Türkiye, dış politikadaki vizyonuyla dünyanın neresinde olursa olsun barış için çaba gösteriyor. Birçok krizde arabulucu olan Türkiye, Afrika Boynuzu ülkelerinden Etiyopya ve Somali arasındaki Somaliland anlaşmazlığını da çözüme kavuşturdu. İki ülkenin liderleri Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın öncülüğünde bir araya gelerek sorunu çözdü. Liderler el ele barış pozu verdi.
Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın 23 Kasım 2025’te G-20 Zirvesi’nde yaptığı konuşmadaki “Barış için her yere koşturacağız” sözleri Türkiye’nin dış politikadaki vizyonunu gözler önüne seriyor. Bugüne kadar küresel birçok sorunda arabulucu olan Türkiye, hem komşu ülkelerdeki krizlerde hem de dünyanın birçok yerindeki çatışmalarda barış için etkin rol oynuyor. Afrika Boynuzu ülkelerinden Etiyopya ile Somali’nin arasında çıkan “Somaliland” krizi de Türkiye’nin arabuluculuğuyla çözülen krizlerden biri oldu.
SOMALİLAND’LA ANLAŞMA
Somali, 3 bin 333 kilometre uzunluğunda sahil şeridi olan bir ülke. Komşusu Etiyopya’nın ise denize kıyısı yok. Eritre’nin 1990’ların başında ayrılmasıyla limanını kaybeden Etiyopya denize erişim için mücadele veriyor. Zira ülke, dış ticaretinin yüzde 90’ına yakınını komşu ülkelerdeki limanlar üzerinden yapıyor. Somali’den tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Somaliland ile limana ulaşım için bir anlaşma imzalayan Etiyopya, komşusuyla sorunun kapısını da böylece araladı.
LİMANA ERİŞİM İSTEĞİ KRİZ ÇIKARDI
Komşu ülkeler Etiyopya ve Somali arasındaki kriz 1 Ocak 2024’te patlak verdi. Somaliland ile Etiyopya arasında bu tarihte liman kullanımı ve denize erişim için mutabakat zaptı imzalandı. Etiyopya, bu mutabakatla Kızıldeniz’e erişimi amaçladı. Mutabakat zaptına göre Etiyopya’nın Somaliland’ın Berbera Limanı’nda bir yeri olacak, Somaliland’ın da Etiyopya Havayolları’nda hissesi bulunacaktı. Anlaşmayla Etiyopya, Somaliland’i “bağımsız” olarak tanıyan ilk
devlet olacaktı.
TÜM GİRİŞİMLER SONUÇSUZ KALDI
Etiyopya’nın ticari ve askeri olarak Somaliland kıyılarında faaliyet yürütmesine izin veren bu anlaşmaya Somali, “iç işlerine müdahale” gerekçesiyle çok sert şekilde karşı çıktı. Arap Birliği 3 Ocak’ta anlaşmayı reddettiğini ve kınadığını duyurdu. Hatta 17 Ocak’ta bakanlar düzeyinde çevrim içi toplantı düzenledi fakat çözüm için bir sonuç alınamadı. Afrika Birliği (AfB) ise 4 Ocak’ta Etiyopya ile Somali’ye itidal çağrısı yaptı. Cibuti ve Kenya, mart ayında siyasi krizin çözümü için bir girişim başlattı ancak bu adımlardan da bir sonuç çıkmadı.
PUNTLAND İLE SORUN BÜYÜDÜ
Somaliland krizinin ardından Etiyopya bir de Somali’nin Puntland Eyaleti ile farklı alanlarda ilişkilerin geliştirilmesi konusunda 4 Nisan’da anlaşma imzaladı. Anlaşma sonrası Somali hükümeti, Etiyopya’nın Mogadişu Büyükelçisi’ni sınır dışı etme ve iki konsolosluğunu da kapatma kararı aldığını duyurdu.
