen devletler arasında yer alan Osmanlı, İttifak ülkelerinin işgaline uğramış, işgal devletleri ise Yüksek Komiserlikler adıyla İstanbul'daki merkezlerden ülkelerine rapor sunmakla görevlendirilmişti. Günlük, haftalık, aylık ve yıllık hazırlanan raporlarda, Türkiye'yi ilgilendiren tüm konuları ülkelerine raporlayan komiserlikler aracılığıyla işgal kuvvetleri de politikalarını belirliyorlardı. İlk kez 1960 yılında, İngiltere'deki Londra Kew Gardens'ta Public Record Office'te araştırmacıların dikkatine sunulan bu raporlar, yıllar içinde döneme ilişkin bilgilerin de gün yüzüne çıkmasına neden oldu. Birinci Dünya Savaşı sonrasında imzalanan Mondros Ateşkes Anlaşması gereği İstanbul'da bulunan İngiliz Yüksek Komiseri Sir H. Rumbold'un, İngiltere Dışişleri Bakanı Lord Curzon'a sunduğu 1920 yılına ait raporu, orijinal belgelerin tamamına yer vererek kitaplaştıran Marmara Üniv. Öğretim Üyesi Yrd. Doç. Ali Satan, “Bu bilgiler Türkiye tarihine ait ezberleri de bozuyor” dedi.

Raporda, Mustafa Kemal Paşa'nın, Damat Ferit Paşa tarafından 'tam yetki ile' donatılarak 'başmüfettiş' sıfatıyla, Kuzey Anadolu'ya gönderildiği bilgisi de yer alıyor. Raporda, Mustafa Kemal'e İstanbul hükümetince verilen görev “Her biri ayrı askeri başmüfettişliğin idaresinde olmak üzere tüm ülkeyi teftiş bölgelerine ayırmak. Pek doğaldır ki bu plan askeri yetkililerce tasarlanmıştır” ifadeleri yer alıyor.

Raporda Kürt Sorunu hakkında şu tespitler yapılıyor: “Türk devletinin, olası bir Kürt devletinin kurulmasına karşı çıkmasının sebebi, topraklarının eksilecek olmasından değil, stratejik öneminden kaynaklanıyor… Dağların denetimini her kim elinde tutarsa çevresindeki ülkelere karşı hiç şüphesiz ki potansiyel tehdit oluşturacaktır…”

Ali Satan, raporlarla ilgili olarak “Bu raporlar 'kötü ya da iyi taraf' gibi keskin ayrımların yapılamayacağını gösteriyor. Mesela İngiliz Yüksek Komiseri İstanbul'un işgal nedenini anlatırken, İstanbul Hükümetinin, Genel Kurmay ve Harbiye Nezareti'nin Anadolu'daki direnişe yaptığı yardımı gerekçe olarak gösterir. İşgale karşı müthiş bir çaba olduğunu görüyoruz. O şartlarda kimin iyi kimin kötü olduğuna karar vermek çok kolaycılık olur” dedi.