Suriye’de patlayan depolar neyin işareti?

BM Genel Kurulu bugün başlıyor. Önemli mi? Önemli. Ama bu önem BM’nin geleceği ile ilgili tartışmalarda yatmıyor. Birleşmiş Milletler, 2’nci Dünya Savaşı sonrasında kuruldu, savaşın galiplerinin Güvenlik Konseyi aracılığıyla küresel nizamı kontrol edeceği ya da krizleri yönetebileceği şekilde yapılandırıldı. Eski düzene (Soğuk Savaş’a) ait bir yapıdır. İşlevini yitirmiştir. Şu an ne Ukrayna’da ne Gazze’de ne İran savaşında esamesi okunmuyor. Temel sorunu biliyoruz: Güvenlik Konseyi’nin beş daimi üyeli yapısı ve veto yetkisi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın “Dünya 5’ten büyüktür” çıkışı bu adaletsiz mekanizmaya karşıydı. Gelinen noktada daha çok lider (Hindistan Başbakanı Modi, Fransa Cumhurbaşkanı Macron dahil) Güvenlik Konseyi yapısında reform yapılması gerektiğini düşünüyor.

Madalyonun bir de öteki yüzü var. BM işlevini yitirse de Genel Kurul açılışları liderlerin rağbet gösterdiği bir platform. Çünkü BM kürsüsü; ulusal tezlerin tüm dünyaya duyurulduğu, hassasiyetlerin altının çizildiği bir amaca hizmet ediyor. Ayrıca Genel Kurul açılışları diplomasi trafiği için çok elverişli bir zemin sunuyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, özellikle BM karargahının hemen karşısındaki Türk Evi’ni diplomatik görüşmelerin gerçekleştirildiği bir merkeze çeviriyor. Bu görüşmelerde Ankara’nın eğileceği stratejik öncelikleri biliyoruz:

TRUMP EKİM’DE BARIŞ İSTİYOR

Bir. Ukrayna’da barışın bir an önce sağlanması, Karadeniz’de güvenliğin tesis edilmesi. Ankara, Karadeniz’de seyrüsefer güvenliği için taraflara bir formül (iki koridorlu güzergah) sundu ancak işaretler negatif. Trump, Ankara’daki NATO zirvesinden sonra Rusya ile arasına mesafe koydu. Bunu açıklanan son yaptırımdan da anlıyoruz. Ama Ukrayna’ya barış için baskı da yapıyor (İstanbul’daki müzakerelerde Rusya’nın masaya koyduğu şartları Kiev’in kabul etmesini istiyor.) Çatışma büyüyerek sürüyor. Duydum ki… “Trump Ekim ayında Ukrayna’da bir barış anlaşması imzalanması için bastırıyor. Çünkü Kasım’dan önce İran dosyasını kapatamayacak. Başarıya ihtiyacı var. Önümüzdeki ay bir üçlü zirve gündeme gelebilir.”

İki. İran krizinin sona ermesi. Ama çatışma yayılıyor. Kriz Hürmüz’den Babülmendeb’e kayıyor. ABD’nin son günlerde bölgedeki vatandaşlarına yaptığı uyarılar dikkat çekmişti. Herkes İran’a bir saldırı bekliyordu ama konunun Yemen olduğu NYT haberiyle ortaya çıktı: Trump, pazar günü Yemen’deki Husilere saldırı planlıyormuş ancak son anda vazgeçmiş. Çatışmanın Hürmüz’den Babülmendeb’e kayması, yani ABD-İran boyutundan S. Arabistan-İran boyutuna evrilmesi ABD’yi rahatlatır. Trump’ın uzak durması bu yüzden (Biraz da Suud’u İbrahim Anlaşmaları’na ikna edebilmek için.) Bu arada Husiler ikinci kez Suud’un Doğu-Batı petrol boru hattını hedef aldı. Riyad, boru hattının onarımı için henüz bir adım atmadı. Muhtemelen burada yaşanacak bir gecikme Avrupa piyasalarını da vuracak (Avrupa’daki rafinerilere Ekim ayında petrol sevkiyatı yapılamayacak.) Bu tablo söz konusu ülkeleri Kızıldeniz’de adım atamaya zorlayabilir.

