Laiklik neden uygulanamaz bir ilkedir?

Devlet ve Din. Antik çağlardan bu yana insanlığın kafasını en çok meşgul etmiş iki kavram. O zamandan beridir, felsefeciler ne kadar dini ve devleti ayrı tasnifler içinde almaya çalışsalar, birini siyaset felsefesi, diğerini metafizik öğretisi içinde tanımlamaya gayret etseler de, din ve devlet asırlar boyunca ayrılmaz bir bütünün parçası olagelmiş. En pagan inanışlar bile, dini tanrılarla insanlar arasındaki temel kulluk ilkesinden ötelere, içinde devlet idaresinin de yer aldığı bir toplum modeline taşımış ve idarecileri tanrıların kutsal temsilcisi addetmiş. Devleti elinde tutan elitler de, her zaman dini bir kisve altında meşruiyet aramışlar ve avam ile aralarındaki yönetici kudreti böyle bir kutsallık sayesinde temin etmiş. Asırlar boyunca din sadece toplumun harcı ve motive edici kaynağı olmakla kalmamış, aynı zamanda idari rejimlerin de koruyucu zırhını oluşturmuş.

Avrupa''nın ortaçağ sonlarında yaşadığı siyasi karmaşa dinde reform çabalarıyla birleşince doğan ve Aydınlanma ile felsefi temelleri atılan laiklik, tarih boyunca iyi veya kötü bir arada yaşamış olan bu ikiliyi tamamen tefrik etmek ve siyaset kurumuna dinden bağımsız bir meşruiyet kazandırmak için tesis edilmiş, modern çağın yüzyılların karmaşasına ideal çözümü olarak görülmüştü. Devlet meşruiyetini Tanrıdan değil, milletin de facto olurundan alacaktır artık. Bir kurum olarak din, bundan böyle idari işlere yanaştırılmayacaktır. Devletin de dine karışmaması ilkesine, çok daha sonraları ihtiyaç duyulur.

Laikliğin bu tarihi tanımında şüphesiz ki, din bir kurum olarak ele alınmakta. Bu bağlamda dini, belli bazı inanışlar etrafında belli ölçülerde örgütlenmiş olan bir toplumsal gruplaşma olarak tanımlayabiliriz. Ancak bu tanımı çok basit bir düzlemde esnetirsek ve dini inanışlar yerine örneğin daha dar kapsamlı iktisadi veya daha geniş bir anlamda sosyal inanışları koyarsak, ortaya çıkan gruplaşma bugünkü demokrasilerde bildiğimiz anlamdaki çıkar gruplarına ulaşmış oluyoruz. Bu tür çıkar grupları, işçi örgütleri gibi dar kapsamlı olabildikleri gibi, sosyalist veya liberal görüşlü partiler gibi toptancı bir yaklaşımı benimseyen örgütlenmeleri de kapsayabilir. Netice itibariyle, liberalizm de, sosyalizm de herhangi bir din gibi, belli bir dünya görüşü etrafında birleşmiş insanlarca temsil edilmektedir ve bu akımların temsilcilerin devlete bakışları, dini grupların bakışından fazlaca bir farkı yoktur ve hepsinin temelinde ispatlanması imkansız olan bazı inanışlar yatmaktadır.

Bugünkü laiklik anlayışının, temel olarak sadece dini içerikli toptan örgütlenmeleri devletten uzak tutmaya özen göstermesi, bu bakımdan laikliğin mutlak anlamıyla çelişmektedir. Devlet sonuç itibariyle belli bir örgütlenme tarzını, belli bir idari mekanizmayı ve belli bir doğrular manzumesini benimsemektedir. Bunu da en iyi ihtimalle, içinde Tanrı isminin geçmediği belli bir dünya görüşüne sadık kalarak yapmaktadır. Haliyle çağımızın laik devleti de tüm inanışlara aynı kayıtsızlıkla yaklaşmamaktadır. Bu sebeple en "laik" ülkelerde dahi, "din" devlete, devlet de "dine" karışmaktadır.

Devlet, ülke kaynaklarına müdahale edebilen ve bunları yönlendirebilen bir güç odağı olarak kaldığı sürece, gerçek anlamda "laik" olamayacak ve türlü "dinlerin" etkisi altında kalacaktır. Laiklik, bugünkü şekliyle devletlerin olduğu bir dünyada uygulanamaz bir ölçüdür. Haliyle laiklikte ısrar etmek, sadece belli bazı zümrelerin işbaşında kalmaları ve belli bazılarınsa yönetimden uzak tutulmaları anlamına gelecektir.

Modern çağın çıkmazı din değil, devlettir. Devlet yeniden tanımlanmadan bugün yaşadığımız meselelerin altından kalkabilmemiz mümkün gözükmemektedir.