Son Osmanlı Tiyatrosu

Osmanlının son dönemlerinde tiyatro âşığı Ahmet Vefik Paşa'nın himayesinde Bursa'da yerleşik bir tiyatro salonunda perde açan Tomas Fasulyeciyan ve arkadaşlarının bir Moliere uyarlamasını sahnelemeye çalışırken başlarından geçenlerin konu alan Sersem Kocanın Kurnaz Karısı, Şehir Tiyatroları'nda bu kez Orhan Alkaya'nın rejisiyle perde açıyor. Şehir Tiyatrolarının Osmanlı Devleti'nin 700. Kuruluş Yılı etkinlikleri çerçevesinde repertuarına aldığı oyun, fazlaca abartılı olsa da keyifle izlenebilecek bir seyirlik. Son Osmanlı tiyatrosunda oyuncuların yerli tiyatro ile metinli tiyatro arasında gidip gelişleri, Fasulyeciyan'ın batılı gibi oynamaktaki ısrarı, derken Paşa'nın daha yerli ve bize özgü bir yorum getirme konusundaki yönlendirmesi sonucu oyunun dramdan komediye dönüşmesi ile süren Sersem Kocanın Kurnaz Karısı'nda seyirci bir tiyatronun ayakta kalma mücadelesine de tanık oluyor. Paşa'nın bizzat izlediği provalarda rolü olmasa da, sahnede yerini alan Küçük İsmail'in Fasulyeciyan'dan adeta rol çalması biraz da "Sahnelenen oyun ne olursa olsun biz batılı değiliz, bizim genlerimizdeki 'İbiş' oyuna kendi ruhunu katacaktır" anlamı taşır sanki. Zaten finalde Küçük İsmail, Fasulyeciyan'ın dram diye tutturduğu Moliere uyarlamasını hepten tulûat tiyatrosu tarzıyla sahneler.

Fasulyeciyan ve arkadaşları zor zamanlarında "Tokluk sanatçıya eyi değildir" diyerek avunsalar da tiyatrolarını ayakta tutabilmek için Paşa'ya ve himayesine ihtiyaç duyarlar. Bugünkü 'sponsor'luğu anımsatan bir ilişkidir bu. Ama sonuçta para sahibi kaçınılmaz bir biçimde sanata müdahale edecektir. Ahmet Vefik Paşa da bir yandan rejiye müdahale ederken öte yandan tiyatroyu yaşatmak için elinden geleni ardına komaz. Ancak Paşa'nın da gücü bir yere kadardır ve çok sürmez, tiyatrocuları desteklediği için jurnallenir ve sürgün edilir... Gerçek hayatta aynı sahneyi hiç paylaşmamış Fasulyeciyan ve Küçük İsmail'i biraraya getiren Haldun Taner'in bu ünlü oyununda "kendimize özgü" bir tiyatro dili oluşturma konusundaki tartışmalar da Fasulyeciyan ve arkadaşları arasındaki diyaloglarla bugüne taşınıyor. Oyunda bu topraklarda tiyatronun Ermeniler'le geliştiği fikrinin altı kalın çizgilerle çizilirken, Anadolu'nun kültür şubesi denilerek bu bütünlüğü oluşturan parçalardan birine fazlaca pay verilmesi doğrusu pek sıcak gelmiyor.