70 yaşındaki kadının sağlık sigortası

70 yaşlarında bir kadının üzerine kayıtlı bir evi var ve içerisinde oturuyor. Eşi ve oğlu ölmüş, şimdi bakanı yok. Diğer bir ifadeyle bu yaşlı kadının herhangi bir geliri yok. Sağlık hizmetlerinden nasıl yararlanabilir? Yaşlılık nedeniyle aylık alma imkânı var mı?

Böyle bir soruyu belki yakınımızda oturan biri için sorma ve öğrenme ihtiyacını bir veya birkaç kez duymuşuzdur. Hem yakınımızdaki erkek ve kadın yaşlılar, hem de sosyal güvenliği olmayan dul veya boşanmış bayanlar hakkında bu yönde arayışlarımız hep oluyor. Toplumumuz, “sosyal güvenliği tanıma” sürecini henüz tamamlayabilmiş değil. Ancak sosyal güvenlik sisteminin yenilenmesi ve tek çatı altıda toplanmasıyla ilgili yasalaştırma aşamalarında, her bireyimiz, kendi sosyal güvenliği hakkında düşünme ihtiyacını hissetmeye başladı, artık.

Sosyal güvenlik yokluğu, yani olayımızdaki gibi, ekonomik açıdan yoksulluk, yaşlılığın temel simgesi olarak karşımıza çıkıyor. Fakat sosyal güvenlik anlamında, yoksula sadece gelir sağlanmasıyla sosyal güvenlik sağlanmış olmuyor. Sağlık hizmetleri, bakım hizmetleri, sosyal yardımlar ve diğerleri, hepsi sosyal güvenlik kavramı altında görülmeli. On yaşlıdan dokuzunun geliri olmayabilir. Sosyal güvenlik kapsamına girememiş yaşlıların oranı, takriben yüzde 33''ler düzeyinde ve oldukça yüksek bir oran. Bu durum, emekliliğe ulaşma konusunu bile tartışmalı hale getiriyor. Ama Antalya gibi kendisini “Emekli Dostu” ilan eden kentimizin yer aldığı Akdeniz bölgesindeki engelli yaşlıların yüzde 42''sinin ve toplam yaşlıların yüzde 45''inin sosyal güvenliğe sahip olmaması, sosyal güvenlik kavramının içini dolduramadığımızı göstermektedir.

Bu alanda cinsiyetler arası eşitsizlik de var. Yaşlı kadınlar her yönüyle yaşlı erkeklerden daha dezavantajlı. Eğitimde, gelirde, sosyal güvenlikte hep erkeğin gerisinden gelmekte, kadın. Giderek sayıları çoğalan yaşlılar arasında ağırlık da kadından yana. Yaşam süresi, genellikle erkekten uzun olan kadınlar, eşleri öldükten sonra görece daha uzun bir süre yaşamaya devam ederken, her yönden başkalarına bağımlı hale gelmektedir. Genellikle cehalette, hastalıkta, engellilikte, fakirlikte ve sosyal güvenlikten yoksunlukta yaşlı kadınlar başı çekmektedir. Tedbir alınmazsa, gelecekte daha çok yaşlı kadın, bu sorunlarla karşılaşacak.

Sosyal güvenlik sisteminin yaşlılıkta yaşanan sorunları nasıl çözeceği, önemli bir gündem konusu. 5510 sayılı Yasayla getirilen Genel Sağlık Sigortası Kanunu''nun konuya yaklaşımı, 01.07.1976 tarihli ve 2022 sayılı 65 Yaşını Doldurmuş Muhtaç, Güçsüz ve Kimsesiz Türk Vatandaşlarına Aylık Bağlanması Hakkında Kanun hükümlerine göre aylık alan kişileri, Genel Sağlık Sigortalısı olarak kabul etmektir. Bu anlamda 70 yaşındaki kadının sağlık sigortası var. Ancak anılan Yasa gereği yaşlı aylığı için de başvurulmalı.