TÜRKİYE DEVREYE GİRDİ
Bu süreçte Somaliland ile başlayan ve Puntland eyaleti ile büyüyen krizin çözümü için Türkiye, devreye girdi. Türkiye’yi diğer çözüm arayışlarında öne çıkaran nokta, “İlk günden itibaren ülkelerin toprak bütünlüğünün korunması gerektiğine” yaptığı vurgu oldu. İki ülkeyle de çok yakın ilişkileri olan Türkiye, Etiyopya’nın resmi talebi üzerine “Ankara Süreci” adı verilen arabuluculuğu başlattı.
ORTAK ANKARA AÇIKLAMASI
İlk olarak Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, 1 Temmuz 2024’te Ankara’da Etiyopya Dışişleri Bakanı Taye Atske Selassie ile Somali Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanı Ahmed Muallim Fiqi görüştü. Görüşmeler sonunda “Ortak Ankara Açıklaması” yayınlandı. Ortak Ankara Açıklaması’nda şu ifadelere yer verildi: “İki ülkenin Bakanları, Türkiye’nin kolaylaştırıcılığında, farklılıklarına yönelik samimi, dostça ve ileriye dönük, ayrı ayrı görüş alışverişinde bulunmuş ve görüş farklılıklarını karşılıklı olarak kabul edilebilir çerçevede ele almaya yönelik perspektifler geliştirmişlerdir.”
ERDOĞAN’A TEŞEKKÜR
“Somali ve Etiyopya’nın Dışişleri Bakanları, farklılıkların barışçı yöntemlerle çözülmesi konusundaki kararlılıklarını yinelemişler; kolaylaştırıcılığı ve yapıcı katkılarından dolayı Türkiye’ye takdirlerini ifade etmişlerdir. Bakanlar, ihtilafların çözüme kavuşturulması ve bölgesel istikrarın sağlanması amacıyla diyaloğu sürdürme konusunda mutabık kalmışlardır. Bakanlar, 2 Eylül 2024 tarihinde Ankara’da ikinci tur görüşmeleri gerçekleştirme konusunda anlaşmışlardır. Her iki taraf da bu girişiminden dolayı Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanı Sayın Recep Tayyip Erdoğan’a şükranlarını sunmuştur.”
İKİNCİ TURDA MEKİK DİPLOMASİSİ
Sonrasında Bakan Fidan, 3 Ağustos’ta Etiyopya’yı ziyaret etti. Hem Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ali hem de Dışişleri Bakanı Taye Atske Selassie görüşen Fidan, Somali ile uzlaşı süreci ve bölgesel konular hakkında görüşmeler yaptı. Ardından 12 Ağustos’ta Somali ve Etiyopya heyetleri arasında Ankara Süreci’nin ikinci turu yapıldı. Tarafların karşılıklı bir araya gelmediğini aktaran diplomatik kaynaklar, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın koordinasyonunda,
Türkiye heyetinin “mekik diplomasisi” yürüttüğünü vurguladı.
KAYDA DEĞER İLERLEME
Fidan, yaptığı açıklamada da “İlk tura kıyasla çok daha fazla sayıda konuyu, çok daha kapsamlı bir şekilde ele aldık. Bu memnuniyet verici bir gelişmedir. Atılacak somut adımların ayrıntılarına ve teknik boyutlarına odaklanma imkanı bulduk. Taraflar arasında bazı temel ilkeler ve spesifik unsurlar üzerinde önemli yakınlaşma sağlandı. Bu bakımdan kayda değer bir ilerleme sağlandı” ifadelerini kullandı.
ABD’DE BİR GÖRÜŞME DAHA
Fidan, 27 Eylül 2024’te ise ABD’nin New York şehrindeki Türkevi’nde Etiyopya Dışişleri Bakanı Taye Atske Selassie ile Somali Dışişleri ve Uluslararası İşbirliği Bakanı Ahmed Muallim Fiqi ile ayrı ayrı bir araya geldi. Dışişleri Bakanlığı’nın sosyal medya hesabından görüşmeye istinaden, “İki ülke arasındaki gerilime Ankara Süreci temelinde dengeli, uygulanabilir ve karşılıklı fayda sağlayacak çözüm arayışımız devam ediyor” açıklaması yapıldı.
