Depremin sarsıcı metafiziği

Deprem her şeyi ve herkesi sarsar. Birkaç saniye süren sarsıntı bittiğinde geride bıraktığı fizik manzara metafizik bir ürpertiye dönüşür. Bu ürpertiyi ruhunun derinliklerinde hissetmeyen bir beşer düşünülemez. Onun şok etkisinin kapsamına giren kimsenin sarsıntıyı hissetmemesi mümkün değildir. Tüm felaketlerden farklı olarak, hemen hemen her kültür ve gelenekte manevi ihtar anlamını içeren bir sarsıntıdır deprem. Tanrı tanımaz kültürlerde bile deprem ilahi bir ahtar anlamına gelir.

Deprem, olanca çıplaklığıyla fiziki bir felaket anlamına gelse de onu da aşan boyutu ile metafizik bir ürpertiyi davet eder hep. Gizli ve açık işlediğimiz günahlarımızı hatırlarız. Tanrıtanımazları bile sarsan, sarmalayan bir metafizik ürpertiye, metafizik depreme dönüşür.

Acıyla yoğrulan kalplerimiz yumuşar.

Merhamet ve fedakarlık duygusu tüm bedenimizin üstüne çıkar; bencilliği, egoyu ayaklar altına alır.

Unutulan erdemleri hatırlar; bu ana kadar ihmal ettiğimiz, unuttuğumuz için kendi kendimize yakınırız. Deprem, bir erdem heykeli inşa eder nice heykelleri yerle bir ederken. Eğer değerlendirmesi bilinirse nice yıkıntılar arasından erdemin, faziletin, yücelmenin ve hatta arınmanın abideleri yükseltilebilir. Bu anlamda bir ahlak sınavıdır. Toplumsal ve bireysel ahlakımızın en katı gerçekler karşısında, geri dönüşümü olmayacak biçimde bir sınavdan geçirilmesidir. Depremin herşeyi yerle bir ettiği, her şeyi sarstığı anda duyulan pişmanlık ve kendimize karşı, ruhumuzun en gizli köşesinde verdiğimiz sözlerin tutulması anlamında da bir imtihan...

Her felaket karşısında insan, doğası gereği kimi yanlışlarını hatırlar, manevi bir rikkate bürünebilir. Yaralar sarıldığı an, bam telinin koptuğu yere tekrar geri döndüğümüzde nerede durduğumuzdur önemli olan. Bunun bir sınanmasıdır deprem.

Yıkıntılar sonrası sarındığımız o merhamet, şefkat, fedakarlık elbisesinin üstümüzde nasıl durduğunu gösteren bir aynaya dönüşür deprem. Yalan söylemeyen, aldatmayan bir ayna.

Acziyetimizi hatırlarız sonra. Gücün, teknolojinin, fiziğin hiçliğini idrak ederiz. Evet deprem bir idraktir. Acziyetin idraki. Putlaştırılan insan egosunun acziyetini hatırlatan bir gerilimdir.

Toplumsal ahlakın, kalabalıkların akıp gittiği mecranın sorgulandığı, iyinin ve kötünün ayırt edilmediği, uyarıldığı bir ihtardır depremle birlikte gelenler...

Nerede, nasıl, kiminle olduğumuz ve ne üzre olduğumuza bakmaksızın tümümüzün üstüne atılan bir örtü gibidir.

Tüm felaketler gibi deprem de verilen sözlerin ve pişmanlıklarda ne denli samimi olunduğunu gösteren bir deneme alanıdır.

Malzeme kaçıran müteahhitin içine girdiği pişmanlık duygusunun, kazanma ihtirası karşısında ne kadar dayanacağının...

Onu kontrol etmekle yükümlü mühendisin hak ve görev duygusuna ne kadar bağlı kalacağının...

Tüm bunların siyasal sorumluluğuna sahip devlet ve iktidarın siyasal çıkarlar karşısında toplumsal sorumluluk bilinciyle ne kadar süre hareket edebileceğinin... Çıkar ve ihtiras karşısında devlet yönetimine adalet ve rasyonalitenin egemen olup olmayacağının...

Ve birey ve toplum olarak gidişatımıza yönelik bir manevi ihtar olarak baktığımız felaket karşısında kendi kendimize verdiğimiz sözlere ve pişmanlıklara ne kadar sadık kalacağımızın sınavıdır deprem.