Petrol fiyatları bizim seçimlerden sonra düşer mi?

Yaz başında petrol fiyatları 110 dolar seviyesindeydi ve 14 Ekim Salı günü son üç yılda görülen en büyük düşüş yaşandı. Şu sıralar ise 35$ gibi aklın sınırlarını zorlayan müstakbel fiyat seviyelerinden bahsediliyor. Gerçekten garip...

Ekonomistler ve enerji uzmanları, piyasalarla beraber politikaları da savuran “çöküşü” iktisadın temel kabullerine yaslanarak, “doğal seyrinde” diye açıklasalar da, ‘çıplak gerçek’ bu değil.

Şöyle diyorlar; Bir sebep, petrol üretim miktarlarında son zamanlarda görülen yüksek artış ve biriken stoklar. Bir başka neden, dünya ekonomisinde beklenen düşük büyüme. Yani ekonomi daralıyor ve enerjiye talebi baskılıyor. Artı, yeni teknolojilerin insanlığa sunduğu kaya gazı/petrol üretimi.

ABD’nin bu yeni enerji üretim biçiminin dünya dengelerine potansiyel etkilerini ilk yazanlardan biriyim. Ancak klişeleri kırmak lazım; petrol fiyatlarının düşmesinde bir faktör de ABD ve Arabistan’ın üretimlerini kısmaması. “Beraber mi, birbirlerine karşı mı?..” (Suud monarşisinin kaya enerjisine bakışı ile yüksek üretimi arasında bir ilişki var mı? Herhalde üzerinde düşünmeye değer ve soruyu tekrarlamış oluyorum!)

Rusya kaynaklı ilginç bir-iki alıntı yapalım; “Petrol fiyatlarının mevcut dinamiği ve doğalgaz fiyatlarında yaşanacak olası indirimin konuşulduğu bir konjonktürde, Avrupa’da yürütülen kaya gazı çıkartma faaliyetleri yüksek maliyet barındırıyor. Kaya gazı çıkarmada iyimser havanın yakalanması zor. Polonya’daki çalışmalarını verimli olmadığı gerekçesi ile durduran transatlantik şirketlerin sonuncusu Exxon Mobil oldu.” (19/11, Rusya’nın Sesi.)

Daha manidar bir başkası: “Rosneft Başkanı İgor Seçin: Suudi Arabistan petrol piyasasında Rusya’ya zarar verebilecek hiçbir adım atmıyor, Rusya’ya karşı oynamıyor. Kriz, pazarda yeni bir dağılım yaşanmasına yol açacak.” (27/11, Rusya’nın Sesi.)

Perşembe günü dünyanın gözü düşük petrol fiyatlarını görüşecek ‘Petrol İhraç Eden Ülkeler (OPEC)’toplantısındaydı. Çıkan sonuç kimseyi şaşırtmadı ve 12 petrol ülkesi, “aynen devam, üretimi kısmıyoruz” kararı verdi. Açıklama duyulur duyulmaz petrol fiyatları daha da düşmeye başladı ve bu satırlar yazılırken 70$ sınırını zorluyordu.

Uzman analizlerini eksiksiz doğru kabul edelim ama OPEC, “üretimi azaltıyoruz” deseydi? Fiyatlar yükselecek miydi yükselmeyecek miydi? “Arz” azalması elbette önemli ama kaya gazı ve petrolü, yığılmış stoklar, Çin’den Avrupa’ya kadar küresel ekonomik durgunluk ve azalan “talep” ortadan kalkmış mı olacaktı?

Petrol aynı zamanda hayli spekülatif bir ürün ve dünyanın bir yeri hapşırdığında yatağa düşme alışkanlığı var. Ukrayna bir tarafa, petrol bölgelerinin tam üstünde ve birden çok ülkede savaş yaşanıyor. Terör var. Ayrıca ilgili tüm coğrafi alanlar dalgalanıyor. Bir başka enerji miğferi Hazar’ı çemberleyen geniş alan da siyasi streslerden muaf değil. Yani, yüksek jeo-politik risk dünyanın paçalarından akarken, petrol fiyatları düşüyor öyle mi?

Ekonomik saikler tamamen doğru olsa bile “şüphe” için haddinden fazla bilgi var ortada ve bunu görmezden gelmek mümkün değil.

Cümleyi şöyle kurmak zorundayız; “Jeo-politik riskleri yönlendirmek ve/veya rehabilite etmek için de petrol fiyatları düşüyor, enerji denklemleriyle oynanıyor...”

Enerji bağımlılığı yüksek olan-yılda yaklaşık 60 milyar dolar-Ankara için petrol ve gaz fiyatlarının düşmesi elbette mutluluk verici. Türkiye ekonomisine dışarıdan, özellikle kredi derecelendirme kuruluşları ve yerli muhalifler cephesinden istismar boyutunda getirilen eleştirilerden birincisi cari açık/denge kalemi.

2015 yılı Haziran ayında yapılacak genel seçimler öncesi pozitif sonuçlarının da görüleceği biçimde petrol fiyatlarının dramatik düşüşü, işte bu “açığın” yamanmasına katkıda bulunacak. Başbakan Yardımcısı Ali Babacan’ın, “yüzde 9 enflasyon hayra alamet değil” uyarısına da az-çok merhem olabilecek.

Görüldüğü gibi petrol fiyatlarındaki gerile(t)menin sadece Avrupa ekonomisi-Ukrayna üzerinden Rusya, nükleer-IŞİD-Irak-Suriye üzerinden İran ile hesaplaşmada faydası yok. Bizim gibi bazı ülkeler de gözetilerek zamanlama kurulmuş hissine siz de kapılmıyor musunuz?..

Petrol fiyatlarının kısa veya orta vadeli geleceğini öngörmek enerji piyasalarının en büyük hayali olsa gerek. Böyle bir bilginin kıymeti nasıl ölçülebilir ki?

Basit matematik gerektiren bir bilgi, Suudi Arabistan’ın petrolün yükseleceğinden haberli olduğunu duyurduğu gibi buna önlem olarak ne yaptığını anlatıyor; “S. Arabistan petrol varil fiyatını dengelemek için üretimi düşürmek yerine eylül ayında daha fazla petrol ihraç etti. Aynı zamanda OPEC toplantısını da kasım ayı sonlarına erteletti. Riyad bütçesini 99 dolarlık petrol fiyatıyla dengeleyebiliyor. Ancak son aylarda 450 milyar dolar stokladığı için düşük fiyatlardan etkilenmiyor.” (‘Oil, Power and Conspiracy’, 21/10, Deutsche Welle.)

Bütçe ihtiyacı ile stok paranın ne zaman biteceğini hesaplamak zor gelirse, tam tarih veren biri de var... Putin: “Petrol fiyatları bir yıl sonra yükselmeye başlayacak.”

Dünya ekonomik dengelerinin istikrarı bir daha yakalamış Ankara’ya, ‘petrol daha düşmesin’ dedirtebileceği bir tarih olabilir bu!