SON ADIM ANKARA BİLDİRİSİ
Türkiye, Afrika Boynuzu’ndaki barış sürecinde son adımı ise Etiyopya-Somali Ankara Bildirisi’ni yayınlayarak attı. Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud ve Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed, iki ülke arasındaki anlaşmazlığın çözülmesi için Cumhurbaşkanı Tayyip Erdoğan’ın ev sahipliğinde 11 Aralık 2024’te bir araya geldi. Cumhurbaşkanı Erdoğan, iki liderle düzenlediği ortak basın toplantısında “Birtakım kırgınlıkları ve yanlış anlamaları beraberce aşmak suretiyle Somali ve Etiyopya arasında barış ve iş birliğine dayalı yeni bir başlangıcın ilk adımını atmış olduk” ifadelerini kullandı.
4 AY İÇİNDE ÇÖZÜM
Etiyopya-Somali Ankara Bildirisi’nde tarafların, görüş ayrılıkları ve tartışmalı meselelerden vazgeçip, ortak refah doğrultusunda kararlılıkla ilerleme konusunda mutabık kaldıkları belirtilerek, Türkiye’nin kolaylaştırıcılığında Şubat 2025 sonuna kadar teknik müzakerelere başlamaya ve 4 ay içinde sonuçlandırmaya karar verdikleri kaydedildi. Taraflar, Somali’nin toprak bütünlüğüne saygı gösterirken Etiyopya’nın denize ve denizden güvenli erişiminden sağlanabilecek çeşitli potansiyel yararları tasdik ettiğini duyurdu. Türkiye’nin arabuluculuğunda atılan adımlarla, iki komşu ülke arasında başlayan ve bölgesel bir krize dönüşen sorun çözüm yoluna girdi.
2025’TE DE SÜRDÜ
Bu bildirinin ardından Türkiye, çözüm için çalışmalarına devam etti. Bildiri kapsamındaki teknik müzakerelerin ilk turu 18 Şubat 2025’te, Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın ev sahipliğinde Etiyopya Dışişleri Bakanı Dr. Gedion Timothewos ve Somali’nin Dışişlerinden Sorumlu Devlet Bakanı Ali Mohamed Omar başkanlığındaki heyetlerin katılımıyla Ankara’da gerçekleştirildi. Dışişleri Bakanlığı’ndan yapılan açıklamada, “Teknik müzakerelerin ilk turunda her iki heyet de Ankara Bildirisi’nin lafzına ve ruhuna bağlılıklarını göstermiştir” denildi.
YENİDEN BÜYÜKELÇİ ATADI
Bu görüşmelerin ardından iki ülke ilişkileri yeniden ısınmaya başladı. Hatta ağustos ayında Etiyopya, Somali’ye yeniden büyükelçi atadı. Somali Cumhurbaşkanı Hasan Şeyh Mahmud’a resmi olarak güven mektubunu sunan Büyükelçi Suleiman Dedefo, “Bu vesileyle, diplomatik bağların güçlendirilmesi, ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi ve güvenlik iş birliğinin artırılması konularını görüştük” açıklaması yaptı.
OLUMLU ÖRNEK OLSUN
Son olarak 22-23 Kasım’da Güney Afrika Cumhuriyeti’nin Johannesburg kentinde düzenlenen G20 Liderler Zirvesi’ne katılan Cumhurbaşkanı Erdoğan, Etiyopya Başbakanı Abiy Ahmed Ali’yi kabul etti. Erdoğan burada da Etiyopya ve Somali arasında Ankara Deklarasyonu ile tesis edilen uzlaşma zemininin geliştirilmesinin önemini vurguladı, bu uzlaşmanın bölgedeki diğer sorunların çözümüne olumlu örnek oluşturmasını temenni ettiklerini ifade etti.
