İran seçimlerinin gösterdiği

Bir bakıma sistem içi gibi görünen mücadele derin devletle, devleti dönüştürmeyi amaçlayan sivil güçler arasındaki bir rekabeti dönüştü.

Şubat ayının 18''inde İran''da genel seçimler yapılacak. Seçimlerden çıkacak sonuç İran rejiminin geleceğini önemli ölçüde etkileyecek gibi görünüyor. Çünkü 1997 yılında devlet başkanlığına seçilen Hatemi''yle birlikte İran''da başlayan sürecin devam edip etmeyeceği bu seçimlerin sonucuyla yakından alakalı görünüyor.

1979 yılında Humeyni''nin gerçekleştirdiği islam devrimi tüm dünyada büyük yankılar uyandırmıştı. Şahlık rejimini devirmekten öte bir anlam yüklenerek bir tür Batıya meydan okuma olarak algılanmış, Batının İslam''a karşı derinden derine beslediği korkuyla karışık nefret duygularının tekrar İran üzerinden su yüzüne çıkmasına neden olmuştu.

Ancak aradan geçen 21 yıllık süre İran''daki yönetimin batıya karşı medeniyet çerçevesinde alternatif bir siyasi, ekonomik model geliştirme potansiyelinden uzak olduğunu gösterdi. Şu anda yaşanan gelenekci (conservativist) ve yenilikci (liberal/reformist) ayrımın temelinde İran''daki rejimin hem pratik olarak, hem de teorik düzeyde kimi açmazları çözecek formüller geliştirememesinden kaynaklanmaktadır. Aslında İran örneğinde olduğu gibi; modernite karşısında hangi türden olursa olsun, dinin nasıl bir hayat kuracağı, hayatı nasıl örgütleyeceği ve modernite ile ne türden bir ilişkiye gireceği konusuna verilen cevaplarla alakalı bir sorun yaşanmaktadır. Bu, İslam dünyası kadar tüm dinlerin ortak sorunudur. Ancak batı eliyle gelen modernizme karşı direnebilen ve kendi varlık alanını ayakta tutmayı sürdüren tek din havzası da İslam coğrafyasıdır.

İran örneğinde yaşanan ve reformistlerle gelenekciler ayrımı şeklinde yansıyan çatışmanın temelinde bu sorun yatmaktadır. Bir yanda ekonomik olarak insanların hayatını iyileştiremeyen, diğer tarafta insanların iyiliği adına, bir takım ilkeleri korumak için yasakları sürdüren din adamları.

Hatemi ile Hameney geçen yıl Haziran ayında yaşanan öğrenci olaylarındaki gerginlikten sonra şöyle bir dengede birleşmişlerdi. Rejimin içeride ayakta kalmasını sağlayacak uygulamalarla dini lider Hameney ilgilenirken, ekonomik alanda yabancı sermayenin ülkeye çekilmesi ve dış politikada açılma programını Hatemi yürütecekti. Bu şekilde kurulan ülkenin istikrarı adına varılan uzlaşma uzun sürmedi. Hamaney ABD ile yakınlaşmaya karşı açık tavır almaya başladı. Hatemi ekonomik reformlarda daha cesur adımlar atmak için tribünlere oynamaya başladı. Öte taraftan rejimini sahibi görünen mollalar ise özellikle Amerika ile kurulacak yakınlaşmadan tedirgin olurken, yabancı sermaye ile birlikte gelecek yabancı etkinin, özellikle kültürel etkinin sistemi tehlikeye atacağı endişesiyle gidişattan rahatsız olmaya başladılar.

Bir bakıma sistem içi gibi görünen mücadele derin devletle, devleti dönüştürmeyi amaçlayan sivil güçler arasındaki bir rekabeti dönüştü.

Şu anda devleti elinde tutan kesimler kendilerini destekleyen tabanın gittikce aşındığını hissediyorlar. Buna karşın daha çok "özgürlük", daha çok ekonomik refah vaadinde bulunan Hatemi''nin populeritesi daha da artmaktadır. 65 milyonluk İran nufusunun yüzde 65''i 25 yaşın altında gençlerden oluşuyor. Bu durum, petrole bağımlı İran ekonomisinin bir türlü canlandırılamayan performansı hoşnutsuz genç kitleleri yeni arayışlara itmektedir.

Seçimlere aday olarak katılmak isteyen reformcu olarak bilinen adayların büyük kısmı elenmiş olmasına rağmen, büyük bir sürpriz olmazsa, Hatemi çizgisinin seçimleri kazanacağı tahmin ediliyor. Bu durumda seçimlerden sonra Hatemi''nin sistem içinde ağırlığı ve derin devlet nezdinde meşruiyeti daha da artacak demektir.

Seçim sonuçları, Hatemi''nin temsil ettiği çizginin, devrimin (bir şekilde) yenilenmesine ve (devrim içinde) hayatiyetini sürdürmesine imkan verecek sistem içi bir mücadele olarak kalıp kalmayacağını belirleyecek. Farklı beklentileri kendi içinde çözme umudunun bitmesi ise sistem dışında mücadele arayışının başlaması anlamına gelmektedir.