Yazın sıcağında 'soğuk' tartışma

Merkez Bankası'nın 2010 sonlarında başlattığı sıkılaştırma politikası, 5 aylık cari ödemeler dengesinin açıklandığı şu günlerde yeniden tartışma konusu oldu.

Merkez Bankası tarafından açıklanan 2011 yılı Mayıs ayına ilişkin ödemeler dengesi verilerine göre, Türkiye'nin cari işlemler hesabı açığı, yılın ilk 5 ayında, geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 121,3 artarak, 37 milyar 274 milyon dolara yükseldi. Geçen yılın ilk 5 ayında, cari açık 16 milyar 839 milyon dolar düzeyindeydi. Geçen yıl Mayıs'ta 2 milyar 944 milyon dolar açık veren cari işlemler hesabında, bu yılın aynı ayında 7 milyar 753 milyon dolar açık meydana geldi.

Sıkılaştırma politikasını tartışılır kılan gelişme, cari açıkta bu artışın tüketimden ya da bir başka deyişle kredilerdeki artıştan kaynaklanmasıydı. Merkez Bankası'nın tüketimi daraltmak için devreye koyduğu uygulamalarla aynı döneme denk gelen bu artış, dikkat çekiciydi.

Hal böyle olunca Merkez Bankası'na yönelik tepkiler de gecikmedi…

Yeni dönemde Ekonomi Bakanı olarak görevine devam eden Zafer Çağlayan, Merkez Bankası'nın ekonomiyi soğutmak için aldığı, munzam karşılıklar artırılarak kredi faizlerinin yükseltilmesi kararının başarısız olduğunu, bu uygulamanın hem enerji gibi yatırımlara kaynak bulunmasını engellediğini hem de ithalatta artışa yol açarak cari açığı körüklediğini söyledi.

Bu konuda bir eleştiri de TEB Genel Müdürü Varol Civil'den geldi. Civil, “KOBİ'lerdeki talebe bakarsak henüz orada da 'ekonomi soğumuş' gibi bir durum görmüyorum. Önümüzdeki dönemde KOBİ kredilerinin artarak devam edeceğini düşünüyoruz” ifadesini kullandı.

Yapılan açıklamalara ve eleştirilere bakılırsa, Merkez Bankası'nın müdahalesi işe yaramamış gibi görünüyor.

Burada gözden kaçan birkaç noktaya dikkat çekmek istiyorum...

Bunlardan birincisi, Merkez Bankası'nın niyetiyle, bankaların uygulamasının örtüşmemesi… Merkez Bankası, zorunlu karşılık oranlarını artırırken, kredi maliyetleri artacağı için tüketimi kısmayı amaçlıyordu. 2009 ve 2010'un kâr rekortmeni bankacılık sektörü ise Merkez'in bu hamlesini, tüketici tarafına tam olarak aksettirmedi. Faiz artışını sınırlı tutarak kredi hacmini diri tutup, kârlılığını düşürerek de olsa devam ettirdi.

Neticesinde de net kredi kullanımı, 2010'un ilk 5 ayında 2.7 milyar lira iken, bu yılın aynı döneminde 7 milyar doları geçti.

İkinci nokta ise Merkez Bankası ve hükümet kanadından gelen açıklamalar…

Yaklaşık bir hafta önce banka ekonomistlerine sunum yapan Merkez Bankası yetkilileri, iç talepteki yavaşlamanın, TCMB tarafında daha fazla sıkılaştırmaya duyulan ihtiyacı azalttığı mesajını vermişti.

Başbakan Yardımcısı Ali Babacan gibi isimler ise cari açık konusunda son çeyrekten itibaren düşüş olacağını kaydediyor.

Merkez Bankası ve ekonomi kurmayları birkaç ay sonrasına göre hareket ediyor. Ekonomiyi soğutma uygulamasına yönelik eleştiriler ise 1-2 ay öncesine ait vereler üzerinden yapılıyor.

Sonuçta, olaya bir de ters köşeden bakmak gerekiyor; ya Merkez Bankası ekonomiyi soğutmak için hamle yapmasaydı, ya hükümet bu uygulamayı desteklemeseydi, cari açığın hali nice olurdu?