Gözümüzü açan aydın

Genç dimağlara geçtiğimiz yüzyılın kalburüstü düşünürlerini tanıtmak amacıyla '20. Yüzyılda Türk Kültürüne Yön Verenler' dizisini hazırlayan Ufuk Kitapları, bu vesileyle dikkatleri değeri yeterince anlaşılmamış bir düşünürümüze yöneltti. Gazeteci-yazar Mustafa Armağan'ın hazırladığı 'Düşüncenin Gökkuşağı / Cemil Meriç' adlı kitapta, Cemil Meriç'in hayatı, eserleri, fikirleri ve bazı eserlerinden yapılan alıntılara yer veriliyor. Kitabın son kısmındaysa, üniversitede okuduğu yıllarda üstadla tanışma imkanı bulan Mustafa Armağan'ın onunla yaptığı söyleşi bulunuyor.

"Cemil Meriç, hakikatleri peşin olarak verilmiş kabul etmeyen, onları hep çüzülmesi gereken bulmacalar olarak kabul eden nadir insanlarımızdan biridir. Arayan bir kafanın, aynı zamanda arayan bir kalbe nasıl inklâb ettiğini, bilginin irfana nasıl dönüşmekte olduğunu onun yazılarından takip edebiliriz" diyen Armağan, Meriç'in düşünce ufkunu tahlil ederken aynı zamanda ünlü düşünürümüzün gizli kalmış yönlerini de gün ışığına çıkarıyor.

Kitapta Cemil Meriç'i üzerinde düşünmeye sevkeden başka yazarlar hakkındaki görüşleri de yer alıyor. Armağan, Meriç'in cumhuriyet döneminin düşünce hayatına yön veren ünlü yazarlar hakkındaki görüşleriyle ilgili şunları diyor: "Tanpınar Meriç'e göre 'Batılılaşmış Doğu'nun timsalidir. Realiteyi bütünüyle kucaklamak ve şekillendirmek isteyen namuslu bir gayretin sahibidir Tanpınar. 'Söyledikleri ile sarhoş olmayan' bir yazardır. Tanpınar, en azından düşünmeye çalışan bir kafadır Cemil Meriç'in gözünde. Diğerlerinden farkı, sabırla düşünme yolunda gayret sarfetmesidir. Kendi kendini tamamlamaya, tashih etmeye çalışıyor, tefekkür kazanından çıkardığı terkipleri beğenmeyip onlara kıyarak yeniden kazana atmasını biliyor, o madeni cümlelerini yeniden eritmeyi göze alabiliyor... Bütün eksik ve gediklerine rağmen Tanpınar, Cemil Meriç'in gözünde mazisi 'cerrahi bir ameliyatla içtimai uzviyetten koparılıp atılınca' boşlukta kalan Türk düşüncesinde önemli bir merhaledir. En azından maziyle irtibat bakımından çok önem verdiği dil ağacı kesilmemiş bir aydındır. Ona göre Namık Kemal Batı'nın çırağıdır. Oysa Tanpınar önce kalfadır, sonra da ustadır. Ziya Gökalp ise ezeli bir çıraktır."

Türk aydınları içindeki ayrıksı duruşuyla kendine politik söylemlerin dışında farklı bir yer edinmeyi başaran Meriç, "İlk ve orta mektebi Türkiye'de okumadığım için belki, düzenle uyuşamıyorum" derken, aslında kendisini diğer aydınlardan ayıran fark hakkında ipucu veriyordu. Doğduğu yer olan ve çeşitli dinler ile etnik grupların kesişme noktası halindeki Hatay, Armağan'a göre Cemil Meriç'in Türk düşünce hayatında sıradışı bir kişilik olarak sivrilmesinde, büyük paya sahip.

(Ufuk Kitapları / Tel: 0212-232 17 10)

Mustafa Armağan'ın titiz bir çalışma sonucu kaleme aldığı eseri "Düşüncenin Gökkuşağı"nı okurken, Cemil Meriç'in, bize lisede 'ilk tercüme roman' olarak öğretilen Telemak tercümesinin bir romandan ziyade bir nasihatnâme olduğunu, Yusuf

Kâmil Paşa'nın eseri Fransızca yerine, Mısırlı Tahtavi'nin Arapça tercümesinden Türkçeleştirdiğini ortaya çıkardığını öğreniyoruz. Yazar kitapta Cemil Meriç'in düşünce ufkunu ve iç dünyasını şekillendiren etkenleri de ortaya çıkarıyor.