Sıcak çatışma ve küresel ekonomiye yansımaları

Geçtiğimiz Perşembe sabahı itibariyle korkulan oldu ve Rusya-Ukrayna geriliminde sıcak çatışma başladı. Konunun uluslararası ilişkiler ve güvenlik boyutu elbette ana gündem maddeleri haline geldi ancak uzun vadeli etkileri açısından ekonomi güvenliğine ilişkin konuların da bugünden konuşuluyor olmasında fayda var.

Yaygın kanaat ekonominin rakamlardan ibaret olduğu yönündedir. Bu algının oluşmasında ekonomi kanallarında konuşulanların ve konuların ele alınış biçiminin de etkisi büyük. Oysa zannedilenin aksine ekonomi sadece rakamlardan ibaret değildir. Ekonomiye yön veren ekonomik aktörlerin algıları ve beklentileridir. Çoğu zaman da bu algıları ve beklentileri oluşturan faktörlerin ekonomi ile doğrudan bağlantılı olmadığını görürüz. Ancak bu faktörler sonuçları itibariyle ekonomiye etki edecek şekilde karşımıza çıktığı için bunları “ekonomiye etki eden ekonomi dışı faktörler” şeklinde tanımlarız. Örneğin normal koşullarda petrol fiyatları arz-talep miktarına göre oluşur. Ancak bazı durumlarda devreye risk fiyatlaması girer ve sadece arz-talep dengesi ile izah edilemeyecek fiyat hareketleri oluşur. Tıpkı 21 Şubat akşamında olduğu gibi.

21 Şubat akşamı önce Rusya’nın Donetsk ve Luhansk’ı tanıması kararına ilişkin haberin yayılması ve ardından Putin’in sert bir ulusa sesleniş konuşması yaparak verdiği mesajlar petrol fiyatlarını artırmaya başladı. Son olarak Perşembe sabahı başlayan sıcak çatışma ile petrol fiyatları 8 yıl aradan sonra yeniden varil başına 100 doların üzerine çıktı. Böylelikle toplam artış kısa sürede %15’lere yaklaştı. Benzeri şekilde Avrupa’da doğalgaz fiyatlarının gün içinde %30’dan fazla arttığını gördük.

Rusya ile Ukrayna arasındaki gerilimin sıcak çatışmaya dönüşmesinin ardından yakından takip ettiğimiz bir diğer rakam da buğday fiyatları oldu. Zira hem Rusya hem de Ukrayna küresel olarak önemli birer buğday üreticileri ve oluşturdukları arz miktarı küresel fiyatları belirleme noktasında oldukça önemli. Biz zaten Rusya-Ukrayna gerilimi öncesinde de pandemi dönemine has koşullar sebebi ile artan gıda fiyatları içinde buğday fiyatlarını yakından takip ediyorduk. Şimdi sıcak çatışma ile beraber fiyatlar 9,34 dolarla Ağustos 2012’den bu yana en yüksek seviyeyi gördü. Çatışmanın başladığı Perşembe günü %6’ya yakın yükselen buğday fiyatları hafta başından bu yana %16 civarında arttı.

Yaşanan gelişmelerin doğrudan etki ettiği ve dünyayı yakından ilgilendiren bir diğer ürün de gübre. Zira gübre fiyatları ile doğalgaz fiyatları arasında önemli bir bağlantı var. Çünkü hammaddesi doğalgaz olan amonyak, büyük oranda gübre üretiminde kullanılıyor. Amonyak üretim tesisleri doğalgazı hem hammadde olarak hem de üretimde enerji olarak tükettikleri için gübre fiyatları da bununla bağlantılı olarak doğalgaz fiyat artışlarından doğrudan etkileniyor. Gübrenin gıda üretimi için ne denli önemli bir ürün olduğunu göz önüne alırsak önümüzdeki dönemde gıda fiyatlarında yukarı yönlü hareketin devam edeceğini öngörebiliriz.

KÜRESEL ENFLASYON MESELESİ

Sürekli okuyucularımın hatırlayacağı üzere küresel enflasyon konusunda uzun süreden bu yana pek çok analiz kaleme aldım. Bu analizlerin ortak noktası da genellikle artan enerji ve gıda fiyatları oldu. Gerçekten de pandeminin başından bu yana artan gıda fiyatları ile ekonomilerin açılması ile artışa geçen enerji emtialarının fiyatları tüm dünya ekonomilerinde enflasyonu tetikleyen ana unsurlar oldu. Küresel enflasyonun geldiği noktada para politikalarını değiştirmeye başlayan merkez bankaları bu kez sıcak çatışmanın ekonomiye etki eden ekonomi dışı faktörleri ile karşı karşıya kaldı. Görünen o ki önümüzdeki dönemde gıda ve enerji fiyatları artmaya devam edecek ve bu artışlar pek çok kanaldan enflasyonu yukarı itmeye devam edecek.