Depremin en büyük kaybedeni

Eskiden savaşlarda herşeyle beraber tarihî büyük kütüphanelerin de yıkıldığını, harab olduğunu tarih kitaplarından okuyoruz. Bir kıvılcım olarak başlayan eski İstanbul yangınları, şehrin her tarafına yayılırken kitaplarevini (kütüphane) dışarıda tutmuyor, aksine kitapları da içine alarak daha bir yalımlı yanıyordu.

Kim bilir nice bin cilt yazma, matbu kitap bu yangınlarda, savaşlarda yok olup gitmiş, içindeki göz ve zihin nûru onca bilgiler, düşünceler gökyüzünün mutena bir yerinde toplanmıştır. Günün birinde belki toptan yere inecektir. Belki de şimdiye kadar peyderpey inmiştir.

Bizim kültürümüzün sözlü kültür olduğu söylenir ve doğrudur. Sözlü kültür kazanımlarımız kuşaktan kuşağa kendine özgü yolla günümüze kadar gelmiştir. Yazıya geçmiş, kayıtlarda yer almış kültür birikimimiz, sözlü kültür birikimimizin kaçta kaçıdır Allah bilir.

Sözü, fizik hocası şair Yılmaz Güney''in son depremde yer ile yeksan olan kütüphanesine getirmek istiyorum. Artık kayıtlara yangınlarla, savaşlarla yok olan kütüphanelerin arasına depremlerle yıkılan, toprak olan kütüphaneler de geçecektir. İşte Yılmaz Güney''in kırk yıllık birikimi olan kütüphanesi de bunlardan biridir ve unutulmayacaktır.

Arkadaş çevresinde ofis, büro, çöplük, küllük... olarak adlandırılan kütüphane bir apartman katının altında asma bir katta bulunmakta idi. Asma katın altı ev sahibinin garajı olarak fonksiyon ifa ederdi. Ev sahibinin kira almhadığı bu kütüphane günün her saatinde ziyaretçilerine açıktı. Çay her zaman demli olarak ocakta bulunur, ocağın altı hiç sönmezdi. Gelen ziyaretçiler meyvesini birlikte getirir, yiyecek kimseleri ofiste mutlaka bulurdu. Oraya her gelen kendini bir bakıma sorumlu ve görevli sayardı.

Bu mekân sadece kütüphane vazifesi görmez, sohbetlerin koyulaştığı, alışverişlerin yapıldığı bir mekân da olurdu. Mesela Tosya''dan getirilen tereyağlar, Edremit''e sipariş edilen kaliteli zeytinler burada tevzi edilirdi. Bunlara pirinçleri, zeytinyağlarını vs''yi de ilave edebiliriz.

Kütüphanenin ziyaretçileri genellikle akademisyen, öğretmen ve öğrencilerden meydana gelirdi. Başka meslekten olup da oraya gelenler en az akademisyen ve öğretmenler kadar işin içinde olan, kültür ve edebiyattan anlayan kimseler olurdu. Oraya gelenler sahip oldukları titri kapının önüne bırakıp içeri girerlerdi. Hiyerarşi yoktu. Bir profesörün bir öğrenciye çay doldurması garip karşılanmazdı. Bir doçent kalkıp meyve ve çerez almaya gidebilirdi.

Fizik hocası Yılmaz Güney''in kütüphanesinde kendi mesleği ile ilgili kitaplar yok denecek kadar azdır. Çünkü kendi alanı ile ilgili teknik kitapları yine bir kütüphaneyi andıran okulundaki odasında bulundururdu. Bir bahçıvan ağaçlarını nasıl özenle korursa, bir kuyumcu elindeki malzemeyi nasıl titizlikle işlerse, Yılmaz Güney de kitaplarını öyle korur, özen gösterirdi. Bu yönüyle İstanbul''un Ahmet Kot''unu andırır. Organizatörlüğü, yardımcı olması, insanlara ilgisini esirgememesi bakımından da geçmişin Rahmi Eray''ını, Fethi Gemuhluoğlu''nu çağrıştırır. Yılmaz Güney''i yakından tanıyanlar hasbî yanını mutlaka keşfetmişlerdir. O, yanından eksik etmediği çakı ile sağda solda bulduğu kutu olacak kartonları keser, ölçüp biçerek, yapıştırarak inanılmaz şeyler ortaya çıkarırdı. Yıllarca birikmiş dergileri, ansiklopedileri, kitapları bu kutulara özenle yerleştirirdi. Eksikleri mutlaka bir tarafa not ederdi. Ve o eksiklerini tamamlamak için de İstanbul''un kitap pazarlarını hiç kaçırmazdı. İstanbul kütüphanelerinde bulunamayan ayrıntılar onda vardı. Behçet Necatigil üzerine doktora yapan Yılmaz Taşçıoğlu, tezinin önsözünde Yılmaz Güney''e teşekkür etmezse nankörlük etmiş olur. 1950''li, 60''lı yıllarda yayınlanıp da her yerde bulunmayan bir takım dergi nüshalarını o bir yerlerden bulurdu.

Adapazarı''ndaki Necip Fazıl Klübü Yılmaz Güney''in eseridir. Üstadın tüm yayınlarını toplayıp bir araya getirmeye çalışmıştır. Külliyatı tamamlamak için hiçbir masraftan kaçınmamıştır. Maaşından kat kat fazla bir miktar para ile Büyük Doğu''nun tüm nüshalarını alıp muradına erecekti ki karşıdaki kişi sonra bu alış-verişten vazgeçti. Ve bu arzusunu yerine getiremedi.

Aldığımız duyumlara göre Kitabevi''nin sahibi Mehmet Varış, Yılmaz Güney''in kütüphanesinin yeniden oluşturulması için her türlü fedakârlığa katlanacakmış. Bugünkü yayınları aldık, tamam! Ya 30''lu, 40''lı yıllarda basılıp da bugün mevcudu olmayan kitapları nereden bulacağız? Mesela 40''lı yıllarda ilk baskısı yapılan Samiha Ayverdi''nin Yusufçuk romanı bugün kaç kütüphanede var?