İşte bel fıtığı hakkında merak edilen 10 soru

Fıtık başlangıcı ve patlamış fıtık ne demek? Bel fıtığı omurlar arasındaki kıkırdak disklerin bombeleşerek bacağa giden sinirleri sıkıştırması. Kıkırdak disk bir soğan dilimindeki halkalara benzer, kıkırdak halkalar ile ortasında top şeklinde ve jel kıvamında bir çekirdekten oluşur. Diskin yapısında değişiklik olmadan bombeleşmesine bulging denir. Çekirdeğin kıkırdak halkaları yararak diskte bombe yapmasına protrüzyon, kıkırdak halkaların en dışında bulunan anulus adlı zarı yırtarak dışarı çıkmasına ise ekstrüzyon veya ekstrüde disk adı verilir. Eğer dışarı çıkan parça koparsa buna da sekestrasyon veya sekestre disk denir. Genellikle hastalara anlatılırken bulging ve protrüzyon için fıtık başlangıcı, ekstrüde disk için de patlamış fıtık ifadeleri kullanılır. Bunlar tıbbi terimler olmayıp hastaların anlamasını kolaylaştırmak için hekimlerin kullandığı pratik ifade.

Kaç tane fıtığım var? Fıtıklar çoğu kez elmalar kadar kolay sayılamayabilir. Aynı MR’a bakan farklı radyologlar farklı sayılar söyleyebilirler. Sonuçta çok küçük girinti ve çıkıntıların yorumlanması söz konusu. MR yumuşak dokuları çok iyi görüntüleyen bir yöntem olarak başka birçok hastalıkla birlikte bel fıtığı teşhisinde de büyük gelişim sağlar. Ancak birçok detay gösteren bu yöntem bazen ihtiyacımızdan daha fazla bilgi ile bizi baş başa bırakır. Aslında önemli olan kaç tane fıtığınız olduğu değil, hangilerinin ağrınızın sebebi olduğu.

Benimki fıtık mı, siyatik mi? Siyatik alt bel omurlarının arasından çıkan köklerin birleşerek oluşturduğu, bacağın arkasından topuğa kadar inen bir sinirin adı. Bel fıtığı çoğunlukla alt bel omurlarının arasında bulunduğundan siyatik siniri etkiler. Bu nedenle çoğu kez siyatik sözcüğü bel fıtığı anlamında kullanılır. Ancak gerçekte siyatik sinir bel fıtığı dışında sebeplerle de sıkıştırılabilir.

Bel fıtığı teşhisi MR ile mi konur? Hayır. MR yumuşak dokuları ve dolayısıyla diskleri, fıtıkları ve sinir köklerini çok detaylı gösteren bir yöntem. Ancak bel fıtığı teşhisi her zaman hastanın öyküsü ve klinik muayeneye dayalı olarak konmalı. MR ve benzeri görüntüleme yöntemleri ancak hastanın hikâye ve muayenesini destekleyen bir fıtık görüntüsünün varlığında anlamlı kabul edilir.

Doktor beni muayene etmeden MR’a bakarak fıtığım olduğunu ve ameliyat olmam gerektiğini söyleyebilir mi? Hayır. Hiçbir şikâyeti olmayan kişilerin yaklaşık yüzde 60’ında MR görüntülerinde fıtık olduğu yapılan araştırmalarla gösterilmiş. Bu kişilerin yüzde 10 kadarında ise patlamış fıtık olarak ifade edilen ekstrüde disk bulunmakta. MR’da görülen fıtık ancak hastanın hikâyesini ve muayene bulgularını destekliyorsa anlamlı kabul edilir. Genel prensip MR’ı değil hastayı tedavi etmek.

Ağrımın sebebinin fıtık olduğunu kesin olarak söyleyebilir misiniz? Ne yazık ki bu her zaman mümkün olmamakta. Araştırmalar bel ve bacak ağrılarının bir bölümünün de bel fıtığından değil faset eklemlerden ve sakroiliak eklemlerden kaynaklandığını göstermekte. Faset eklemler omurların arkasındaki küçük eklemler, sakroiliak eklemler ise leğen kemiklerinin arasında bulunan eklemler. Algolojide kullanılan bazı test enjeksiyonları dışında ağrı kaynağını kesin olarak ortaya koyan bir yöntem yoktur. Karar, hekimin klinik değerlendirme ışığında yaptığı yoruma dayanmakta.

Korse takmalı mıyım? Korseler akut ağrılı durumlarda yararlı olabilir. Birkaç günden fazla kullanılması önerilmez. Kronik ağrılarda uzun süre korse kullanımı bel ve karın kaslarını zayıflatarak daha da zararlı olabilir. Oysa bel fıtığı olanlarda bel ve karın kaslarının güçlü tutulmasının diske binen yükleri azaltacağı kabul edilmekte. Korse kullanımının fayda ve zararlarına ilişkin bilimsel veriler yetersiz.

Verdiğiniz ilaçlar ağrı kesici mi, tedavi edici mi? Ağrı kesici ve kas gevşetici ilaçlar bel fıtığı tedavisinde sıklıkla kullanılmakta. Amaç ağrıyı ve kas kasılmasını azaltmak olduğu kadar baskı altındaki sinirin çevresinde oluşan ve inflamasyon denilen reaksiyonu da azaltmaktır. Şüphesiz bu ilaçlardan fıtığı yok etmesi beklenmemeli. Ancak bu ilaçlar ağrı-kas kasılması kısır döngüsünden çıkılması ve inflamasyonun azaltılması anlamında tedavi edici kabul edilmeli.

Bel fıtığı ameliyatsız tedavi edilebilir mi? Bel fıtığında ameliyat gerektiren durumlar sinirde harabiyet başladığını gösteren kuvvet kaybı, idrar ve dışkılama fonksiyonlarının bozulması ile başka hiçbir tedaviye cevap vermeyen şiddetli ağrı. Bunlar da bel fıtığı hastalarının çok küçük bir bölümünü oluştururlar. Diğer hastalar ilaç, egzersiz, fizik tedavi, manipülasyon gibi yöntemlerle tedavi edilebilirler. Ağrıları şiddetli olan hastalarda epidural enjeksiyonlar bazen ameliyattan kurtarıcı olabilir. Şikâyeti olmadığı halde bir nedenle MR çektirmiş ve bel fıtığı görülmüş kişilerin tedavi edilmeleri veya sağlıklı insanlardan farklı şekilde koruyucu davranışlar göstermeleri gerekmez.