65 yaşını doldurmuş, kendisine kanunen bakmakla mükellef kimsesi bulunmayan, sosyal güvenlik kuruluşlarının herhangi birisinden her ne nam altında olursa olsun bir gelir veya aylık hakkından yararlanmayan, nafaka bağlanmamış veya bağlanması mümkün olmayan, mahkeme kararıyla veya doğrudan doğruya kanunla bağlanmış herhangi bir devamlı gelire sahip bulunmayan ve muhtaçlığını İl veya İlçe İdare Heyetlerinden alacakları belgelerle kanıtlayan Türk Vatandaşlarına hayatta bulundukları sürece, 300 gösterge rakamının her yıl Bütçe Kanunu ile tespit edilecek katsayı ile çarpımından bulunacak tutarda aylık bağlanır.

Buna göre, yaşlılık aylığı, 65 yaşını doldurmuş, herhangi bir Sosyal Güvenlik Kuruluşundan bir aylık ve gelir hakkından faydalanmayan vatandaşlarımızdan, her türlü gelirleri ile Medeni Kanunumuza göre nafaka yükümlüsü yakınlarından sağladığı ya da sağlayabileceği nafaka miktarının aylık ortalaması, muhtaçlık sınırının altında olan kimselere, muhtaçlık sınırı tutarında ödenen aylıktır. Bu aylık için, “istenilen belgeler” şöyle sıralanabilir: 1) Başvuru Formu (Bu formda yer alan aylık istek dilekçesi ile mal bildirim belgesi aylık talebinde bulunan tarafından doldurulup imzalanacak; muhtaçlık belgesi, ikametgâh ilmühaberi ve vukuatlı nüfus kayıt örneği ise yetkililerce doldurulup imzalanır ve mühürlenir): 2) Üç adet vesikalık fotoğraf.

Böylece, 70 yaşındaki kadının yaşlılık aylığı ile beraber sağlık sigortası mevcut. Gereğine göre başvuruların yapılması ve sonucun takip edilmesi yararlı olacaktır.

Ramazan DEMİRKOL: 1963 doğumlu. İşe giriş tarihi, 15.03.1977. 10.02.2009 tarihinde zorunlu sigortalılığı sona ermiştir. 01.11.1998 – 30.11.2006 tarihleri arasında toplam, 2910 gün isteğe bağlı sigorta primi ödemiştir. 15.03.1977 - 10.02.2009 tarihleri arasında zorunlu sigortalı olarak toplam, 2049 günlük ödemesi vardır. Böylece toplam prim ödeme gün sayısı, 4959 gündür. Sigortalı hizmet dökümündeki 5079 günün 120 günü, Celal BAYRAKCAN isimli sigortalıya ait. Bu gün sayısını çıkardığımızda da 5059 – 120 = 4959 günü kalmaktadır. Hâlbuki okuyucum, 25 yıllık sigortalılık süresini, 44 yaşını ve en az 5000 prim ödeme gününü tamamlayarak SGK''dan emekliliğini isteyebilecektir.

C: Okuyucumun emekli olamama serzenişine katılmamak mümkün değil. Gerçekten 1 yaşındaki çocuk nasıl ilkokula başlatılmış ve nasıl 6 yaşında mezuniyet diploması verilmiş, şaşırmamak da mümkün değil. Ve normal şartlarda böyle bir uygulama, idarî soruşturmayı bile gerektirebilirken yaş büyütme konusunun niçin istenemediğini merak etmemek, akla ziyan.. Ancak okuyucumun içler acısı durumunu mevcut yasal şartlar içerisinde çözemiyoruz. Çünkü yasa, her kişiye farklı uygulanamaz. Üstelik Ankara 5. İş Mahkemesi''nin Anayasa Mahkemesine yapılmış Anayasa''ya aykırılık iddiası reddedilmiş bulunuyor. Buna rağmen okuyucumun da SGK''nın emekliliğini reddettiği yazıya dayanarak İş Mahkemesine dava açmasını öneriyorum. Bu davada çok özgün durumunu dikkatle savunarak, yaş tashihinin geçerliliğini istemesinin ve bunda inatçı tutum göstermesinin hem kendisi, hem de hukuka hizmet olacağını düşüyorum. Şimdi sözkonusu Anayasa Mahkemesi Kararını da istifadeye sunuyorum ve bilhassa karşıoy yazısına dikkati çekmek istiyorum:

Anayasa Mahkemesi Başkanlığından, Resmî Gazete: 05.11.2008 / 27045

İTİRAZIN KONUSU: 17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu''nun 120. maddesinin ikinci fıkrasının, Anayasa''nın 2. ve 138. maddelerine aykırılığı savıyla iptali istemidir.

