İdeolojiler tükendi ezoterizm yükselişte

Hale Kaplan Öz
00:002/06/2008, Monday
G: 1/06/2008, Sunday
Yeni Şafak
İdeolojiler tükendi ezoterizm yükselişte
İdeolojiler tükendi ezoterizm yükselişte

'Hurufilik' kitabının yazarı Ömer Tecimer, kurtuluş ümidi üreten siyasi hayallerin sona ermesinin, insanı, hayatı anlamlandırma çabasıyla postmodern değerler patlaması arasında denge kuran ezoterizme yönelttiğini söylüyor.

Plan B Yayınları, Dinler ve İnançlar serisinin ilk kitabı olan Hurufilik'i geçtiğimiz günlerde yayınladı. Ömer Tecimer'in kaleminden çıkan kitap, Orhan Pamuk, Elif Şafak gibi ünlü yazarların romanlarına giren ve bu sayede yüzbinlerce okura ulaşıp kafa karıştıran Hurufilik'i çok yönlü olarak inceliyor. Hurufilik'in kurucusu olan Fazlullah Esterabadi'nin hayatının ve felsefesinin anlatıldığı ilk bölümü, Hurufilik'te harfler ve sayılar arasındaki ilişki, cifr ve ebcedin anlatıldığı bölüm takip ediyor. Noktavilik, Adem'in dili, Şeyh Bedreddin, Hurufilik'in Bektaşilik ile ilişkisi de yine kitabın dikkat çeken başlıkları arasında. Kitabın sonunda, bir dönem edebiyatımızda yaygın olarak görülen Hurufi şiirlerden örnekler de var. Ömer Tecimer, ezoterizm alanında daha önce de kitaplar yazmış bir araştırmacı. "Gül-Haç: Batı Uygarlığı'nın Yeraltı Kaynakları" ve "Sinema: Modern Mitoloji"de de insanoğlunun peşinden gittiği gizemin izini süren araştırmacı, şimdilerde "Simya" üzerine çalışıyor.

KABALA İLE BENZERLİK SÖZ KONUSU DEĞİL

En temelde zahiri deşifre ederek batına döndürme olan Hurufiliğin ütopyası Adem'in diline ulaşabilmek. Harf ve yazılar üzerine yorumlar yapmak Eski Yunan'dan beri yapılan yaşamı anlamlandırma yöntemi. Yayınevi'ne dizi için sunduğu başlıklardan bir tanesi olan Hurufilik, yazarın daha önce paralelinde çalışmalar yaptığı bir konu. Ama o yine de konunun içine girince zihnindeki fotoğraf değişmiş, epey şaşırmış: "İçine girdikten sonra Hurufilik'in kendine özgü bir akım olduğunu gördüm." diyen yazar, bugün hala Kabalacı yaklaşımla benzeştirilen Hurufilik'i söz konusu akımla taban tabana zıt görüyor. O'na göre tek ortaklıkları Batınî olmaları: "Birebir etkileşim şeklinde bir bağıntının ortaya konması bence yersiz. Yorumlama sistemlerinde ayrılıyorlar. Hurufiliğin en özgün yanı serbest yorumlamaya açık olması. İslam kültürü içinde bunu ortaya koyan ilk ve belki de en önemli akım Hurufilik. "

Hurufilik ve ezoterizm edebiyatımızı etkilemeye devam ediyor. Sinemada'da örneklerini sıkça görmek mümkün. Tüm dünya insanını içine alan büyük bir kitle çılgınlığına dönüştü adeta Lost. Bir diğer çarpıcı örnek de Matrix. Tecimer'e göre bu yönelişin sebebi ütopyacı ideolojilerin yarattığı hayal kırıklığı: "Son 20 yılda ütopyacı kurtuluş ümitlerini üreten siyasi hayaller sona erdi. Dünya çapında yaşanan ekonomik, sosyal, siyasi sıkıntılar ve haksızlıklar herkesi birey olarak açmaza sokuyor. Postmodernite, gündelik hayata hâkim olan bir paradigma değişimini getiriyor, bir değerler infilakına yol açıyor: aşk, nefret, para, ün, güç, şans, ihtiras gibi... Ama öte yandan evrensel düzeyde insanların anlam arayışları, hayatı anlamlandıracak ve kendi benliklerini dönüştürecek bir maneviyat arayışları da devam ediyor.

Ezoterizm, görünenin ardına geçme hayalini yaratarak entelektüel bir çözüm buluyor, böylece hayatı anlamlandırma çabasıyla postmodern değerler patlaması arasında bir denge kuruyor. Ezoterizmin başarısının sırrı, bir yandan postmodernitenin çoğul değerlerini soyutlamalarla aktarırken, öte yandan bir tür büyüsel-dinsel düşünceyi sürdürmesindedir. Burada iki yönde işleyen bir mantık var: ezoterizm, hem yaşamın içinden üretilen soyutlamalara imkân tanıyor, hem de manevi coşkuyu özgürce devam ettiriyor."


Şeyh Bedreddin Hurufi miydi?

Ömer Tecimer'in kitapta Osmanlı topraklarında Hurufilik başlıklı bölümde değindiği konulardan biri de Şeyh Bedrettin'in Hurufilik ile olan ilişkisi. Kitaba göre Şeyh Bedrettin Hurufilik'in Osmanlı'daki ilk temsilcilerinden: "Hurufilik'in Osmanlı topraklarındaki olası ilk etkisi Şeyh Bedrettin ayaklanması ile gündeme gelir. Taşköprizade Şakayık-ı Nu'maniyye'sinde Bedreddin için, "Konya'da Mevlana Fazlullah'ın talebelerinden Feyzullah'tan ilm-ü nahv, ilm-i huruf dört ay kadar tahsil üzre oldu" diye belirtmiştir. Hurufilik'le Bedreddin hareketi arasındaki temel karakteristik benzerlikler aşikardır: Her iki akım da Mesihçi-Mehdici özellikler taşır, her ikisi de mistik, Batıni-heterodoks niteliklidir ve vahdet-i vücud anlayışına uygun görüşler içerir."