İmralı ziyaretçilerinin magazinel ayrıntıları

Ne garip. Günün birinde magazin kavramı üzerine yazacağım aklımın ucundan geçmezdi. Bazı konular vardır, her gün gözünüzün önündedir ve ortadadır. Ama o kadar ilgisiz kalırsınız ki bir süre sonra o konular şöyle göz ucuyla bakıp geçtiğiniz şeyler haline gelir. Magazin de benim için böyle. Gazeteler, televizyon programları, sokağa çıktığımda insanların konuşmalarına kulak misafiri olunca duyduklarım, eve geldiğimde arkadaşlarımın anlattıkları, sosyal medya ve internet sitelerinde okuduklarım... Hepsinin içinde biraz magazin olduğunu biliyorum ama ilgimi çekmiyor. Lakin istisnai durumlar olabiliyor, benim de yakaladığım böyle bir ipucu:

Geçtiğimiz gün Öcalan'ı ziyaret eden BDP milletvekilleriyle ilgili haberleri okudum, yapılan yorumları dinledim, yazılan yazıları inceledim. Övenler, yerenler, orta yolu tutturanlar... Herhalde daha önce yapılan hiçbir İmralı ziyareti bu kadar konuşulmamıştır.

Mesela TBMM dışında kravatlı-takım elbiseli göremeyeceğimiz Sırrı Süreyya Önder'in İmralı'ya giderken kravat takması, Pervin Buldan'ın Öcalan'a hediye olarak tesbih ve kalem götürmesi gündeme geldi. Yapılan yorumlardan en dikkatimi çekici olanlar ise bu tip durumların süreci magazinleştireceği yönündekilerdi. Alakasız bir konuda, 'magazinleşti' demek nedir, anlayamadım açıkçası.

Devlet ricalinin tam kadro katıldığı bir açılış töreni düşünün. İstiklal Marşı okunuyor. Tüm haberciler yüzlere odaklanmışken acar bir kameraman Bakan beyin çoraplarını farklı farklı giydiğini görüyor ve onu çekiyor. Alın size hayata dair güncel bir detay. Ciddi bir sürecin güncel detaylar ile işlenmesi her şeyden önce bir habercilik kaidesi olduğuna göre Buldan'ın hediye götürdüğü tesbihte, Sırrı Süreyya'nın taktığı kravat da aynı ciddiyette ve ölçüde bir haberdir. Ya da bakış açımızı değiştirerek yorumlarsak, onlarca soru üretip ulaştığımız cevaplar üzerinden bir görüşme analizi dahi yazabiliriz. Mesela, kimseye eyvallahı olmayan Sırrı Süreyya neden kravat taktı? Kendi bakış açısına göre saygın birisiyle görüşmeye gidiyor da ondan mı? Pervin Buldan neden tesbih götürüyor? Öcalan'ın şu sıra sabra ve sebata çok ihtiyacı olduğunu mu düşünüyor acaba?

Gibi gibi...

Gerçekleştiği günün koşullarına göre magazinel görülen ve ciddiye alınmayan konular aradan yıllar geçtikten sonra kaynak haline gelebiliyor. Tarih bunun örnekleriyle dolu. Aşık Çelebi Tezkiresi (Orhan Şaik Gökyay, 'Âşık Çelebi Tezkiresi' İstanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Tarih Dergisi, sayı: 30, 1976), Lâtifî Tezkiresi, Devletşah Tezkiresi gibi şairlerin hayatlarını anlatan kitaplar olsun, Tarih-i Cevdet, Evliya Çelebi Seyahatnamesi gibi anıt eserler olsun, saray dedikodusu, avam gıybeti olarak ayıplanan bir çok konuyla ilgili bugün yazılan tarih kitaplarına, akademik tezlere birinci elden kaynaklık ediyorlar. Yazdıklarım her ne kadar arif olanın anlayacağı maiyetteyse de örnekler üzerinden gitmek en mantıklısı.

Ortaçağ İslam coğrafyasının en ünlü edebiyat tarihçilerinden Devletşah-i Semerkandi (1431-1495) halen yüzlerce akademik çalışmaya referans olan ve kendi adını taşıyan Tezkire-i Devletşah (MEB Basımevi, 1963, 1. Cilt, Tercüme: Prof. Dr. Necati Lugal) isimli eserinde, 149 Arap ve İranlı şairin hayatlarını, sanatlarını, yaşadıkları dönemlerin sosyal dokusunu yansıtarak anlatır. Bu şairlerin arasında Farsça'yı dirilttiğini söyleyen -ki bunu başarmıştır- meşhur Şahname yazarı Firdevsi'de vardır. Devletşah'ın anlattıklarına göre, Firdevsi, Gazneli Mahmud'un yakınında bulunabilmek, ihsana kavuşabilmek için türlü türlü yollar denemiştir en sonunda Sultan Mahmud tarafından fark edilip saraya alınmıştır. Firdevsi yetenekli bir şairdir, kısa zamanda kendini gösterir. Hal bu olunca düşmanlar edinir, ayağını kaydırmak için fırsat kollayanlar ortaya çıkar.

Nitekim günün birinde Ayaz isimli bir bürokrat, Sultan Mahmud'un çok yakını olması nedeniyle yaptıkları özel bir sohbette Sultan'a 'Firdevsi'nin Rafızi olduğunu' söyler. Sultan bu itham üzerine çıldırır, derhal emir vererek Firdevsi'ye bağlanmış olan saray aylığını kestirir. Ve Firdevsi ile araları bir daha hiç kapanmamak üzere açılır. Zaten Firdevsi'de bu olaydan sonra memleketi Tûs'a kaçmak zorunda kalır, açlık ve sefalet içerisinde ölür.

Buraya kadar olan kısım ne kadar 'aktüel' değil mi? Dönemine göre 'magazinel' bir yanı var. Şimdi sıkı durun, asıl bomba geliyor.

Firdevsi vefat ettikten sonra cenazesi kaldırılır. Ama zamanın Tûs kadısı Şeyh Ebu-l Kâsım Gürgani, 'Bu adam Mecusileri övmüştür, cenaze namazı kılınmaz' diyerek Firdevsi'yi namazsız gömdürür. Şimdi bir akademisyen, analist yahut gazeteci, Firdevsi'nin 'magazinel' olarak görülen cenaze namazının kıldırılmayışı olayını alıp, konuyu inanç çatışmalarının daha 11. Yüzyılda bile ne kadar şiddetle yaşandığına bağlayabilir. Hatta biraz daha kurcalayıp aynı dönemde yaşayan Selçuklu İmparatorluğu yöneticileri Tuğrul ve Çağrı Bey'lerin dahi Rafızilik (dolaylı olarak Şia) mezhebine taassup derecesinde karşı olduklarını (Abdülbâki Gölpınarlı, 'Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şiilik', Der Yayınları, 1979) inceleyerek meseleyi günümüze bağlayabilir.

Bakın, magazinsel bir olay irdelenince konu nerelere gidiyor? Âhir kelam... Magazin, merak etme ihtiyacından doğar. Magazin, insani bir ihtiyaçtır. Magazin, damarda durmayacak ve akacak olan kan için açılmış bir yoldur. Sadece yapılış tarzı eleştirilebilir. Temeli merak ve haber verme güdüsüyle donatılmıştır.