I - OLAY

Sosyal Sigortalar Kurumunun kayıtlarındaki davacı sigortalıya ait doğum tarihinin, 1979 yılında yerel mahkemece verilen doğum tarihinin düzeltilmesine ilişkin karar uyarınca değiştirilmesi istemiyle açılan davada ileri sürülen itiraz konusu kuralın anayasaya aykırılığı itirazının ciddi olduğu kanısına varan Mahkeme, iptali için başvurmuştur.

II - İTİRAZIN GEREKÇESİ

Başvuru kararının gerekçe bölümü şöyledir.

“Davacı Kahraman Özdemir 2.5.1977 tarihinde 506 sayılı Kanuna tabi zorunlu sigortalı olarak çalışmaya başlamış ve SSK sigortalısı olarak tescil edilmiştir. Babası olan Mahmut Özdemir oğluna velayeten 1978 yılında davacının nüfusta 1961 olan doğum tarihinin 1959 olarak düzeltilmesi isteğiyle yaş tashihi davası açmış, Çayıralan Asliye Hukuk Mahkemesi 1978/398 Esas, 1979/3 karar nolu 10.1.1979 tarihli kararı ile davacının 4.6.1961 olan doğum kaydının 4.6.1959 olarak düzeltilmesine karar verilmiş ve verilen karar kesinleşerek nüfus kaydına işlenmiştir. Tashih davası açıldığında davacı henüz bir yıllık sigortalı bile olmayıp, tashihe konu 4.6.1961 doğum tarihine göre davacı zorunlu sigortalı olarak çalışmaya başladığı 2.5.1977 tarihinde 15 yaş 10 ay 28 günlüktür.

506 sayılı Kanunun 120/2 nci maddesinde malullük, yaşlılık ve ölüm sigortalarına ilişkin yaş ile ilgili hükümlerin uygulanmasında sigortalıların ve ilk defa çalışmaya başladıkları tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihlerinin esas alınacağı bildirilmiştir.

506 sayılı Kanunun 120/2 nci maddesi bu düzenleniş biçimiyle Mahkeme kararlarının yerine getirilmesini imkansız kılmaktadır.

Anayasanın 138 nci maddesinde yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları; bu organlar ve idarenin mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği, Anayasanın 2 nci maddesinde Türkiye Cumhuriyetinin bir hukuk devleti olduğu bildirilmiştir.

506 sayılı Kanunun 120/2 nci maddesi ile yasa koyucunun yaş tashihi ile ilgili mahkeme kararlarının uygulanmasını bertaraf etme amacı taşıdığı tartışmasız olup bu durum Anayasa''nın 2 nci maddesinde yer alan hukuk devleti olma vasfı ile açıkça bir aykırılık teşkil ettiğinden davacı vekilinin Anayasa''ya aykırılık iddiası ciddi görülerek yukarıda belirtilen maddenin iptali istemi ile Anayasa Mahkemesine başvurulmasına, bu başvurunun bekletici mesele sayılmasına dosyanın Anayasa Mahkemesine gönderilmesine karar vermek gerekmiştir.”

III - YASA METİNLERİ

A - İtiraz konusu yasa kuralı

17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu''nun itiraz konusu fıkrayı da içeren 120. maddesi şöyledir:

“İş kazalariyle Meslek Hastalıkları Sigortasının uygulanmasında, hak sahiplerine bağlanacak gelirlerle sigortalılara ödenecek sermayelerin hesabında, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim raporu ile ilk defa tesbit edildiği tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri esas tutulur.

