Sanayisizleşme masalı: Elektrik tüketimi Türkiye’nin gerçek hikayesini anlatıyor

Sosyal medyada muhalefetin ve muhalif yazarların sıkça dile getirdiği “Türkiye sanayisizleşiyor” iddiası, verilerle desteklenmeyen bir kanaatten ibarettir. Türkiye, son on yılda 15 Temmuz darbe girişimi, küresel salgın, Rusya-Ukrayna savaşı ve Avrupa’daki ekonomik yavaşlamaya rağmen — ki Avrupa Türkiye’nin en büyük ihracat pazarıdır — sanayi üretiminde hız kesmemiş, aksine istikrarlı biçimde büyümüştür. Bu gerçeğin en sağlam ispatı, elektrik tüketimi verileridir; çünkü sanayi üretiminin en doğrudan ve güvenilir göstergesi, kullanılan enerjidir.

2015’te 263 TWh olan toplam elektrik tüketimi, 2024’te 353,6 TWh’ye yükselmiştir. Sanayi sektörü bu toplamın her yıl yaklaşık %41–45’ini oluşturmuş, yani payını korumuştur. Toplam tüketim artarken sanayi payının sabit kalması, sanayi hacminin reel olarak gerilediği değil, en az aynı oranda büyüdüğü anlamına gelir. Üstelik 2021 ve 2022 yıllarına ait TEİAŞ verileri, sanayi tüketiminin sırasıyla 111,5 TWh ve 108,3 TWh civarında seyrettiğini göstermektedir. Pandemi ve enerji fiyat şoklarının yaşandığı bu dönemde dahi üretim seviyesi güçlü kalmıştır.

Aşağıdaki grafikte sanayi hattının toplam tüketim eğrisiyle birlikte yükseldiği açıkça görülmektedir:

Bu veriler, Türkiye’nin üretim kapasitesinin azalmadığını; tersine, enerji verimliliği sayesinde daha yüksek çıktı ürettiğini gösterir. Sanayi tesisleri artık aynı miktarda elektriği daha rasyonel, dijital kontrollü ve verimli biçimde kullanmaktadır. Yani elektrik tüketimi sabit kalsa dahi, üretim miktarı artmaktadır. Bu, klasik büyüme göstergeleriyle değil, enerji–verimlilik dengesiyle okunması gereken yapısal bir dönüşümdür.

TÜİK’in sanayi üretim endeksi, 2015’e göre yaklaşık %57 artmıştır. İhracat 143 milyar dolar seviyesinden 255 milyar dolar düzeyine çıkmıştır ve bunun %90’ı sanayi ürünlerinden oluşmaktadır. Organize Sanayi Bölgelerindeki (OSB) enerji çekişi de bu eğilimi desteklemektedir. Kısacası, Türkiye sanayisizleşmemekte; üretim yapısını teknoloji ve verimlilik ekseninde yeniden biçimlendirmektedir.

Sonuç olarak, Türkiye’nin sanayi üretim pozisyonunda temelden değişen şey, üretimin ölçeği değil, niteliğidir. Emek yoğun sektörler, kişi başına gelir ve ihracat deseni açısından rekabet gücünü yitirirken; Türkiye’nin üretim kompozisyonu giderek orta ve yüksek teknoloji eksenine kaymaktadır. Bugün sanayide yaşanan dönüşüm, niceliksel bir küçülme değil, kalitatif bir yükseliştir.