Cumhurbaşkanı ECO Zirvesi"ne niçin katılmadı, bilen var mı?

Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer''in Ekonomik İşbirliği Teşkilatı (ECO/EKİT)''nın altıncı zirve toplantısına katılmaması hiç kimse tarafından doğru bir davranış olarak değerlendirilmedi. Zirveye katılmama gerekçesi olarak resmi olarak açıklanan yeni seçilmiş olmak ve işlerin yoğunluğu gibi gerekçe ise kimseyi inandırmadı, tatmin etmedi.

Sayın Cumhurbaşkanı''nın EKİT Zirvesi''ne katılmamasıyla gerçekten Türkiye''nin kazandığı bir şey var mı? Bununla ne anlatılmak istenmiştir? Herhalde Avrupa Birliği sürecindeki Türkiye''nin bölgesel bütünleşme çabalarına fazla önem vermediği, yüzünü etrafındaki komşulara değil tamamen Batı''ya döndüğünü ispatlamak istemiştir.

Ama unutmamak gerekiyor ki AB sürecindeki Türkiye için bölgesel bir güç olmak, bölge devletleriyle her düzeyde ilişkileri geliştirmiş olmak önemli bir avantaj olacaktır. AB için bölgesinden giderek soyutlanan, yalnızlaşan ve ilişkileri sorunlu hale gelen bir Türkiye''nin Batıda da bir şansı yoktur.

Türkiye''nin bölgesel kuruluşlarla ilişkileri hep sorunlu

İlginçtir Türkiye''nin bulunduğu bölgesindeki komşularıyla ilişkileri devamlı sorunlu bir seyir izlemiştir. Zaman zaman düzelme istidadı gösteren ilişkiler ne hikmetse bir türlü istikrar kazanamıyor. Aslında bölgedeki bütün oluşumlara şu veya bu düzeyde ilgi gösteriyor, bütünüyle işbirliği çabalarının dışında kalmak istemiyor, ama bu işbirliği imkanlarından azami düzeyde faydalanmanın yollarını aramıyor.

İkinci Dünya Savaşı sonrasında başlayan uluslararası bölgesel işbirliğine yönelik oluşumlardan Bağdat Paktı''na, CENTO''ya, RCD''ye, İslam Konferansı Teşkilatı''na, EKİT''e, Karadeniz Ekonomik İşbirliği Bölgesi''ne ve diğerlerine ya kurucu veya daha sonra üye olan Türkiye bunlardan hiçbirinde ilişkilerini istenen düzeye getirmiş değil. Doksanların başında merhum Turgut Özal''ın çabalarıyla örgütlenmiş olan Karadeniz Ekonomik İşbirliği Bölgesi (KEİB) projesinden herhangi bir ses duyuyor musunuz? O meşhur İstanbul''daki kuruluş zirvesini bir hatırlayalım! Karadeniz''in etrafını çevreleyen coğrafyada bulunan devletlerin liderleri İstanbul Çırağan Sarayı''nda biraraya gelmiş Boğaz''ın mavi sularına bakarak poz vermişlerdi. İddialı nutuklar atılmıştı. Türkiye''den antlaşmayı kimin imzalayacağı sorun olmuştu. Merhum Özal kendisi imzalamak istiyor, Başbakan Demirel ise ona bırakmıyordu. Sonunda Özal zirveye katılmaktan vazgeçiyordu.

Anlı şanlı nutuklarla ve büyük umutlarla açılan KEİB şimdi ne durumda? Ne soran var, ne de üzerinde düşünen. Kendi haline terkedilmiş bir bölgesel kuruluş görüntüsü veriyor.

Peki şu meşhur İslam Konferansı Teşkilatı''ndaki konumumuz. Güya "genel sekreterlik" için kulis yapıyoruz. Bu kuruluşla da ilişkilerimiz inişli çıkışlı bir görüntü veriyor. Başta son derece ilgisiz bir konumdaydık, yetmişli yılların ortasında ilişkilerimiz yakınlaştı ve seksenlerde ciddi bir gelişme gösterdi. Doksanlarda ise maalesef giderek gerilemeye başladı.

İKT ile ilişkilerin sorunlu olmasında elbette sadece Türkiye''nin irade noksanlığı yatıyor değil. Toptan İslam dünyasında ortaya çıkan sorunlar, sıkıntılar ve belirsizlikler de bunda önemli rol oynamaktadır. Ama Türkiye hâlâ üzerine düşen sorumluluğu yerine getirebilmiş değil. Mesela 1976''da tam üyelik için müracaat eden ve Yedinci İslam Dışişleri Bakanları Konferansı tarafından büyük bir coşku ile kabul edilen tam üyelik müracaatının gereğini Türkiye hâlâ yerine getirmiş değil. İKT''nin kuruluş sözleşmesini (charter) TBMM''ye getirerek kabul etmiş, onaylamış değil. Aradan şu kadar sene geçmiş ama Türkiye bu durumda İKT''nin tam üyesi mi, değil mi belirsiz. Tam üyelik müracaatını İKT kabul etmiş ama TBMM onaylamış değil. Hem tam üyelik müracaatında bulunuyor, hem de meclise getirip onaylamıyor anlaşılır gibi değil, ama işte durum bu!

AB her şeye yeter mi?

AB ile tam üyelik sürecine girilmesi elbette ki üçüncü devletlerle ilişkileri de etkileyen bir gelişmedir. Tabii olarak AB''nin ortak güvenlik ve dış politika politikalarına uyum göstermek zorundadır. Üçüncü devletlerle ilişkilerini tek başına kendisi değil birliğin temel normları ve politikaları çerçevesinde oluşturacak. En azından Brüksel''in politikalarına uymak zorunda kalacak. Henüz tam üye değilsek bile Gümrük Birliği''ni gerçekleştirmiş durumdayız. AB dışındaki devletlere karşı ortak gümrük ve tarife politikalarına uymak zorundayız. Bu sebeple EKİT''in temel hedefleri arasında bulunan üye ülkeler arasında ekonomik işbirliğinin ve ticaretin geliştirilmesi, gümrük indirimlere gidilmesi, ortak yatırımların gerçekleştirilmesi Gümrük Birliği hedefleri ve sorumluluklarıyla çatışıyor olabilir.

Ama yine de Türkiye bölgesel bir güç olma iddiasındaysa bölge devletleriyle ilişkilerini güçlendirmek, geliştirmek ve işbirliğini arttırmak mecburiyetindedir. Bölgede güçlü bir konuma gelemeyen bir Türkiye''nin AB ile ilişkilerinde başarı şansının az olduğunu bilmek zor değil.

Sayın Sezer Tahran Zirvesi''ne katılmamakla rasyonel bir karar verdiğinden emin mi, acaba?