Malullük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortalarına ilişkin yaş ile ilgili hükümlerin uygulanmasında, sigortalıların ve hak sahibi çocuklarının, sigortalının yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı kanunlara veya bu kanuna tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri, sigortalının sigortaya tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonra doğan çocuklarının da nüfus kütüğüne ilk olarak yazılan doğum tarihleri esas tutulur.

(Ek fıkra: 24/6/2004-5198/16 md.)İş kazalarıyla meslek hastalıkları, malullük, yaşlılık ve ölüm sigortasından gelir ve aylık tahsisleri ile sermaye değerinin hesabında, iş kazasının olduğu veya meslek hastalığının hekim raporuyla ilk defa tespit edildiği veya sigortalıların yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı kanunlara veya 506 sayılı Kanun ile diğer sosyal güvenlik kurumlarına tâbi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonraki yaş tashihleri dikkate alınmaz.

Nüfus kayıtlarında doğum ay ve günleri yazılı olmıyanlar 1 Temmuzda, doğum ayı yazılı olup da günü yazılı olmıyanlar o ayın 1 inde doğmuş sayılır.”

B - Dayanılan ve ilgili görülen anayasa kuralları

Başvuru kararında Anayasa''nın 2. ve 138. maddelerine dayanılmış; konu Anayasanın 60. maddesiyle de ilgili görülmüştür.

IV - İLK İNCELEME

Anayasa Mahkemesi İçtüzüğü''nün 8. maddesi gereğince, Mustafa BUMİN, Haşim KILIÇ, Sacit ADALI, Fulya KANTARCIOĞLU, Tülay TUĞCU, Ahmet AKYALÇIN, Mehmet ERTEN, Mustafa YILDIRIM, Cafer ŞAT, A. Necmi ÖZLER ve Serdar ÖZGÜLDÜR''ün katılmalarıyla 22.2.2005 tarihinde yapılan ilk inceleme toplantısında, dosyada eksiklik bulunmadığından işin esasının incelenmesine, OYBİRLİĞİYLE karar verilmiştir.

V - ESASIN İNCELENMESİ

Başvuru kararı ve ekleri, işin esasına ilişkin rapor, itiraz konusu Yasa kuralı, dayanılan Anayasa kuralları ve bunların gerekçeleri ile diğer yasama belgeleri okunup incelendikten sonra gereği görüşülüp düşünüldü:

A - Kuralın anlam ve kapsamı

17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu''nun 120. maddesinin iptali istenilen 2. fıkrasında, “Malûllük, Yaşlılık ve Ölüm Sigortalarına ilişkin yaş ile ilgili hükümlerin uygulanmasında, sigortalıların ve hak sahibi çocuklarının, sigortalının yürürlükten kaldırılmış 5417 ve 6900 sayılı Kanunlara veya bu Kanuna tâbi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihleri, sigortalının sigortaya tabi olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihten sonra doğan çocuklarının da nüfus kütüğüne ilk olarak yazılan doğum tarihleri esas tutulur.” denilmektedir.

İtiraz konusu kural, özü itibariyle, emeklilik hakkının kazanılmasında ve malûllük ile ölüm sigortalarına ilişkin diğer bazı haklardan yararlanılmasında sigortalı olarak çalışmaya başlanılan tarihten sonraki yaş tashihlerinin dikkate alınmayacağına ilişkindir.

506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu''nun 120. maddesinde yer alan bu düzenlemenin benzerlerine 5434 sayılı Emekli Sandığı Kanunu''nda (m.105) ve 1479 sayılı Bağ-Kur Kanunu''nda (m.66) da yer verilmiş olduğu görülmektedir.

506 sayılı Yasa''nın 120. maddesi dört fıkradan oluşmaktadır. Maddenin birinci ve ikinci fıkralarında yaş tashihlerinin dikkate alınmayacağına ilişkin düzenlemeler bulunmasına rağmen, bu düzenlemelerin anlamı konusunda uygulamada ortaya çıkan tereddütlerin giderilmesi ve çalışmaya başlanıldıktan sonraki yaş tashihlerinin dikkate alınmayacağının daha açık bir şekilde vurgulanması amacıyla 24.6.2004 günlü, 5198 sayılı Yasayla madde metnine üçüncü fıkra eklenmiştir.

