Surre-i Humayun
Resul TosunYeni Şafak Gazete Yazarı
00:00, 23/04/2008, Çarşamba • Yeni Şafak Haber Merkezi
Medyada haberlerini, İstanbul''da yaşıyorsanız büyük büyük ilanlarını görmüşsünüzdür. Surre-i Humayun Sergisi. Yani Surre Alayı Sergisi.
Surre Alayı cihan devleti Osmanlı''nın en önemli protokol merasimlerinden biri. Surre''nin kelime anlamı kese ve cüzdan demektir. Surre-i Humayun ise hac zamanı devlet tarafından Harameyn''e (Mekke ve Medine) gönderilen paralar ve hediyeler demektir. Hediye gönderilen yer İslam''ın en kutsal iki şehri olduğu için Osmanlı fevkalade önem verir ve yıl boyunca herkes bu törene özenle hazırlanırdı. Osmanlı bürokrasisinde de büyük önemi haizdi. Bazı önemli azil ve atamaların belli olduğu merasimdi.
Surre-i Humayun ya da Surre Alayı daha anlaşılabilir bir ifadeyle Mekke ve Medine''de yaşayan hemen herkese devletin ve milletin gönderdiği mali ve ayni yardımdır. Mekke ve Medine''de kime ne kadar ödeme yapılacak Surre defterlerine teker teker yazılırdı. Ayrıca İstanbul halkından da kim kime ne gönderiyorsa onların kayıtları tutulurdu. İşin Türkçesi hem Mekke ve Medine''deki Harem-i Şeriflerin yani Kabe''nin ve Mescid-i Nebevi''nin ihtiyaçları karşılanır hem de halkın maişeti temin edilirdi.
Osmanlı yaklaşık 400 yıl Surre Alayları göndererek bu mukaddes beldeye ve halkına doğrudan yardım etmiştir. Tarihi malumatına hayran olduğum rahmetli hattat Ali Rüşdü Oran ağabey derdi ki, “Yahu biz Arapları 400 sene boyunca Surre Alayları ile besledik durduk ne olur onlar da sadece bir sene petrol borularını bize akıtsalar” diye latife ederdi.
Surre Alayı bu yardım misyonunun yanısıra aynı zamanda hac yolunun güvenliğini sağlayan bir kurumdu.
İstanbul''daki merasimlerden sonra yola çıkan Surre-i Humayun çektiri denilen savaş gemileriyle Üsküdar yakasındaki Harem bölgesine yine törenle geçerdi. Harem bölgesine bu ismin verilmesi de Surre alayı sebebiyledir, Harameyn''e giden Surre alayının saraydan sonra ilk durağı burası olduğu için bölgeye Harem denmiştir. Yani Mekke ve Medine/Harameyn-i Şerifeyn''e açılan ilk kapı Harem''dir. İstanbulluların her gün gelip geçtikler Harem''in adı da böylesi manevi bir anlama sahiptir.
Surre alayının takip ettiği güzergah aynı zamanda hac kafilelerinin güzergahıydı. Alayla birlikte hacı adayları da yola çıkarlardı. Harem''den alay 3 kola ayrılırlar 3 ayrı güzergah takip ederler ve Şam''da buluşurlardı.
Sağ, sol ve orta yol güzergahı.
Alayın izlediği sağ kol, Üsküdar, Eskişehir, Akşehir, Konya, Adana, Antakya, Haleb, Şam üzerinden, orta kol, Üsküdar, Gebze, İznik, Sapanca, Geyve, Hendek, Ayaş, Düzce, Bolu, Hacıhamza, Merzifon, Amasya, Turhal, Tokat, Sivas, Malatya, Diyarbakır, Şam üzerinden, sol kol ise, Üsküdar, Merzifon''a kadar orta yolu takip Karahisar, Bayburt, Tercan, Erzurum ve Kars üzerinden kutsal topraklara ulaşırdı.
