ABD"de yapılan bir araştırmaya göre...

"Amerika''da yapılan bir araştırmaya göre" diye söze başlasalar da gerçekte Amerika Birleşik Devletleri''nde ne olup bittiği onları fazla ilgilendirmez.

Hemen hepimiz söze şöyle başlayan bir konuşma dinlemiş ya da en azından okumuşuzdur: Amerika''da yapılan bir araştırmaya göre... Eğer bir konuşmacı sözüne bu şekilde başlamışsa ya da bilimsel bir makale bir veya birkaç yerde böylesi bir göndermede bulunuyorsa o çalışmanın bilimselliği ve konuşmacının sözlerinin ne denli derin hakikatler içerdiği artık kesinlik kazanmış demektir. Amerika''da yapılan bir araştırmaya gönderme yapılmış olması "bilim kilisesi"nin (Feyerabend''in kulakları çınlasın) tartışılmaz nasslarına sarıldığınız anlamına gelir. Artık o veriler tartışılır olmaktan çıkmıştır. Bize ise bu veriler ışığında kendimize çeki düzen vermek düşmektedir. Ya da hiçbir şey yapamasak bile halimizin Amerika karşısındaki perişanlığına değin bir yakınmada bulunabilir: sigaranızdan bir nefes daha çekip "Yapılacak daha çok iş var" diyebilirsiniz artık. O bir nefes çekimi sigaradan sonra artık her şey hallolmuş gibi gönül huzuruna kavuşabilir, hatta iç rahatlığı ile ülkenin hali üzerinde kafa patlatır, çene yorabilirsiniz.

Ama bu olağan tavırların dışında bir de elitlerimizin hali var ki o çok önemli. "Amerika''da yapılan bir araştırmaya göre" diye söze başlasalar da gerçekte Amerika Birleşik Devletleri''nde ne olup bittiği onları fazla ilgilendirmez. Siz, memleket meselelerine, memleketin kaderine dair yapılan her bilimsel ve yüksek seviyede konuşmanın bir veya birkaç yerinde "Amerika''da ya da Avrupa''da yapılan" kimi araştırmalara yapılan atıflardan bu zevatın aşırı derecede Amerikancı ya da Avrupa hayranı olduğunu düşünmeyin sakın. Haksızlık etmiş olursunuz.. Oysa durum tam tersidir. Ve bu zevat gerçekten Amerika''nın her dediğini yapacak kadar Batı hayranı tipler değildir! Sanıldığının aksine memleket meseleleri hakkında memleketin çözüm bekleyen sorunları hakkında hepimizden daha çok yerli (buna yerel desek iyi olacak laf aramızda) bir duruşa sahiptirler.

Bu iddiamızı ispatlamak için çok dolambaçlı sözlere, geçmişte sergilenen yüksek vatanperverlik örneklerine dair arşiv çalışmaları yapmaya gerek yok. Zira arşivlerimizin ve kütüphanelerimizin tozu sağlıklı birini bile kronik allerji başlangıcı için yeterlidir. Aynı konuşmada ya da bu göndermenin geçtiği akademik çalışmanın bir başka paragrafında, hatta bu ifadenin birkaç cümle ilersinde şöyle bir vatanperverane bir ifade ile karşılaşacaksınızdır:

Evet gerçekten, her bilimsel/politik açıklamanın arkasında böyle bir dipnot koyma gibi bilimsel alışkanlığa sahip tek ülke olacak kadar Türkiye''nin özel yeri var: Türkiye''nin kendine özgü şartları var. Bu o kadar kesin geçerlilik arz eden bir kuraldır ki; siyasetçilerden bilim adamlarına, askerden medyada at koşturan yüksek fikir sahibi kalem ve kamera erbabı bile bu bilimsel kurala uyarlar.