B - Anayasaya aykırılık sorunu

Başvuru kararında, Anayasanın 138. maddesinde yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda oldukları; bu organlar ve idarenin mahkeme kararlarını hiçbir surette değiştiremeyeceği ve bunların yerine getirilmesini geciktiremeyeceği, Anayasa''nın 2. maddesinde de Türkiye Cumhuriyeti''nin bir hukuk devleti olduğunun belirtildiği, itiraz konusu yasa kuralı ile yasa koyucunun yaş tashihi ile ilgili mahkeme kararlarının uygulanmasını bertaraf etme amacı taşıdığı, bu durumun Anayasa''nın 2. ve 138. maddelerine aykırı olduğu ileri sürülmüştür. İtiraz başvurusu Anayasanın 60. maddesi ile de ilgili görülmüştür.

Anayasanın 2. maddesinde ifadesini bulan hukuk devleti, bütün işlem ve eylemlerinin hukuk kurallarına uygunluğunu başlıca geçerlik koşulu sayan, her alanda adaletli bir hukuk düzeni kurmayı amaçlayan ve bunu geliştirerek sürdüren, hukuku tüm devlet organlarına egemen kılan, Anayasa''ya aykırı durum ve tutumlardan kaçınan, insan haklarına saygı duyarak bu hak ve özgürlükleri koruyup güçlendiren, Anayasa ve hukuk kurallarına bağlılığa özen gösteren, yargı denetimine açık olan devlettir.

Anayasa Mahkemesi''nin konuyla ilgili süreklilik taşıyan içtihatlarında vurgulandığı üzere, Devletin, personel politikasını belirlemede büyük önemi olan emeklilik düzenini, aktüeryal dengeleri gözeterek bilimsel verilere göre belirlemesi ve buna göre gerekli yasal düzenlemeleri yapması doğaldır. Devletin bilimsel verilere dayanarak kurduğu bu düzenin korunması Anayasa''nın 60. maddesinde yer alan sosyal güvenlik hakkının güvenceye alınması için de zorunlu bir gerekliliktir. Nesnel ve sürekli kurallarla sağlam ve sağlıklı temellere oturtulmayan bir sosyal güvenlik kuruluşunun, mahkeme kararları ile alınan yaş düzeltmeleri sonucu ortaya çıkan erken emeklilik gibi nedenlerle aktüeryal dengesinin bozulması, sosyal güvenlik sisteminin sürdürülemez bir duruma gelmesine sebep olabilir.

Sosyal güvenlik kurumlarına tabi olarak çalışılmaya başlanıldığı tarihten sonraki yaş düzeltmelerinin belli sigorta işlemleri yönünden dikkate alınmayacağını öngören itiraz konusu kuralın, sosyal güvenlik sisteminin kimi aksaklıklara yol açmadan sürdürülmesi amacına yönelik olarak düzenlendiği kuşkusuzdur. Burada yargı kararı hukuksal olarak değerini ve geçerliliğini korumakta, sadece emeklilik yönünden sonuç doğurmamaktadır.

Açıklanan nedenlerle itiraz konusu kural, Anayasa''nın 2., 60. ve 138. maddelerine aykırı değildir. İstemin reddi gerekir.

Serruh KALELİ bu görüşe katılmamıştır.

VI- SONUÇ

17.7.1964 günlü, 506 sayılı Sosyal Sigortalar Kanunu''nun 120. maddesinin ikinci fıkrasının Anayasa''ya aykırı olmadığına ve itirazın REDDİNE, Serruh KALELİ''nin karşıoyu ve OYÇOKLUĞUYLA, 17.4.2008 gününde karar verildi.