EN SICAK KONU SURİYE-İSRAİL

Üç. Ankara’nın masasında açık duran çok sayıda dosya var (S400-F35 ikilemi, Azerbaycan-Ermenistan barışı, Kıbrıs-Ege adaları, Somali modelinin diğer bazı Afrika ülkelerine taşınması vb.) Ama en sıcak konu Suriye’dir. Ve bağlantılı İsrail sorunudur. Suriye odaklı Türkiye-İsrail gerilimi 18 Ağustos’ta gerçekleşen Ebu Zuhur saldırısıyla yeni bir aşamaya girdi. İsrail, seçimlere giderken içerdeki “Türk tehdidi algısını” büyütmeye çalışıyor. Netanyahu işgal altındaki Hermon Dağı’na çıkarak “ulusa sesleniş” konuşması yapıyor. Ama tek mesele seçimler değil. Konu, BM Güvenlik Konseyi’ne de yansımış durumda. İsrail’in BM Daimi Temsilcisi Danon’un Güvenlik Konseyi’nde düzenlenen Suriye oturumunda, Türkiye’yi ve Suriye’deki Türk askeri varlığını hedef aldığı sözlerini okuduk. Türkiye’nin BM Daimi Temsilcisi Ahmet Yıldız’ın ona verdiği yanıtı da. Yıldız, Türk varlığının Suriye’de Şam yönetiminin daveti ve iki ülke arasındaki işbirliği çerçevesinde bulunduğunu söyledi. Danon, gazetecilerin “Suriye hükümeti, Türk askeri varlığından rahatsız değil ama İsrail’i ‘işgalci’ olarak görüyor” hatırlatmasına yanıt veremedi. İsrail, haksız olduğu bir tartışmayı BM Güvenlik Konseyi’ne taşıyarak kendi kalesine gol atıyor.

DEPOLARA SABOTAJ MI YAPILIYOR

ABD’nin İsrail’e Suriye konusunda baskı yaptığını biliyoruz. Washington Suriye’deki “yatırımlarının” zarar görmesini istemiyor. Ebu Zuhur saldırısıyla baskı dozu artmış olmalı. O tarihten bu yana İsrail’de bir dil değişimi var. Suriye’yi ve Şara’yı doğrudan hedef almıyorlar. Ama politikalarından vazgeçmiş değiller. SDG unsurunu kaybedince odaklarını Süveyda’ya çevirdiler (Hafta sonu Süveyda’daki ayrılıkçı gruplara helikopterlerle silah taşındığı yerel medyaya yansıdı.) Eş zamanlı olarak; son günlerde açık saldırı yapmıyorlar ama Suriye’de örtülü operasyonlarını da yoğunlaştırdılar.

9 Eylül’de İdlib’de mühimmat deposunda büyük bir patlama yaşandı. İlk yorum “Bir sabotaj olabilir ama hava şartları ve saklama koşullarından kaynaklanan patlama da olabilir” şeklindeydi. Ancak daha sonra Şam kırsalında Dumeyr’de, 18 Eylül’de Deyrizor’da, dün sabah da Halep’teki bir askeri tesis/mühimmat deposunda patlama oldu. Şimdi artık bu patlamaların sabotaj olduğuna dönük güçlü bir kanaat var. Failin İsrail olduğuna da şüphe yok. Tel Aviv, Washington’a -muhtemelen- “Suriye’nin istikrarını, ekonomisini değil bize tehdit oluşturabilecek askeri varlığını hedef alıyoruz” diyordur. Peki, Amerikalılar buna ikna oluyor mu? Sanmıyorum.