TR
EN
AR
FR
RU
UR
ANAYOL hükümeti ve uluslararası faktörler
ANAYOL
hükümetinin oluşum süreci, Türkiye'de gittikçe yoğunlaşan bir siyasi kültür bunalımı olduğunu bir kere daha gözler önüne serdi. Doksanlı yuların ilk beş yılına damga vuran DYP-SHP/CHP koalisyonu da, ikinci beş yıla damga vurmak iddiasındaki ANAYOL koalisyonu da temelde reaksiyoner bir uzlaşım alanında ortaya çıkmıştır. Aktif ve aksiyoner bir politikaya yönelmek zorunda olunan bir dönemde kısır korkuların esiri olmak ve siyasi sistemi bu korkulara endekslemek büyük bir siyasi kültür ve kurumsallaşma zaafıdır. Tansu Çiller'in ANAYOL protokolünün imza töreninde bu hükümetin oluşmasındaki en temel etken olarak RP'nin durdurulmasına atıfta bulunmuş olması, bu reaksiyoner tavrın bir sonucudur. Reaksiyoner tavırlar ülkelere siyasi istikrar değil, siyasi gerilim ve tıkanma getirirler. Medya'mn göstermek istediğinin aksine aslında uzun soluklu bir istikrar hükümeti değil, hassas dengeler üzerine oturmuş bir azınlık hükümeti kurulmuştur. Böylesi bir hükümetin bir de reaksiyoner bir tavır içinde oluşturulmuş olması siyasi kültür ve teamül yetersizliğinin bir ürünüdür. Bu hükümete psikolojik ve lojistik destek sağlayan basının, 2000 yılı için Cumhurbaşkanlığı makamı ile ANAYOL liderliği ve Başbakanlığı bu iki lider arasında paylaştırmış olması da Türkiye'de demokrasi görünümü altında oynanan güç paylaşımı oyununun trajikomik bir yansımasından ibarettir.
Daha önce bir çok kez müzakara masasında ölü doğmuş olan bu formülün son anda tekrar devreye sokulmasını, Türkiye'nin iç siyasi yapısı ile uluslararası ilişkiler arasındaki ince bağımlılığın bir ürünü olarak değerlendirmek gerekir. Bu ince bağımlılık açısından bakıldığında bugün kurulan ANAYOL hükümeti ile Süleyman Demirel'in 1980 başında kurduğu azınlık hükümeti arasında ciddi benzerlikler bulunmaktadır. O azınlık hükümeti ile dışlanan Ecevit bugünkü azınlık hakamüteni destekleyerek RP'ni dışlama çabası içine girmiş bulunmaktadır.
Seçim sonrası bir değerlendirme yazımızda (30 Aralık 1995, Y. Şafak) vurguladığımız hususlar bugünkü tablo açısından açıklayıcı bir önem taşımaktadır.
"Türkiye'nin hassas jeopolitik konumu uluslararası sistem ile iç siyasi gelişmeler arasında yoğun bir etkileşim alanının oluşmasına sebep oluyor. Bunun en çarpıcı yansımasını dünya-sisteminin merkez güçlerinin tehdit tanımlaması ile ülke içindeki siyasi kutuplaşmaların oluşması arasındaki bağımlılık ilişkisinde görmek mümkündür.
24 Aralık seçimlerinden birinci parti olarak çıkmış bulunan RP'ni siyasi çözüm arayışlarının dışında tutma çabası, bunu çok açık bir şekilde ortaya koymuş bulunuyor. Ülke içi siyasi dengelerle ilişkili gibi gösterilmeye çalışılan bu çabalar aslında uluslararası konjuktürden kaynaklanmaktadır.
Yetmişli yuların sonunda ortaya çıkan Milliyetçi Cephe kavramı ile bugün geliştirilmeye çalışılan Laik Cephe kavramı arasında bu açıdan ilginç benzerlikler ve dolayısıyla gelecekle ilgili çok ciddi tehlike sinyalleri vardır. Yetmişli yıllan düşününüz. O yıllarda Türkiye'nin de güvenlik yapılanmasının yükünü taşıdığı dünya-sisteminin merkez güçlerinin uluslararası tehdit tanımlaması SSCB ve Sosyalist Blok ile ilgili idi. Sömürge devrimlerinden sonra bağımsızlık kazanan ülkelerde sosyalist, ideoloji büyük bir taban bulmuş, anti-sömürgeci dalga ABD'ni Vietnam'dan çekilmek zorunda bırakmış. Avrupa ülkelerinde sosyalist ve komünist partiler demokratik yapılar içinde güç kazanmışlardı. O dönemlerde Türkiye'de Marksist gençlik hareketlerinin yaygınlaşması ve demokratik dönemde sürekli gerilemiş olan CHP'nin Ecevit önderliğinde sosyal demokrat bir söylem ile hızlı bir yükseliş trendine girmiş olması altmışlı yıllardan sonra hızlanan bu genel dalganın ülkeye yansımalarıydı.
