Geçtiğimiz haftaki Şam ziyaretim sırasında, cuma namazını Emevî Camii’nde kılmaya niyetlenmiştim. Ama Suriyeli bir dostumun yaptığı paylaşımı görünce planımı hemen değiştirdim: Şeyh Mucîr el-Hatîb, Tekke-i Süleymaniye’de hutbe irat edip cuma namazı kıldıracaktı. Hem sevgili hocamızın arkasında saf tutmak hem de tam 15 sene süren bir restorasyonun ardından henüz iki hafta önce yeniden ibadete açılan bu muhteşem Osmanlı külliyesini bir an evvel görmek… Şam’da bundan daha güzel bir cuma namazı planı olamazdı.
Şeyh Mucîr o her zamanki etkili üslubuyla çok rakîk bir hutbe okudu. Hutbeyle namaz arasında ellerimizi açtık ve yağmur duasına iştirak ettik. Namazdan sonra cemaatle musâfaha yapılırken ben de sıraya girdim. Şeyh Mucîr beni görünce kollarını açtı, kucaklaştık. Sonra gülümseyerek “Min Yavuz Selîm ilâ Suleymâniyye!” (Yavuz Selim’den Süleymaniye’ye!) dedi. Bu kısacık ama çok derin sözün en az üç anlamı vardı:
* İçinde bulunduğumuz mekânı Yavuz Sultan Selim’in oğlu Kânûnî Sultan Süleyman yaptırmıştı. Artık her şeyiyle bize emanetti,
* Şeyh Mucîr, savaş sırasında İstanbul’da muhacirken hadis ilmiyle alakalı çalışmalarını Yavuz Selim Camii’nde ve semtinde sürdürmüştü daha çok. Ve şimdi Şam’da, Süleymaniye Külliyesi’ndeydi,
* Baas döneminde Şam’dan İstanbul’a gitmek zorunda kalan nice Suriyeli, şimdi özgür bir ülkenin vatandaşları olarak vatanlarına dönüyordu. İstanbul’la Şam’ın tarih boyunca hiç kopmayan sımsıkı irtibatı yeniden kuruluyordu.
Namazdan sonra külliyeyi adımladım. 1554-1559 arasında, Sultan Süleyman’ın emriyle ve Mimar Sinan’ın gözetimi altında inşa edilen yapılar topluluğu cami, hazire, medrese, şadırvan-havuz ve geniş bahçelerden oluşuyor. Sultan İkinci Selim devrinde, caminin doğu cihetine bir de imarethane eklenmiş. Şamlıların “Tekke-i Süleymaniye” olarak andığı külliyenin ismindeki “tekke” kelimesi fakir fukaranın, yolcuların, yolda kalmışların, hacıların ve seyyahların barınmasına has mekân demek.
Tekke-i Süleymaniye, Şam’ın içinden geçen Beradâ nehrinin kıyısına, vaktiyle Memlûk Sultanı Baybars’ın sarayının bulunduğu mevkie inşa edilmiş. Aynı yer, Yavuz Sultan Selim’in meşhur Mısır seferi sırasında otağını kurdurduğu nokta aynı zamanda. Stratejik ve kesinlikle tesadüf olmayan seçimler bunlar.
Kaderin sevkiyle, Tekke-i Süleymaniye, son Osmanlı padişahı VI. Mehmed Vahîdeddîn’in de medfun bulunduğu mekân. Defnin hikâyesi ise acıklı detaylarla dolu:
Sürgünde bulunduğu İtalya’nın küçük sahil kasabası San Remo’da, 16 Mayıs 1926 günü son nefesini veren Vahîdeddîn’in cenazesi, önce iki hafta boyunca borçlarına karşılık rehin tutulmuş. Bu süre içinde kızı Rukiye Sabiha Sultan bir yandan küpelerini satarak babasının naaşını rehinden kurtarmaya çabalarken, diğer yandan da defin meselesindeki belirsizliği çözmeye uğraşıyormuş. Babasını “İslâm toprağı”na tevdi etmek isteyen Sabiha Sultan, -Türkiye’deki yeni rejimin meseleye yaklaşımı belli olduğundan- diğer Müslüman ülkeleri yoklamaya başlamış.
Uzun ve yorucu gayretlerin ardından, beklenen cevap nihayet Şam’dan gelmiş. 28 Nisan 1926 günü Fransız manda idaresi tarafından Suriye devlet başkanlığına atanan Ahmed Nâmî Bey, Vahîdeddîn’in cenazesini kabule hazır olduklarını bildirmiş. Sultan İkinci Abdülhamid’in kızı Ayşe Sultan’la yaptığı evlilikten dolayı “Dâmâd-ı Şehriyârî” unvanıyla anılan Ahmed Nâmî Bey, Fransa’yla temasa geçerek Tekke-i Süleymaniye’ye defin konusunda müsaade almış. Vahîdeddîn’in bozulmaması için tahnit edilen cenazesini Şam’a damadı ve Son Halife Abdülmecid Efendi’nin oğlu Şehzade Ömer Faruk götürmüş. Son padişah, böylece “Muhteşem” büyük dedesinin, devletinin en güçlü olduğu devirde yaptırdığı külliyeye gömülmüş. Gurbette vefat etmiş sürgün ve devrik bir sultan olarak.
Sultan Vahîdeddîn’in kabrinin yanında başka Osmanlı mezarları da var bugün. Kendisinden sonra, onun gibi sürgünde vefat eden hanedan mensubu 26 kadın-erkek daha buraya defnedilmiş.
Tekke-i Süleymaniye’den çıkıp yeniden Şam sokaklarının kalabalığına karışırken, aklımda tarihin nice ikbal ve idbar günlerinden ibret dersleri uğulduyordu. Uzunca bir tefekkür fırsatı için bile
Tekke-i Süleymaniye’ye uğramaya değer.
Bu yorumu Spam olarak bildirdiniz. Talebiniz değerlendiriliyor.