Başkanvekili

Fulya KANTARCIOĞLU

Üye

Zehra Ayla PERKTAŞ

KARŞIOY

İtiraz konusu kural, S.S.K''na tabii olarak ilk defa çalışmaya başladığı tarihte nüfus kütüğünde kayıtlı bulunan doğum tarihinin esas tutulacağı, sigortalı olarak çalışmaya başlanılan tarihten sonraki yaş tashihlerinin gelir, aylık bağlama ve sermaye hesabında dikkate alınmamasını temin amaçlıdır.

Yaş tashihi davaları KAMU DÜZENİ''ne ilişkin olup 4721 sayılı M.K''nun 39. maddesi uyarınca ancak mahkeme kararı ile kişisel durum sicilinde düzeltme yapılabilir.

Yasa koyucu DAVALARIN KÖTÜYE KULLANILMASI ihtimaline karşı yaş düzeltme davasının etkisini, ortadan kaldırmak istemiştir.

Anayasa''nın 138. maddesinin dördüncü fıkrası açık bir şekilde kesinleşen yargı kararları hakkında yasama ve yürütme organları ile idarenin mahkeme kararlarına uymak zorunda olduğunu, bunların değiştirilemeyeceğini ve organlar ve idarenin kararın yerine getirilmesini geciktiremeyeceği ifade etmektedir.

Temel hak ve ödevler başlığı altında hak arama hürriyetini düzenleyen Anayasa''nın 36. maddesi ile, doğru yaşının tespitini arayan bireyin, bu temel hakkın varlığının tespitine karar veren bağımsız yargının kesinleşmiş kararının dayanağı hakkının, ilgili madde de getirilmiş bir sınırlama olmadığı sürece herkesçe tanınması zorunlu olduğuna göre, kimi mahkeme kararlarının kötü uygulamaları çağrıştırıp yarattığı gerekçesi ile idareyi mahkeme kararını tanıyıp uygulamaktan alıkoyan bu düzenleme Anayasa''nın 138. maddesinin karşısında koruma göremez.

Düzenlemenin sosyal güvenlik sisteminin kimi aksaklıklara yol açmadan sürdürülmesine olanak tanımak, bilimsel veriye göre kurulan Devlet düzeninin korunmasında öncelikli kamu yararı ve bozulacak aktüerya dengesini önlemek amacı ile yapıldığı ve kimi mahkememiz önceki kararlarında da bu mülahazaya dayanıldığı görülmekte ise de bir mahkeme kararının hukuksal değeri ve geçerliliğinin korunduğu ancak bazı sosyal haklar yönünden sonuç doğurmadığını söylemek hukuk devleti ve hukukun üstünlüğü ilkesi ile de bağdaşmayacaktır.

Yargı kararını etkisiz kılan bu düzenleme yasamanın yargı kararına açık müdahelesidir.

Doğru kişinin günü gününe nüfusunun kaydı Sosyal Devletin görevidir. Bu konudaki ihmalini, ya da kötü niyetli birinin sosyal güvenlik hakkından haksız yararlanmasının önüne geçmek, mahkemeyi aldatma ihtimali ve muhtemel hilesinin önüne geçmek amacı ile Anayasa''nın 138. maddesinin dördüncü fıkrasındaki üst norm karşısında Anayasa''yı by-pass eden düzenleme hukuk devleti ilkesi ile de bağdaşmamaktadır.

Sosyal Sigortalar Kurumu, üyesi yönünden sosyal sigortacılık yapmaktadır. Prim alıp hak ettiğinde ödemeler yapmaktadır. Tüm aktüeryal hesaplar hata dahil tüm olasılıkları da içinde barındırır, istatistiksel matematik mutlak doğru değildir. Risk analizleri hesap yöntemi içerisinde olmaz ise sosyal görev laiki ile yerine getirilmiş sayılamaz. Bu düşünceler ile sosyal güvenlik sisteminde muhtemel aksaklığın bertarafı için hukukun ve yargı kararının üstünlüğü ve tanınma zorunluluğunu kaldıran düzenleme anılan nedenler ile Anayasa''nın 138. maddesine aykırı olduğu düşünüldüğünden çoğunluk görüşüne katılınmamıştır.

Üye: Serruh KALELİ