Recep ayının 12. günü İstanbul''dan yola çıkan ve değişik yol güzergahlarını izleyen hacı kafileleri yolda kendilerine eklenen hacı adaylarıyla birlikte genelde Ramazan ayının 20''sinden itibaren Şam''da toplanmaya başlardı. Değişik yerlerden gelen hacı adayları burada toplanır ve Ramazan Bayramı bu şehirde geçirilirdi.
Bayramdan sonra da büyük kafileler halinde Medine''ye doğru hareket edilirdi. Çölde bedeviler yol kestiği için hacıların emniyetini sağlamak amacıyla bu yöntem uygulanırdı.
İşte 6 ay süren bu önemli yolculuk sadece İstanbul''un değil Osmanlı ülkesinin en önemli en mukaddes ve en uzun seyahat organizasyonudur.
16 Nisan-25 Mayıs 2008 tarihleri arasında Topkapı Müzesi''nde Surre-i Humayun Sergisi açıldığını duyunca merak ettim neler sergilenecek diye ve geçen Cumartesi günü müzeye gittim.
Bir defa müzenin eskisine göre çok daha düzenli daha temiz hale gelmiş olmasından duyduğum sevinci sizlerle paylaşmak ve emeği geçen herkese teşekkür etmek isterim.
Ben doğruca Surre-i Humayun bölümüne geçtim. Girişte solda 3 büyük panoda Surre Alayı hakkında özet bilgi verilmiş. Sergilenen parçalar hakkındaki bilgiler ise ufacık kartlara yine kısacık tarifler yazılarak eserlerin yanına yerleştirilmiş.
Sayısı az da olsa çok kıymetli eserler sergilenmiş. Ancak malumat yeterli değildi. Girişteki tabloları durup okumak pek cazip gelmiyor ziyaretçilere. Dikkat ettim ziyaretçiler bu açıklamayı okumuyorlar genelde sergilenen eserleri inceliyorlar. Eserlerin yanındaki bilgi ise sadece bir kelime ya da bir cümleden ibaret. Mesela Surre Defterlerinden örnekler konulmuş sergiye. Yeterli açıklama yok. Oysa o defterlerde kime ne kadar ödeme yapılacak teker teker yazılmış. İzahat yapacak görevli de yok.
Aslında tarihe ışık tutan böylesine önemli bir sergi çok daha anlaşılabilir bir şekilde organize edilebilirdi.
Mesela en azından kısa bir belgesel ile büyük bir ekranda ya da sergiye yerleştirilecek bilgisayarlarla sesli ve görüntülü olarak anlatılabilirdi. İsteyenler ya da merak edenler bu belgeseli seyrederek sergideki eserlerin ne anlama geldiğini daha iyi anlayabilirlerdi. Dünya müzelerinde bunun çok güzel örnekleri var. Pahalı bir yöntem de değil.
Ya da en azından sergi hakkında isteyene bilgi verecek birkaç uzman hazır bulundurulabilirdi. Yoktu aksine güvenlikçi oldukları anlaşılan 2 memur salonun ortasında volta atarak ve yüksek sesle sohbet ederek ziyaretçilerin dikkatlerini dağıtmaktaydı.
Sadece Türkiye''nin değil dünyanın en önemli tarihçilerinden biri olan Müze Müdürü İlber Oltaylı beye ve bu sergiye destek veren Büyükşehir Belediye Başkanı Kadir Topbaş beye teşekkür ederken bu küçük eleştirimi dikkate almalarını hassaten istirham ederim.
Ayrıca herkesin bu tarihi önemi haiz sergiyi mutlaka görmelerini tavsiye ederim.
Sitemizde çerezlerle kişisel verileriniz işlenir. Zorunlu çerezler dışındaki analitik ve pazarlama çerezleri yalnızca açık rızanızla kullanılır. Ayrıntılar: Çerez Aydınlatma Metni.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.