Bu dalganın dünya-sisteminin güvenlik organı olan NATO'nun güney kanadındaki kilit ülkesi Türkiye'yi etkilememesi için karşı bir iç dalga oluşturulmalıydı. Bunun içindir ki 1973 ve 1977 seçimleri sonrasındaki kaotik dönemlerde Türkiye'ye yönelen komünist tehlike karşısında duyarlı olan güçler mobilize edilerek sol dalganın dengelenmesine çalışıldı. Böylece Ecevit liderliğindeki sol hareketi dışlayan geniş tabanlı hükümet misyonu benzeşen yaklaşımlardan hareketle etkin politikalar üretmek değil, yükselen tehlikeli bir trendi durdurmaktı. Bunun için bugün sistem dışı ilan edilen RP'nin o dönemdeki kaynağı olan MSP'nin o günün en radikal kemalist partisi olan CGP ile aynı cephe koalisyonunda bulunması ne Avrupa ve Amerika için ne de sistemik güçlerin ülkedeki temsilcileri için yadırganacak bir durumdu. (...)
Türkiye'de bu ülkenin geleceği konusunda duyarlı olan herkes geçmişteki bu tecrübeden gerekli dersleri çıkarmak zorundadır, çünkü bugünkü iç ve dış konjüktür o günlerle ciddi benzerlikler arzetmektedir. İslami hareketler seksenli yularda altmışlı yıllardaki sosyalist trendin yükselmesine benzeyen bir ivme kazanmıştır. (...) Türkiye, Cezayir, Mısır, Pakistan gibi ülkelerdeki İslami yönelişin İslam dünyasında ciddi dalgalanmalar meydana getireceğini düşünen bu güçler, yetmişli yıllarda sosyalist hareketlenmelere karşı olduğu gibi bir karşı dalga oluşturmak istemekte ve bu yönde ortak kaygı taşıyan unsurları mobilize etmeye çalışmaktadırlar. Bunun için yetmişli yıllarda sistemik güçlerle birlikte Milliyetçi Cephe içinde bulunmasında mahzur görülmeyen RP'ni dışlayan bir laik cephe yaklaşımı hakim kılınmak istenmektedir. (...) Mesele gerçekten samimi bir laiklik meselesi olmuş olsa idi bunu uzun dönemde Türkiye içinde sivil bir tartışma alanında çözmek daha kolay olabilirdi. Ama meselenin sistemik güçlerin çıkarları ile ilgili olması durumu güçleştirmektedir. Sistemik güçlerin uluslararası tehdit tanımlaması etkisini sürdürdükçe bu çatışma psikolojisi tahrik edilmeye devam edilecektir.
Türkiye'ye ellili yılların sonuna Vatan Cephesi tartışmaları, yetmişli yılların sonuna Milliyetçi Cephe tartışmaları egemen oldu. Bu nedenle de altmışlı ve seksenli yıllara iç kutuplaşmalarla ve bu kutuplaşmaların yol açtığı askeri müdahelelerle girildi. Ülke içinde siyasi meşruiyyet anlayışım temelinden sarsan, ülke dışında da ciddi zaman kayıplarına yol açan askeri müdahelelerin gerek siyasi kültürümüz ve yapılarımız, gerekse uluslararası konumumuz üzerindeki etkileri hala sürüyor.
Bu nedenle Türkiye'de doksanlı yılların sonuna başka tür bir kutuplaşmayı doğuracak olan Laik Cephe söyleminin hakim olması ikibinli yıllara da ciddi kayıplarla girmemiz demek olacaktır. Bu noktada yetmişli yıllardaki yükselen sosyalist trendin aksine İslami yönelişin Türkiye'de sağlam bir sosyo-kültürel temele dayandığı da unutulmamalıdır. Köklü bir tarihi birikime sahip olan bu sosyo-kültürel temel sosyalist trendin durdurulmasının aksine yapısal cepheleşmelerle yok edilemeyeceği için böylesi kutuplaşmalar daha uzun dönemli ve daha yıkıcı çatışmaları beraberinde getirebilir.
Türkiye'nin bölgede ve uluslararası ilişkilerde yeterince cephesi bulunuyor. Kafkasya cephesi, Balkanlar cephesi, Orta Asya ve Avrupa cepheleri Türkiye'nin acil siyasi, ekonomik, kültürel ve diplomatik hamlelerine ihtiyaç hissederken iç siyasette kısa dönemli menfaatler için cepheler oluşturmaya çalışmak sıradan bir gaflet olma sınırının ötesine içmektedir."
Yorumlar
Sırala:
Canlı
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.