Ben de bu sarsılmaz bilimsel hakikati saklı tutarak Amerika''da yapılan bazı araştırmalardan bahsetmek istiyorum. Aslında benim bahsedeceğim bilimsel araştırma değil siyasi bir gözlem. Din ve devlet ayrımının çok güçlü olduğu Amerika''da, din ile devlet arasındaki duvarın taşları birer birer dökülmeye başlamış New York Times gazetesinin haberine göre. Bu gelişmenin son örnekleri de yaklaşmakta olan başkanlık seçimlerinde adayların seçim kampanyalarında gözlemleniyormuş. Örnek mi? Mesela başkanlık yarışının güçlü adaylarından George W. Bush (Methodist Kilisesi''ne bağlı) seçim kampanyasını kilisede başlatmış. Bir başka güçlü isim Al Gore (tıpkı Carter gibi Baptist Kilisesi''ne bağlı) ise en çok etkilendiği "siyaset düşünürünün" HZ. İsa olduğunu belirtmiş.

Buna benzer örnek bir başka örnek de İngiltere''nin sosyalist İşçi Partisi lideri Tony Blair''in de kendisini Başbakanlığa götürecek seçim kampanyasını Southwark Katedrali''nde başlattığını iyi hatırlıyorum. Sosyalizmle katedral/kilise ilişkisi elbette birden bire çıkmış değil İngiltere''de. 19. yüzyılın ikinci yarısından itibaren özellikle İskoçya''da başlayıp güneye doğru hızla yayılan sosyalist kilise okulları geleneğini bilmeyen Türk aydın-sosyalistleri için bu konu şaşırtıcı gelebilir. Hatta bu okulların 1950''li yıllara kadar etkinliğini sürdürdüğünü de bu arada ilave edersem kilise sosyalizm iktidar ilişkilerine Avrupalı bir katkı sağlamanın rahatlığını duyabilirim. Tabii İngiliz Muhafazakarları''nın din ilişkisini ayrıca anmaya gerek yok; zaten onlar kilisede yatıp kalkıyor neredeyse.

Ancak Amerika söz konusu olunca bu iki adayın da din devlet ayrımından yana güçlü bir geleneğin olduğu ABD''nin güney bölgelerinden çıkmış olması Amerikan toplumundaki değişimin de habercisi sayılıyor, yine Amerikalı siyasal gözlemcilere göre. Bu durum toplumdaki değişimin ne denli güçlü olduğunu, katı laik uygulamaların artık gevşemeye başladığı şeklinde yorumlanıyor. Toplumda bir paradigma dönüşümü (paradigm shift) yaşanıyormuş gözünden bir şey kaçmayan gözlemcilerin ifadesine göre.

Bu durumun en canlı örneği okullarda yaşanıyor. Özellikle 1980 yıllarının sonlarına kadar okullarda iyice artan laik uygulamalardan teker teker vazgeçmiş yüksek mahkeme. Daha bu yıl bazı eyaletlerde Darwinci öğretiden vazgeçildi, onun yerine İncil''e dayalı insanlığın oluşumu evren tasavvuru çocuklara öğretiliyor. Özellikle 1996 yılından itibaren dini okulların da devlet yardımı almaya başlaması ve buna şimdiki adayların destek veriyor olması din devlet ilişkilerinde yaşanan değişimin en belirgin özelliği olarak bakılıyor.

Tam da bizde, bu yıllardan itibaren din devlet ilişkisinin iyice gerilmeye başladığını, kimi okullarda okuyan talebelere zenci muamelesi yapıldığını, inancına göre örtünen vatandaşın bile kamu kurumlarından kovulduğu, resmi işlemlerini bile yapamaz hale geldiği döneme bakıp da Amerika ile Türkiye''yi karşılaştırmaya kalkmayın. Türkiye''nin kendine özgü şartları olduğunu referans alan bilimsel kuralı aklınızdan çıkarmayın.

Bir de bu dönemde Türkiye''nin Amerika ile tarihinin en sıcak ve yakın dönemini yaşadığını da.